Жиі қойылатын сұрақтар
Егер «Болашақ» стипендиясын алғаннан кейін шетелдік жоғары оқу орнындағы білім беру бағдарламасы жабылса немесе елеулі түрде өзгертілсе, стипендиат дереу «Халықаралық бағдарламалар орталығы» Акционерлік қоғамға хабарлауы және жоғары оқу орнынан (бұдан әрі – ЖОО) растайтын құжаттарды ұсынуы тиіс. Сондай-ақ, «Болашақ» халықаралық стипендиясы иегерлерінің өтініштерін қарау жөніндегі комиссияға (бұдан әрі – Комиссия) өтініш жазып, «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша оқуға ұсынылатын жетекші шетелдік жоғары оқу орындарының тізіміне кіретін ЖОО-дан сабақтас мамандық бойынша шақыру ұсынуы қажет.
«Болашақ» халықаралық стипендиясы иегерлерінде туындайтын жеке мәселелер, өтініштер және стандартты емес жағдайлар Комиссияның қарауына жатады.
Аталған мәселе Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 31 тамыздағы №454 бұйрығымен реттеледі. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033390.
Мысалы: Мен, Мейрам, «Болашақ» бағдарламасының стипендиатымын. University of South Florida (Америка Құрама Штаттары) университетіне оқуға түстім және қыркүйек айында оқуға кетуім керек еді. Алайда университеттен білім беру бағдарламамның жабылғаны туралы хабарлама алдым. Енді не істеуім керек? Мейрам, Сізге University of South Florida университетінен білім беру бағдарламасының жабылғаны туралы ресми растауды, сабақтас мамандық бойынша жаңартылған шақыруды және Комиссияға өтініш ұсыну қажет.
Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) 15-1-тармағы бойынша диссертация қорғауын өткізу үшін диссертациялық кеңеске құжаттармен материалдарды диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы дайындайды.
Диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы қорғауды дайындау және өткізу үшін келесі функцияларды атқарады:
1) қорғауға қабылдау және қорғауды өткізу рәсімдерін ұйымдастырады;
2) диссертацияны ресми рецензенттерге, «Антиплагиат» жүйесі бойынша тексеру үшін Ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығына, оғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) кітапханасына, Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасына және Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасына жібереді;
3) диссертациялық кеңестің қызметі бойынша хат-хабарды жолдайды;
4) диссертациялық кеңестің сайтында докторанттың қорғауы бойынша материалдар мен ақпаратты орналастырады;
5) диссертациялық кеңестің отырысына материалдар мен ақпарат дайындайды, оның ішінде онлайн қатысу, дауыс беру және интернетте тікелей трансляция жүргізу үшін бағдарламалық және техникалық құралдарды дайындығын қамтамасыз етеді;
6) қорғау нәтижелері бойынша диссертациялық кеңестің құжаттарын ресімдейді;
7) қорғау ерекше мәртебесі жоқ ЖЖОКБҰ-да өткен жағдайда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіне жолдау үшін аттестаттау істі дайындайды.
Бұл ретте ресми хат алмасу ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жүреді. Ғалым хатшының міндеттерін басқа адамдарға, оның ішінде докторантқа жүктеуге жол берілмейді.
Мысалы, ғалым хатшы докторант С.-тің диссертациясын ресми рецензенттерге жіберген кезде рецензияны жіберу үшін докторант С.-тің электрондық поштасын көрсетті. Бұған жол берілмейді, себебі докторанттың қорғауы бойынша барлық хат-хабар ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жіберілу және қабылдану керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 25 қыркүйектегі №487 «Ұлттық ғылыми кеңестер туралы ережені бекіту туралы» бұйрығымен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033466 Ұлттық ғылыми кеңестер туралы ереженің 52-тармағына сәйкес, Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының Ұлттық ғылыми кеңесі (бұдан әрі – ҰҒК) ғылыми жобаларды іске асыру нәтижелерін қарайды және қарау қорытындысы бойынша уәкілетті органға жобаны қаржыландыруды тоқтату туралы ұсыныс енгізу жөнінде шешім қабылдауы мүмкін.
Мұндай шешім жоспарланған ғылыми нәтижелердің орындалмауы, бөлінген қаражаттың тиімсіз пайдаланылуы, бекітілген күнтізбелік жоспардан немесе жобаны іске асырудың өзге де шарттарынан елеулі ауытқулар анықталған жағдайда қабылданады. Бұл жағдайлар есептік материалдар мен сараптамалық бағалау арқылы расталуы тиіс.
Мысал:
Астана қаласындағы университеттің ғылыми тобы қалдықтарды қайта өңдеудің жаңа технологиясын әзірлеуге гранттық қаржыландыру алған. Жобаны іске асырудың бір жылы өткен соң аралық есепті қарау барысында ҰҒК мәлімделген ғылыми нәтижелерге қол жеткізілмегенін және жұмыстардың бекітілген жоспардан айтарлықтай артта қалғанын анықтады. Талқылау қорытындысы бойынша ҰҒК мүшелерінің көпшілігі аталған жобаны қаржыландыруды тоқтатуды ұсыну туралы шешім қабылдады.
Ғылыми атақтар беру қағидаларының (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) (бұдан әрі – Ережелер) 2-1 – тармағына сәйкес, (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939), ғылыми атақтар Ғылыми бағыттардың сыныптауышына (бұдан әрі – Сыныптауыш) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000466) сәйкес айқындалатын мамандық бойынша беріледі. Сыныптауышқа сәйкес 50904 – «Туризм» мамандығы сыныптауыштың үшінші деңгейіне жатады және дербес ғылыми саланы білдіреді. Сондықтан, аттестаттау ісін қарау кезінде зерттеу нәтижелері «Туризм» ғылыми саласына тәуелсіз мамандық ретінде жататын басылымдар ғана ескеріледі.
Ережелердің 4 және 5-тармақтарының 2)-тармақшасына сәйкес қауымдастырылған профессор (доцент) және профессор ғылыми атақтар үміткердің мамандығына сәйкес ғылыми жарияланымдар болған кезде беріледі. Бұл талап міндетті болып табылады және ғылыми зерттеулердің пәнаралық сипатына не кадрлар даярлаудың салалық ерекшелігіне қарамастан қолдануға жатады.
«Педагогикалық ғылымдар» бағыты бойынша Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми басылымдарының тізбесіне (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) кіретін және дене шынықтыру проблемаларына арналған ғылыми журналында жарияланған мақалалар журналдың бөліміне қарамастан «Туризм» мамандығы бойынша есептелмейді.
Мысалы, үміткердің мақаласы «Дене шынықтыру теориясы мен әдістемесі» журналында жарияланған. Бұл журнал педагогикалық бағыт бойынша Комитеттің басылымдар тізбесінің 2-тізіміне кіреді. Сондықтан 50904 – Туризм мамандығы бойынша ғылыми атақ беруге үміткер үшін ол мақала есепке алынбайды, себебі бұл журнал Комитеттің басылымдар тізбесінің Педагогика бағыты бойынша кіреді.
Ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурстар жыл сайын Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 14 қыркүйектегі № 466 бұйрығымен бекітілген Қағидаларға сәйкес өткізіледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033417).
Ғылым саласындағы сыйлықтарды беру тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 11 маусымдағы № 242 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады.
Ұлттық инновациялық жүйенің «Бірыңғай терезесі» (astanahub.com) арқылы үміткердің конкурсқа қатысуы үшін ғылым саласындағы сыйлықтарға үміткерлер үшін құжаттары қоса берілген нысан бойынша өтініш беріледі.
Құжаттар пакетіне мыналар кіреді:
1) монографиялар, монографиялардағы тараулар, мақалалар, шолулар, патенттер, авторлық куәліктер түріндегі ғылыми жұмыс (бестен аспауы тиіс);
2) жұмыстың мазмұны, зерттеулердің өзектілігі мен жаңалығы, негізгі ғылыми нәтижелері, олардың маңыздылығы мен одан әрі пайдалану мүмкіндігі баяндалатын жұмыстың сипаттамасы (баспа бетінің жартысынан аспайтын);
3) жұмысты ұсынған ұйымның консультативтік-кеңесші органы отырысының хаттамасынан үзінді;
4) сыйлықақы алуға кандидаттың негізгі жұмыс орнынан анықтама;
5) сыйлықақы алуға кандидаттың шығармашылық үлесін көрсете отырып, оның ғылыми қызметінің қысқаша сипаттамасы (ұжымдық жұмыстар үшін);
6) конкурсқа ұсынылған жұмыстың бұрын республикалық бюджет қаражатынан төленетін сыйлықақыларға ие болмағанын куәландыратын жұмысты ұсынған ұйымнан анықтама;
7) енгізу актісінің көшірмесі (ол болған жағдайда).
Конкурсқа құжаттарды уәкілетті орган республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурс туралы хабарландыру жарияланған күннен бастап күнтізбелік 30 (отыз) күн ішінде қабылдайды.
Мысал:
Ғылыми қызметкер М. ғылым саласындағы сыйлыққа жеке түрде құжаттарды өзі тапсырды.
Ғылыми қызметкер М.-нан конкурсқа құжаттар қабылданбайды, өйткені үміткерлерді ғылыми ұйымдардың немесе жоғары оқу орындарының консультативтік-кеңесші органдары (ғылыми кеңестер) ұсынуы керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 422 «Үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту қағидаларын бекіту туралы» https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033308 бұйрығына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі ғылыми тағылымдамадан өтуге ұсынылатын жетекші шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының, ғылыми орталықтардың және өзге де ұйымдардың (бұдан әрі – Тізім) тізімін келесі көрсеткіштерге сәйкес қалыптастырады:
- ғылыми орталықтар мен өзге де ұйымдар үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес халықаралық ғылыми институттардың SCImago Institutions Rankings (Саймаго) рейтингінің алғашқы 1000 (мың) позициясының қатарына енуі;
- шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес әлемнің үздік университеттерінің халықаралық QS University Rankings by Subject (Квакарелли Саймондс) рейтингінің алғашқы 100 (жүз) позициясының қатарына енуі.
Мысалы: Сәлеметсіз бе! Менің атым Алмас, мен ғылыми тағылымдамадан өткім келеді. Жетекші шетелдік жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының тізімімен қай жерден танысуға болады және олар қандай қағидат бойынша осы Тізімге енгізіледі?
Алмас, Тізім оны қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес жасақталады: шетелдік жоғары оқу орны халықаралық QS University Rankings by Subject рейтингінің алғашқы 100 позициясының қатарына, ал шетелдік ғылыми ұйым халықаралық SCImago Institutions Rankings рейтингінің алғашқы 1000 позициясының қатарына енуі тиіс.
Тізіммен «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-ның ресми сайтында келесі сілтеме арқылы танысуға болады:
https://bolashak.gov.kz/kz/ym%D1%96tkerge-ns-bojynsha/zhoo-lar-gylymi-ortalyktar-yjymdar.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 573 қаулысымен бекітілген «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін үміткерлерді іріктеу қағидаларын бекіту туралы қолданыстағы қағидаларында (бұдан әрі – Қағидалар) шетелдік жоғары оқу орнының шақыруында көрсетілген мамандықтың атауы «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін басым мамандықтар тізбесінде көзделген мамандықтың атауына сәйкес келмейтін жағдайларды жеке қарастыру мүмкіндігі қарастырылмаған.
Осыған байланысты құжаттар қолданыстағы Қағидаларда белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда конкурстық іріктеуге қатысу үшін ұсынылуы мүмкін.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000573
Мысалы: Қайырлы күн! Менің атым – Қанат, менде «Клиникалық стоматология» мамандығы бойынша шетелдік жоғары оқу орнының шақыруы бар, алайда басым мамандықтар тізімінде бұл мамандық жоқ. Мамандық болмаған кезде жеке қарастыруға бола ма Қайырлы күн Қанат! «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін үміткерлерді іріктеудің қолданыстағы ережелерінде жеке қарастыру мүмкіндігін көздейтін норма жоқ. Сіз қолданыстағы Ережелерде белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда конкурстық іріктеуге қатысу үшін құжаттарды ұсына аласыз. Ағымдағы тізіммен «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ ресми сайтынан сілтеме бойынша танысуға болады.
«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығының 6-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерінің жалақысы біліктілікке, орындалатын жұмыстың күрделілігіне, жұмсалған еңбектің саны мен сапасына байланысты.
Мысалы, мен ғылыми-зерттеу институтының профессоры, техника ғылымдарының докторымын. Мен ғылыми қызметкерлердің лауазымы бойынша қай классқа жатамын?
Мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерлері лауазымдарының сыныптаушысына сәйкес сіз 1-классқа жатасыз.
«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымында жұмыс істейтін философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессорға: философия докторы (PhD) және қауымдастырылған профессор (доцент), бейіні бойынша доктор ғылыми атағы және қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы үшін республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын 25 еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде төлем қарастырылған.
Мысалы, В. есімді азамат философия докторы (PhD, қауымдастырылған профессор (доцент) Астана қаласындағы университеттердің бірінде гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысқан, бірақ ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінен бастап Қарағанды қаласының университетіне доцент болып қабылданып, гранттық қаржыландыру шеңберінде сол жұмысты жалғастырған. Ол жаңа жұмыс орны бойынша қосымша ақы ала ма?
Иә, В. есімді азамат осы қосымша төлемді әрі қарай да ала береді.
Жыл сайын Польша Үкіметі қазақстандық азаматтарды келесі бағыттар бойынша оқытуға гранттар бөледі: «бакалавриат» (3 орын), «магистратура» (4 орын), «докторантура» (4 орын).
Шарттар Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Польша Республикасы Үкіметі арасындағы білім беру саласындағы ынтымақтастық туралы келісімде айқындалған: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1600000328.
Мысалы: Мен, Мұрат, магистратураны аяқтағаннан кейін оқуымды жалғастыруды жоспарлап отырмын және Польшада «докторантура» бағыты бойынша гранттар бөліне ме, соны білгім келеді.
Қайырлы күн, Мұрат. Иә, сіз Польша жоғары оқу орындарында «докторантура» бағдарламасы бойынша оқу үшін құжат тапсыра аласыз, себебі Польша жыл сайын докторантураға 4 орын бөледі.