Жиі қойылатын сұрақтар
«Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанынан Жоғары ғылыми-техникалық комиссия құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 7 қазандағы № 826 қаулысының 5-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000826
Жоғары ғылыми-техникалық комиссия (бұдан әрі – ЖҒТК) Қазақстан Республикасында ғылым мен ғылыми зерттеулерді дамытудың басым бағыттарын айқындайды.
Мысалы, ғылымды дамыту мәселелерін қарастыру кезінде Жоғары ғылыми-техникалық комиссия алдағы жылдары жасанды интеллект және киберқауіпсіздік саласындағы зерттеулер басымдық болып табылатынын және дәл осы бағыттар бойынша мемлекеттік қолдау қалыптастырылатынын анықтай алады.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығының 65-67-тармақтарына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613
орындаушылар сараптамадан өтетін және Ұлттық ғылыми кеңес (бұдан әрі – ҰҒК) қарайтын аралық және қорытынды есептерді ұсынады.
Мысалы:
Алматы қаласындағы Нархоз университеті бағдарламаны іске асыруға 2024 жылдан 2026 жылға дейін қатыса бастады. Университет жыл сайын, яғни 2024, 2025, 2026 жылдары сарапшылар бағалайтын және қаржыландыруды жалғастыру туралы шешім қабылдау үшін қолданылатын ғылыми бағдарламаны іске асыру туралы есеп беруі керек.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығының 29-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613
қаржыландыру мәлімделген мақсаттарға қол жеткізілмеген, мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманың (бұдан әрі – МҒТС) теріс қорытындысын алған кезде немесе қаражаттың мақсатсыз пайдаланылуы анықталған кезде тоқтатылады. Мақсатсыз пайдаланылған жағдайда қаражат қайтарылуға жатады.
Мысалы:
Университет бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру конкурсына қатысып, конкурсты жеңіп алды және жобаны іске асырудың бірінші жылының соңында есеп берді. МҒТС есебін тексеру кезінде бағдарламаның бірінші жылдың қорытындысы бойынша мәлімделген ғылыми нәтижелерге қол жеткізбегені анықталды. Ұлттық ғылыми кеңес осы бағдарламаны қаржыландыруды тоқтату туралы теріс шешім шығарды.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығының 29-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613
қолданбалы ғылыми зерттеулерді іске асыру кезінде өтінім беруші жобаны ресурстармен ішінара қамтамасыз ете отырып, жекелеген ғылыми бағыттарды қоспағанда, жеке әріптестің қатысуын қамтамасыз етуге міндетті. Салым немесе қажетті ресурстар сомасын және оларды іске асыру мерзімдерін көрсете отырып, еркін нысандағы салым туралы келісім тараптардың ниетін растау болып табылады.
Жеке әріптес жобаны іске асыру барысында салым ниетінен бас тартқан не баламалы ауыстыру болмаған жағдайларда Ұлттық ғылыми кеңестің шешімі бойынша жобаны қаржыландыру тоқтатылады.
Мысалы:
Астана қаласының ғылыми-зерттеу институтының (бұдан әрі – ҒЗИ) ғылыми ұжымы Павлодар қаласының өнеркәсіптік кәсіпорны үшін қолданбалы технология бойынша жоба әзірлеуде. Жобамен жұмыс істеу барысында ҒЗИ конкурсқа қатысу үшін Павлодар қаласынан серіктес компаниямен «Марс» ЖШС – мен келісім жасасты, ол келісім бойынша осы жобаны іске асыру үшін қаржыландыру мен жабдықтардың бір бөлігін беретін болады.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы № 196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларына (бұдан әрі – Қағидалар) http://10.61.42.188/kaz/docs/V2000020626 сәйкес, Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу шеңберінде ұйымдарды бағалау кезінде Ғылым комитеті кадрлық әлеуетті, материалдық-техникалық базаны және ұйымның ғылыми және ғылыми-техникалық жұмыстарды орындау қабілетін бағалайды.
Мысалы, ветеринария саласында қызмет атқаратын Алматы қаласындағы жауапкершілігі шектеулі серіктестік (бұдан әрі – ЖШС) ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеуге өтінім берген. Аталған ЖШС-де талап етілетін кадрлық әлеует бар және әртүрлі ғылыми зерттеулерді жүргізу мүмкіндігі бар, алайда материалдық-техникалық базасы Қағидалардың талаптарына сәйкес келмейді, нәтижесінде ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттелмеді.
«Болашақ» халықаралық стипендиясын іске асыру жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы №413 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880 кепіл нысанасын ауыстыру мүмкіндігі көзделген. Ауыстыру туралы шешім Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 314-бабына сәйкес ұсынылатын жылжымайтын мүліктің құнын, сапалық және сандық сипаттамаларын, географиялық орналасуын, сондай-ақ оқытудың нақты құнын (егер оқыту аяқталған болса) ескере отырып қабылданады. Мәселені қарау үшін қолданыстағы және ұсынылатын кепілді бағалау туралы есептерді (6 айдан аспайтын мерзімде), сондай-ақ ұсынылатын мүлікке шектеулердің, ауыртпалықтардың және заңды талаптардың жоқтығын растайтын құжаттарды қоса бере отырып, ауыстыру негіздемесі бар өтінішті «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-ға жіберу қажет.
Мысалы:
Мен «Болашақ» бағдарламасының түлегімін, менің оқуыма 25 000 000 теңге жұмсалды. Алайда, оқу шартын жасасу кезінде мен құны 60 000 000 теңгені құрайтын пәтер салдым, осы пәтерді ауыстырып, құны 28 000 000 теңгені құрайтын пәтерді кепілге қоя аламын ба? Иә, мұндай мүмкіндік бар, себебі кепілге ауыртпалықсыз және оның құны кепілге қойылған мүлікке тең немесе «Болашақ» бағдарламасының стипендиаттарын оқытуға жұмсалған нақты шығындардың құнын жабатын жылжымайтын мүлік қабылданады. Бұл ретте Сіз қажетті растайтын құжаттарды ұсынуға міндеттісіз.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім Ғылым және жоғғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін басылымдар тізбесі (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) бірнеше тізімдерден тұрады – 1-тізім, 2-тізім, 3-тізім және әскери және арнайы органдар журналдарының тізімі.
Ғылыми қызмет нәтижелерін жариялауға ұсынылатын басылымдар тізбесіне қосу үшін ғылыми басылымдарға қойылатын талаптардың (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409) 6-тармағына сәйкес журналды Комитеттің басылымдар тізбесінің 3-Тізіміне қосу үшін шетелдік авторлар мақалаларының, сондай-ақ ағылшын тіліндегі мақалалардың болуы керек. Бұл ретте олардың әр нөмерде болуы міндеттелмеген.
Мысалы, шетелдік авторлардың мақалалары журналдың бір жылда шыққан тек бір номерінде бар, ал шет тіліндегі мақалалар екі номерде жарияланған. Осы екі жағдайда да бұл талап орындалды деп есептеледі.
Қазақстан Республикасында ғылыми тағылымдамаларды іріктеу, ұйымдастыру және өткізу тәртібі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің бұйрығымен бекітілген «Ғылыми тағылымдамалардан өтуге үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту қағидаларымен» реттеледі. http://10.61.42.188/kaz/docs/V2300033308
Аталған нормативтік-құқықтық акт үміткерлерге қойылатын талаптарды, конкурстық іріктеу шарттарын, шетелде ғылыми тағылымдамаларды қаржыландыру тетіктерін, сондай-ақ бағдарламаға қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін айқындайды.
Қағидаларға сәйкес ғылыми тағылымдамалар ғылыми кадрлардың біліктілігін арттыруға, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты дамытуға және озық ғылыми білім мен технологияларды трансферттеуге бағытталған, сонымен қатар қатысушылар алынған нәтижелерді нысаналы пайдалануға және оларды Қазақстан Республикасының ғылыми және білім беру қызметіне енгізуге міндеттенеді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрі міндетін атқарушысының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 423 бұйрығымен бекітілген «Апелляциялық комиссия туралы ереженің» (бұдан әрі – Ереже) 17-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033328 конкурсқа қатысушылардан келіп түскен өтініштер Ұлттық ғылыми кеңестің (ҰҒК) шешімі қабылданған күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде, «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының» АҚ (бұдан әрі – ҰМҒТСО) ақпараттық жүйесіндегі жеке кабинетте көрсетілген сәттен бастап, жұмыс органы арқылы қабылданады.
Сондай-ақ Ереженің 14-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі мәселелерді қарайды:
1) ҰҒК қабылдаған шешімдермен келіспеуге байланысты конкурсқа қатысушылардың өтініштері;
2) ҰҒК мүшелерінің Әдеп кодексін сақтау мәселелері;
3) ҰҒК тарапынан ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру бойынша аралық және қорытынды есептерді қарау нәтижелері бойынша берілген өтініштер.
Ереженің 15-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі өтініштерді қарамайды:
1) ҰҒК қарауына жіберілмеген конкурс қатысушыларының өтініштері;
2) жобалар мен бағдарламаларды қаржыландыру көлемін азайту мәселелері бойынша өтініштер;
3) «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ (бұдан әрі – орталық) ұсынатын ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын іске асыру мониторингі нәтижелерін қарау мәселелері бойынша өтініштер;
4) анонимді өтініштер;
5) мәселенің мәні көрсетілмеген және жеткілікті негіздемелер мен фактілер ұсынылмаған өтініштер;
6) ҰҒК қойған немесе мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама нәтижелері бойынша алынған балдарды арттыру немесе азайтуға байланысты өтініштер.
Егер өтініш осы Ереженің 16-тармағында көрсетілген талаптарға сәйкес келмесе, Комиссия оны қараусыз қалдырады.
Мысалы, егер ғалым Ахметов С.А. ҰҒК шешімімен келіспесе және шағымданғысы келсе, ҰМҒТСО-ның ақпараттық жүйесі арқылы өтініш беруі қажет.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы №573 қаулысына сәйкес «Болашақ» стипендиясын тағайындауға арналған конкурс 3 турдан тұрады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000573).
- Бірінші тур – зияткерлік қабілеттер деңгейін, тұлғалық-іскерлік құзыреттіліктерін, шетелде оқуға психологиялық әзірлік деңгейін айқындау бойынша кешенді тестілеу.
- Екінші тур – тәуелсіз сараптама комиссиясының (бұдан әрі – ТСК) мүшелерімен анонимді дербес әңгімелесу. Екінші турда үміткердің кәсіби дайындық деңгейі, теориялық білімі және таңдаған мамандану саласында кәсіби құзыретінің болуы анықталады. ТСК мүшелері бірінші турдың нәтижелерін ескере отырып, әрбір үміткерге ұсыныстар береді.
- Үшінші тур – Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі Республикалық комиссия (бұдан әрі – Республикалық комиссия) ТСК ұсынымдары негізінде «Болашақ» стипендиясын тағайындау немесе тағайындаудан бас тарту туралы түпкілікті шешім қабылдайды, ол туралы үміткерге Халықаралық бағдарламалар Орталығының ресми сайтында ақпарат орналастыру арқылы хабар беріледі. Анонимді дербес әңгімелесуге ТСК-нің 5 мүшесі қатысады. Үміткерге сұрақтар болжамды сұрақтар тізбесі бойынша, қазақ және орыс тілдерінде немесе ықтимал оқу елінің тілінде қойылады.
ТСК мүшелерімен дербес әңгімелесу нәтижелері бойынша әрбір үміткер бойынша ТСК әрбір мүшесі қойған бағалардың орташа балдарын жинақтау жолымен алынған қорытынды жалпы орташа балл негізінде нәтиже айқындалады.
Мысалы:
Менің атым Алмас, мен «Болашақ» стипендиясына бірінші турдан өттім. Әрі қарай не істеуім керек?
Алмас, сіз екінші турдан өтуіңіз керек. Бұл – тәуелсіз сараптама комиссиясының мүшелерімен жасырын жеке сұхбат.