Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 3 қазандағы № 474 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына «зерттеу университеті» мәртебесін беру қағидалары мен өлшемшарттарына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035208, зерттеу университеті мәртебесін алу үшін жоғары оқу орны елдің ғылымы мен экономикасына қосқан үлесін растайтын бірқатар өлшемшарттарға сай болуы керек. Негізгі талаптарға мыналар кіреді:
- Даму бағдарламасы: ЖОО-ның Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен 5 жылға арналған егжей-тегжейлі даму бағдарламасы болуы тиіс.
- Заманауи ғылыми инфрақұрылым.
- Халықаралық танылу: Университет танылған шетелдік агенттіктердің аккредиттеуінен өтуі керек. Аккредиттеу – білім беру қызметтерінің сапасы туралы объективті ақпарат беру және оны арттырудың тиімді тетіктерінің бар екенін растау мақсатында аккредиттеу органының белгіленген аккредиттеу стандарттарына (талаптарына) сәйкестігін тану рәсімі. Аккредиттеу білім беру сапасының әлемдік стандарттарға сәйкестігіне кепілдік береді.
- Ғылымнан түсетін кірістер: ЖОО зерттеулерден табыс табуы керек. Бұл гранттардың, кәсіпорындардан түскен тапсырыстардың және технологияларды коммерцияландырудың болуын білдіреді.
- Жарияланымдар мен дәйексөздер: ЖОО ғалымдары беделді халықаралық журналдарда (мысалы, Web of Science немесе Scopus базаларына кіретін) белсенді түрде жариялануы керек, және олардың жұмыстарына басқа ғалымдар жиі сілтеме жасауы тиіс.
- Әлемдік қоғамдастықпен интеграция: Жетекші шетелдік университеттермен бірлескен білім беру бағдарламаларының (қос дипломды білім беру) болуы.
- Мемлекеттік инвестициялық жоба және қаржы-экономикалық негіздеме (қажет болған жағдайда). Мемлекеттік инвестициялық жоба – Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінде көзделген, жаңа өндірістерді құруды, жұмыс істеп тұрғандарын кеңейтуді және (немесе) жаңартуды қоса алғанда, активтерді құруға және (немесе) дамытуға бағытталған іс-шаралар кешені
Университет ұсынған барлық көрсеткіштерді арнайы Комиссия мұқият зерделейді, қарайды және бағалайды. Мемлекеттік орган құрған Комиссия ЖОО-ның мәртебе алу талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды шығарады.
Мысалы, Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (Satbayev University) зерттеу мәртебесін алды, себебі ол тау-кен металлургия және мұнай-газ салалары үшін ірі әзірлемелер жүргізеді. Университет ғалымдары кейін өнеркәсіптік кәсіпорындар сатып алып, пайдаланатын технологиялар жасайды, ал студенттер нақты ғылыми жобаларға қатысады.
«Үздік ғылыми қызметкер» жыл сайынғы сыйлығын беру конкурсы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2024 жылғы 27 желтоқсандағы № 599 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035570). Үміткерлер конкурсқа қатысу үшін уәкілетті органның ақпараттық жүйесі (бұдан әрі – АЖ) арқылы келесі құжаттарды тапсырады:
1) өтінім;
2) сыйлық беруге үміткердің ғылыми жетістіктерін бағалау көрсеткіштеріне сәйкес мәліметтер;
3) ұйымның консультативтік-кеңесші органының өтінішхаты (ұсынысы);
4) жеке басын куәландыратын құжаты.
Конкурсқа құжаттар уәкілетті орган конкурс туралы хабарландыруды жариялаған күннен бастап күнтізбелік 20 күн ішінде АЖ арқылы қабылданады.
Мысалы, университет қызметкері халықаралық рецензияланатын журналдарда мақаласы жоқ. «Үздік ғылыми қызметкер» сыйлығына ол талап ете ала ма? Жоқ, мүмкін емес, өйткені халықаралық рецензияланған журналдарда мақалалардың болуы ғылыми жетістіктерді бағалау көрсеткіштерінің бірі болып табылады.
«Ғылым және технологиялық саясат туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z477 ғылыми жобаны конкурсқа қатысуға өтінім түрінде беру қажет. Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған конкурсты өткізу тәртібі, мерзімдері мен рәсімдеріне қойылатын талаптар Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығымен бекітілген Қағидаларда айқындалған. Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған конкурстарды жариялау жөніндегі ақпараттар ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің ресми сайтында орналастырылады: www.gov.kz/memleket/entities/science.
Мысалы, ғылыми қызмет субъектісін аккредиттемей, ғылыми ұйым ғылыми жобаны қолдауға ие бола ала ма?
Қаржыландыруға арналған конкурсқа аккредиттелген ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері қатысуға құқылы.
Ғылыми жобаның мақсаттарын өзгерту құқығынсыз оның тиімді орындалуын және түпкілікті нәтижелеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету мақсатында жобаның ғылыми жетекшісінің қаражатты ғылымды қаржыландыру қағидаларына сәйкес күнтізбелік жылға бекітілген жалпы көлем шеңберіндегі шығын баптары арасында қайта бөлуге құқығы бар. Осы ақпарат «Ғылым және технологиялық саясат туралы» ҚР Заңының 36-бабы 11-тармағында көрсетілген. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z477
Мысалы, бастапқыда қаражат шығындарды үш бабына бөлінді. Жоба бойынша жұмыс кезінде басқа мақалаға қаражат бөлу қажеттілігі туындады. Ұйым басқа мақалаға қаражат бөле ала ма, атап айтқанда үнемделген ақшаны қайта бөле ала ма?
Ия, ғылыми жетекшісінің қаражатты ғылымды қаржыландыру қағидаларына сәйкес күнтізбелік жылға бекітілген жалпы көлем шеңберіндегі шығын баптары арасында қайта бөлуге құқығы бар.
Кепілхатты алу үшін «Халықаралық бағдарламалар орталығына» АҚ өтініштің түпнұсқасын (жеке немесе сенімхат арқылы), паспорт көшірмесін және оқу орнының шақыру хатын жіберуіңіз қажет.
Стипендиаттың оқу орнына тіркелу мақсатында ұсынылған өтінішін жібергеннен кейін кепілхат 2 (екі) жұмыс күні ішінде беріледі. Ол стипендиаттың «Болашақ» халықаралық стипендиясының иегері екенін растайды.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі № 163 бұйрығымен реттеледі. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1200007613
Мысалы:
Мен, Қайсар, «Болашақ» бағдарламасының стипендиатымын, Бостон университетіне оқуға қабылдандым және шетелде оқу бойынша барлық шығындардың өтелетінін растайтын кепілхат алғым келеді. Ол үшін маған не істеу қажет?
Кепілхат алу үшін Сізге «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ өтініштің түпнұсқасын (жеке өзіңіз немесе сенімхат арқылы), паспорттың көшірмесін және оқу орнынан шақыру хатты ұсыну қажет.
«Болашақ» бағдарламасының стипендиатына белгіленген мерзімде оқуына шыға алмаған жағдайда оқуын бастау күнін бір рет, бір жылға дейінгі кезеңге ауыстыруға мүмкіндік беріледі. Бұл үшін жаңа оқу басталу мерзімдері көрсетілген университеттің хатын өтінішпен қоса тапсыру қажет. Оқу мерзімдерін ауыстыру қосымша шығындарды талап етпеген жағдайда Комиссияның қарауын қажет етпейді
Бұл мәселе Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы № 413 бұйрығымен реттеледі. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880.
Мұндай мүмкіндік стипендиаттарға стипендияны кеш тағайындалып немесе басқа себептер болған жағдайда оқу мерзімін түзетуге мүмкіндік береді.
Бұл ереже стипендияны тағайындау туралы Республикалық комиссияның шешімінен бастап қолданысқа енеді. Стипендиатқа салынған айыппұлдар мен шығындарды қоса есептегенде. Бұл стипендиаттарға стипендияның кеш тағайындалуы немесе басқа себептер болған жағдайда оқу мерзімдерін түзетуге мүмкіндік береді.
Мысалы:
Мен, Мадина, «Болашақ» бағдарламасының стипендиатымын. Отбасылық жағдайларға байланысты белгіленген мерзімде оқуға шыға алмадым. Оқу мерзімін кейінге шегеру мүмкін бе?
Иә, мүмкін. Оқу мерзімін кейінге шегеру/ауыстыру үшін Сізге өтініш, жаңартылған шақыру хаты, жұмыс берушінің өтініші (үшжақты келісімшарт болған жағдайда), сондай-ақ түсіндірме жазба ұсыну қажет.
«Болашақ» бағдарламасы бойынша жылжымайтын мүлікке салынған ауыртпалықты алу үшін құжаттарды бірнеше жолдармен тапсыра аласыз:
- «Халықаралық бағдарламалар орталығы» акционерлік қоғам кеңсесі арқылы;
- «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КеАҚ (Халыққа қызмет көрсету орталығы) арқылы;
- «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы www.egov.kz.
Қызметтің атауы – «Болашақ» халықаралық стипендиясы стипендиаттарының міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету ретінде ұсынылған жылжымайтын мүлік кепіл шартын беру және оны тоқтату туралы хабарлама.
https://egov.kz/cms/kk/services/pass201-202_mon
Мысалы:
Мен, Қуаныш, 5 жыл жұмыс істедім, жылжымайтын мүлікке қойылған ауыртпалықты алғым келеді, бірақ отбасылық жағдайларға байланысты өтінішті өзім бере алмаймын. Менің орныма туыстарымның бірі өтініш бере ала ма?
Сіздің орныңызға туыстарыңыздың бірі өтініш бере алады, егер ол кепіл берушіңіз болса.
«Болашақ» бағдарламасы бойынша еңбекпен өтеуді кейінге қалдыру келесі жағдайларда беріледі:
1) еңбек қызметін жүзеге асыруға кедергі болған ауруды емдеу;
2) мемлекеттік немесе әскери қызметші болып табылатын және шетелге уақытша жұмысқа немесе қызметтен өтуге жіберілген зайыбымен немесе жұбайымен ілесіп жүру;
3) жүктілік жағдайы, сондай-ақ үш жасқа дейін баланы (балаларды) тәрбиелеу;
4) шетелде академиялық оқуда оқитын зайыбымен немесе жұбайымен ілесіп жүру;
5) «Болашақ» бағдарламасы шеңберіндегі оқуды қоспағанда, докторантура бағдарламасы бойынша академиялық оқуды жалғастыру;
6) Стипендиат шетелде академиялық оқуын аяқтаған кезде 12 айдан аспайтын еңбекпен өтеуді кейінге қалдыруды ұсыну туралы Стипендиат өтініш берген сәтінде рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес әлемнің үздік ұйымдарының («Fortune Global 500», «Forbes Global 2000», «Forbes Top 100 Digital Companies») әлемдік рейтингтеріне кіретін ұйымдарда өндірістік тағылымдамадан өтуі;
7) алған мамандығы бойынша 12 айдан аспайтын мерзімде посдокторантурадан өту.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880
Мысалы:
Мен, Сауле, «Болашақ» бағдарламасының магистратура бойынша оқыған түлегімін, жеке қаражатым есебінен докторантура бағдарламасы бойынша оқуды жалғастырғым келеді. Еңбекпен өтеу мерзімін кейінге қалдыру мүмкін бе?
Сәуле, «Болашақ» бағдарламасы аясындағы оқуыңызды аяқтағаннан кейін докторантура бағдарламасы бойынша жеке қаражат есебінен оқуды жалғастыра аласыз және еңбекпен өтеуді кейінге қалдыру комиссияның шешімі бойынша беріледі. Бұл жағдайда Сіз Орталыққа өтініш жазып, докторантураға қабылданғаныңызды растайтын құжаттарды ұсынуыңыз қажет.
«Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін үміткерлерді іріктеу қағидаларының 24-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000573 академиялық оқуды аяқтағаннан кейін «Болашақ» бағдарламасының түлегі алған мамандығы бойынша еңбек қызметін жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасының аумағына оралуы тиіс және Республикалық маңызы бар қалада немесе астанада кемінде бес жыл, ал Қазақстан Республикасының басқа аймақтарында кемінде үш жыл еңбекпен өтеуге міндетті.
Тағылымдамадан өткен түлектер үшін еңбекпен өтеу мерзімі маман даярлауға өтінім берген жұмыс берушіде 3 жылды құрайды.
Мысалы:
Мен, Ермек, «Болашақ» бағдарламасының түлегімін, Қарағанды қаласындағы Ә.Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетіне оқытушы болып жұмысқа орналасамын. Еңбекпен өтеу мерзімі қанша болады?
Ермек, Қарағанды қаласында еңбекпен өтеу мерзімі 3 жылды құрайды. Себебі Қазақстан Республикасы өңірлерінде еңбекпен өтеу мерзімі кемінде үш жыл болуы қажет.
Шартты бұзу жағдайы, «Болашақ» стипендиясынан ерікті түрде бас тарту немесе «Болашақ» стипендиясынан айыру жағдайлары Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің м.а. 2017 жылғы 19 шілдедегі № 345 «Болашақ» халықаралық стипендиясынан бас тартқан немесе одан айырылған, сондай-ақ «Болашақ» халықаралық стипендиясы әкімшісі алдында қаржылық берешегі бар «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау конкурсының жеңімпаздарын оқытуға жұмсалған бюджеттік қаражатты қайтаруға байланысты жұмысты ұйымдастыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығымен реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015455).
Осындай жағдайларда стипендия тағайындалған сәттен бастап оқу ұйымдастыруға жұмсалған барлық нақты шығындар өтелуге тиіс.
Республикалық комиссияның шешімімен стипендиядан айырылған жағдайда қосымша айыппұл салынады, ал өз еркімен бас тартқанда айыппұл қолданылмайды.
Шығындарды өтеу біржолғы тәртіпте де, кезең-кезеңімен де жүргізілуі мүмкін: ол үшін төлем кестесі белгіленген, мерзімі 3 жылға дейінгі, ал төлем тәртібі сақталған жағдайда қосымша 1 жылға ұзартуға болатын берешекті өтеу туралы келісім жасалады. Төлем кестесін жасау жөніндегі өтініш Комиссияда қаралады, ол борышкердің қаржылық жағдайын, кірістерін, мүліктік жағдайын, асырауындағы адамдардың бар-жоғын және басқа да мән-жайларды ескере отырып ай сайынғы төлем мөлшерін айқындайды.
Егер хабарламалар еленбесе немесе келісім бойынша міндеттемелер орындалмаса, берешек сот тәртібімен өндіріліп алынады.
Мысалы:
Мен «Болашақ стипендиясынан өз еркіммен бас тарттым, бірақ оқу үшін жұмсалған барлық нақты шығындарды бірден өтей алмаймын. Қандай әрекеттерді орындау қажет?
Халықаралық бағдарламалар орталығы төлемдерді уақытылы орындаған кезде 3 жылға дейінгі мерзімге, қосымша 1 жылға ұзарту мүмкіндігі бар шығындарды кезең-кезеңімен өтеу туралы келісім жасауды ұсынады.
Комиссия ай сайынғы төлем мөлшерін белгілеуі мақсатында, Сіз Халықаралық бағдарламалар орталыққа қаржылық жағдайыңызды, кірістеріңізді, асырауыңыздағы адамдарды және мүлікті растайтын құжаттармен бірге жазбаша өтініш беруіңіз қажет.
Осылайша берешекті бекітілген төлем кестесіне сәйкес біртіндеп өтеуге болады.