Жиі қойылатын сұрақтар
Философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін беруге арналған диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестер кадрларды даярлау бағыттары немесе білім беру бағдарламаларының топтары бойынша жұмыс істейді. Әдетте, диссертациялық кеңестер бірнеше білім беру бағдарламаларын қамтиды. Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің 20-1-тармағы (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 126 бұйрығымен бекітілген) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) нақты диссертациялық кеңес шегінде докторантураның білім беру бағдарламалары үшін аккредиттеудің болуын сақтау осы диссертациялық кеңестің барлық білім беру бағдарламалары үшін міндетті болып табылмайтынын көздейді. Сондықтан, диссертациялық кеңес, егер бұл диссертациялық кеңестің жалғыз бағдарламасы болмаса, аккредиттеу мерзімі өткен білім беру бағдарламасы бойынша докторантты қорғауға қабылдай алады.
Мысалы, Алматы қаласындағы университеттердің жанындағы диссертациялық кеңесте даярлау бағыты бойынша 4 білім беру бағдарламалары бойынша қорғаулар өтуде. Үш білім беру бағдарламалары бойынша аккредиттеу осы диссертациялық кеңестің өкілеттігі аяқталғанға дейін жарамды. Төртінші білім беру бағдарламасы бойынша мамандандырылған аккредиттеу мерзімі аяқталады. Бірақ осыған қарамастан, диссертациялық кеңес осы бағдарлама бойынша диссертациялық жұмысты қорғауға құқылы.
Дәрежелерді беру қағидаларының 5-1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 127 бұйрығымен бекітілген) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006951) диссертация жазбай қорғауға шығу мүмкін. Бірақ бұл үшін докторант диссертацияның мазмұнына сәйкес келетін ғылыми бағыттардың бірі бойынша Clarivate Analytics компаниясының Journal Citation Reports мәліметтері бойынша импакт-фактор бойынша бірінші және (немесе) екінші квартильге кіретін басылымдарда кемінде екі мақала және бір шолу немесе үш мақала жариялауы керек. Мақалалардың бірінде докторант хат-хабар үшін бірінші автор немесе автор болуы керек.
Бұл ретте осы норма Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports-та ғана журналдың индекстелуін анық көрсетеді. Scopus дерекқорында журналдың Сitescore бойынша процентилінің 50-ден жоғары (бірінші және екінші квартиль) болуы бұл жағдайда ескерілмейді.
Мысалы, Сіздің 2 мақалаңыз Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports журналының бірінші квартиліне кіретін журналда жарияланған. Сіз корреспондент-автор болып табылатын үшінші мақала Сitescore 85% бойынша процентильмен ғылыми журналда жарияланған, яғни Scopus дерекқоры бойынша бірінші квартильге кіреді, бірақ Web of Science индекстелмеген. Сондықтан бұл мақала ескерілмейді. Сондықтан, мұндай жағдайда қорғауға шығу үшін Сізге диссертация жазу қажет болады.
«Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар туралы» Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 30 маусымдағы № 199 Заңына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000199 нысаналы капитал қорының Қамқоршылық кеңесі заңда және қордың жарғысында айқындалған құзырет шегінде қор қызметін ұйымдастыру бойынша негізгі шешімдерді қабылдайды.
Қордың Қамқоршылық кеңесінің құзыретіне, атап айтқанда: нысаналы капитал қорының (бұдан әрі – Қор) эндаумент-қорды қалыптастыруы және (немесе) толықтыруы арқылы қол жеткізетін мақсаттарды айқындау, Қор жарғысына өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу, эндаумент-қор активтерін басқару және инвестициялау жөніндегі кәсіби әдеп қағидаларын бекіту, Қордың есепке алу саясатын бекіту, қаржы жоспарының орындалуын бақылау, басқарушы компанияларға қойылатын талаптарды бекіту, эндаумент-қордың қайырымдылық бағдарламаларын бекіту және олардың орындалуын бақылау және т.б. жатады.
Сондай-ақ Қамқоршылық кеңес Қордың атқарушы органының басшысын тағайындау немесе шеттету, атқарушы орган мүшелерінің сандық құрамын және өкілеттік мерзімін, оларды тағайындау және өкілеттіктерін мерзімінен бұрын тоқтату тәртібін айқындау туралы шешімдер қабылдайды. Қор қызметіне ағымдағы басшылықты Қамқоршылық кеңеске есеп беретін атқарушы орган жүзеге асырады.
Мысал:
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне (бұдан әрі – Министрлік) Астана қаласының азаматы С.-дан өзінің кандидатурасын нысаналы капитал қорының Қамқоршылық кеңесінің құрамына енгізу туралы сұрақ келіп түсті. Өтініш берушіге аталған мәселе Министрліктің құзыретіне кірмейтіні және оған нысаналы капитал қорына немесе оның Қамқоршылық кеңесіне тікелей жүгінуі қажет екені туралы жауап берілді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларының 17-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) өз құрылымын дербес әзірлейді және бекітеді. Бұл ретте құрылымдық бөлімшелер ЖЖОКБҰ қызметінің бағыттары мен түрлерін қамтиды.
Коммерциялық емес акционерлік қоғам (бұдан әрі – КЕАҚ) нысанында құрылған ЖЖОКБҰ-да академиялық саясат жөніндегі міндеттерді тікелей іске асыратын ЖЖОКБҰ академиялық құрылымдық бөлімшелерді құру және тарату туралы шешімдер қабылдау директорлар кеңесінің айрықша құзыретіне жатады.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне Қарағанды қаласындағы ЖЖОКБҰ-лардың бірінің оқытушысы М.-дан олардың ЖЖОКБҰ-да құрылымдық бөлімшелердің тым көп құрылғаны туралы шағым келіп түсті.
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ қызмет бағыттары мен түрлерін ескере отырып, өз құрылымын дербес әзірлейтіні және бекітетіні туралы жауап берілді. Өтініш беруші жұмыс істейтін ЖЖОКБҰ КЕАҚ нысанында құрылғандықтан, бұл мәселе директорлар кеңесінің айрықша құзыретіне жататыны түсіндірілді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 1 сәуірдегі № 157 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) алқалы басқару органдары жұмысын ұйымдастырудың үлгілік қағидаларына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2500035921, ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органдарының нысандары ғылыми кеңес, әдістемелік кеңес (оқу-әдістемелік, ғылыми-әдістемелік), ғылыми-техникалық кеңес және басқа да нысандар болып табылады.
Алқалы басқару органдары ЖЖОКБҰ басшысының бұйрығымен құрылады. Алқалы орган өз жұмысын оқу жылына (күнтізбелік жылға) бекітілген жұмыс жоспары негізінде оның міндеттеріне сәйкес жүзеге асырады, ол ЖЖОКБҰ-ның ресми сайтында орналастырылады.
Алқалы органның отырысында қаралған мәселелердің нәтижелері бойынша қатысып отырған мүшелердің көпшілік дауысымен Алқалы органның шешімі қабылданып, ол хаттамамен ресімделеді. Дауыстар тең болған жағдайда Төрағаның дауысы шешуші болып табылады. Отырыс хаттамасын алқалы органның хатшысы отырыстан кейін 3 жұмыс күні ішінде жасайды.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне С. азаматынан оқу-әдістемелік мәселелерді кім қарайтыны жөніндегі сұрақпен өтініш келіп түсті: ұйымның бірінші басшысы ма әлде ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органы қарай ма?
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ-да алқалы басқару органдары, оның ішінде ғылыми кеңес, әдістемелік кеңес, ғылыми-техникалық кеңес және өзге де алқалы органдар құрылуы мүмкін екені түсіндірілді. Аталған органдар ЖЖОКБҰ басшысының бұйрығымен құрылады және өз құзыретіне жатқызылған мәселелерді қарайды.
Бұл ретте бірінші басшы мен ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органдары арасындағы өкілеттіктердің нақты бөлінуі Қазақстан Республикасының заңнамасымен, ЖЖОКБҰ жарғысымен және ұйымның ішкі құжаттарымен айқындалады. Осыған байланысты нақты мәселе бойынша құзыретті органды анықтау үшін тиісті ЖЖОКБҰ-ның жарғысын және ішкі актілерін басшылыққа алу қажет.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) қызметінің үлгілік қағидаларының 1-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657, аталған Қағидалар «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 5-3-бабы 10) тармақшасына сәйкес әзірленген және ЖЖОКБҰ-ның қызмет тәртібін айқындайды.
Осылайша, ЖЖОКБҰ қызметінің тәртібі Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңымен, ЖЖОКБҰ қызметінің үлгілік қағидаларымен, ЖЖОКБҰ жарғысымен және тиісті ұйымның ішкі құжаттарымен айқындалады.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне С. азаматынан әртүрлі ЖЖОКБҰ-ларда жекелеген ішкі рәсімдер мен қағидалардың неге өзгеше екені туралы өтініш келіп түсті.
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ қызметінің жалпы тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларымен айқындалатыны түсіндірілді.
Сонымен қатар нақты ЖЖОКБҰ қызметінің ерекшеліктері, оның ішінде жекелеген ішкі рәсімдер де, құрылымдық бөлімшелердің жұмыс тәртібі және ұйымдастыру мәселелері тиісті ұйымның жарғысымен және ішкі құжаттарымен, олардың Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуі шартымен айқындалады.
Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігінде (бұдан әрі – Министрлік) «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесі (бұдан әрі – ЖББП АЖ) жұмыс істейді, ол жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының, оның ішінде білім алушылар контингенті мен түлектер туралы мәліметтерді шоғырландыратын орталықтандырылған дерекқор болып табылады.
Заңды тұлғалардың ақпараттық жүйелерін ЖББП АЖ-мен интеграциялау мәселелерін Министрлік белгіленген тәртіппен, Министрліктің құзыретін, сұратылып отырған ақпараттық өзара іс-қимыл мақсаттарын, құқықтық негіздердің болуын, техникалық мүмкіндікті, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ақпараттандыру, дербес деректерді қорғау және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы заңнамасының талаптарын ескере отырып қарайды.
«Ақпараттандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 1-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000418) «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау қағидаларына сәйкес және ақпараттық қауіпсіздік талаптары сақтала отырып жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 29 наурыздағы № 123 бұйрығымен бекітілген «Электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау қағидаларының (бұдан әрі – Интеграция қағидалары) 6-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800016777), ақпараттандыру объектілерін интеграциялау «электрондық үкімет» веб-порталындағы сервистер тізілімінде интеграциялық сервис болған жағдайда жүзеге асырылады.
Интеграция қағидаларының 34-тармағына сәйкес сервис иесі «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтінімді қарау қажеттілігі туралы хабарлама алғаннан кейін 2 (екі) жұмыс күні ішінде сервиске қосуға арналған өтінім бойынша жауап жолдайды. Интеграциялаудан бас тартылған кезде уәжді жауап беріледі.
Өтінім сервис иесі тарапынан келісілген жағдайда оператор, «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтінімді қарау қажеттілігі туралы хабарлама алғаннан кейін 3 (үш) жұмыс күні ішінде сервиске қосуға (интеграциялауға) арналған өтінімді толықтығы және толтыру дұрыстығы тұрғысынан келісуді және тексеруді жүзеге асырады. Өтінімді тексеру нәтижесі теріс болған кезде оператор себептерін көрсете отырып, өтінімді пысықтауға жолдайды.
Осылайша, ақпараттық жүйелерді ЖББП АЖ-мен интеграциялау мәселелері құқықтық, ұйымдастырушылық және техникалық негіздер болған кезде белгіленген тәртіппен қаралады. Қажет болған жағдайда Министрлік ақпараттық жүйенің операторымен, ақпараттандыру саласындағы уәкілетті органмен және өзге де мүдделі ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды.
Мысал:
Павлодар қаласындағы «А» ЖШС Министрлікке өзінің ақпараттық жүйесін ЖББП АЖ-мен интеграциялау мүмкіндігін қарау туралы ұсыныспен жүгінді. Министрлік өтінішті өз құзыреті шегінде қарап, интеграция мәселесін одан әрі қарау мүмкіндігін қолдады, өйткені «А» ЖШС-де ЖББП АЖ-мен ақпараттық өзара іс-қимыл жасауға құқықтық негіздер болды, ал ұсынылған құжаттар Қазақстан Республикасының ақпараттандыру, дербес деректерді қорғау және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы заңнамасының талаптарына сәйкес келді. Одан әрі Smart Bridge интеграциялық платформасы арқылы интеграциялық сервиске қосылу бойынша жұмыс жүргізілді.
Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 43-1-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319 жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) академиялық және басқарушылық дербестікке ие. Атап айтқанда, олар оқу және әкімшілік процестерде қолданылатын білім беру технологияларын, цифрлық платформаларды, ақпараттық жүйелерді және өзге де құралдарды дербес айқындауға құқылы.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) ЖЖОКБҰ-ларды үшінші тұлғалар немесе жеке тұлғалар әзірлеген нақты жеке IT-шешімдерді, платформаларды, сервистерді немесе жобаларды қолдануға міндеттей алмайды.
Сонымен қатар Министрлік келіп түсетін ұсыныстарды, жобалар мен бастамаларды белгіленген тәртіппен қарастыруға дайын. ЖЖОКБҰ тарапынан қызығушылық болған жағдайда, тиісті шешімдерді енгізу, тестілеу немесе пайдалану туралы шешім әрбір ұйыммен дербес қабылданады.
Жобаны ілгерілету үшін өтініш берушілерге ЖЖОКБҰ-лармен тікелей өзара іс-қимыл жасау, шешімнің функционалдық мүмкіндіктерін таныстыру, сондай-ақ қажет болған жағдайда қызығушылық танытқан ЖЖОКБҰ базасында пилоттық тестілеу жүргізу ұсынылады.
Мысал:
Алматы қаласының тұрғыны М. e-Otinish жүйесі арқылы Министрлікке өзі әзірлеген «AI University» цифрлық білім беру платформасын Қазақстан Республикасының барлық жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына енгізу, сондай-ақ аталған платформаны пайдалану бойынша ұсынымдар жолдау туралы ұсыныспен жүгінді. Азамат М.-ге Министрлік тарапынан жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына тікелей жүгіну қажеттігі туралы жауап берілді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы №196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» (Бұдан әрі – Қағида) мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларының 2 тарау 6-тармағына сәйкес заңды тұлғалар атынан ұсынылатын ғылыми материалдардың жалпы саны 10-нан (оның ішінде құпия деген белгісі немесе қызмет бабында пайдалану үшін деген белгісі бар мақалаларды қоспағанда, халықаралық рецензияланған ғылыми журналдарда 1 (бір) мақала, Ресейлік ғылыми дәйексөз индексі индекстелетін ғылыми журналдарда және нөлдік емес импакт-фактормен басқа да халықаралық базаларда 2 (екі) мақала, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім беру саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған ғылыми басылымдарда 4 (төрт) мақала, конференциялардың, форумдардың, съездердің, симпозиум, конгресстер материалдарында 2 (екі) мақала, монографиялар, оқулықтар, бірлік құралдар, әдістемелік құжаттар 1 (бір) дана) кем болмауы және қағиданың 8-қосымшасына сәйкес соңғы 5 жыл мерзімді қамтуы тиіс.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626
Мысалы:
«Прогресс» ЖШС (бұдан әрі – ЖШС) құжаттарын жинақтап ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеуден өтуге ұсынды, оның ғылыми мақалаларының жалпы саны 10-нан астам болды, бірақ тексеру нәтижесінде кейбір мақалалардың мерзімі жарияланған күннен бастап соңғы 5 жылдан асып кеткендігі анықталды. Ұсынылған ғылыми материалдардың талапқа сай келмеуіне байланысты, атап айтқанда жарияланым мерзімін (соңғы 5-жыл) қамтымауы себепті ЖШС-нің құжаттары кері қайтарылды.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) 110-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, докторантураның білім беру бағдарламасының теориялық оқыту толық курсын меңгерген, ғылыми-зерттеу немесе эксперименталды-зерттеу жұмысын орындаған, бірақ докторлық диссертациясын қорғамаған докторантқа оқу нәтижелері мен академиялық кредиттер беріледі және оқуды бітіргеннен кейін екі жыл ішінде тегін негізде, ал кейінгі жылдары кемінде 4 академиялық кредит көлемінде ақылы негізде диссертациясын қорғауға мүмкіндік беріледі.
Бұл ретте оқуды бітіргеннен кейін 3 жыл өткен соң докторант диссертациялық зерттеудің ғылыми негіздемесін (research proposal (ресерч пропозал) ақылы негізде қайта бекіткеннен кейін ғына қорғауға жіберіледі.
Мысалы: Мен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің докторантурасындағы оқуымды 2023 жылы аяқтадым. Оқуды бітіргеннен кейінгі белгіленген мерзім ішінде балалы болуыма байланысты докторлық диссертациямды қорғай алмадым. Қорғауға құжаттарымды тегін негізде тапсыра аламын ба?
Тегін негізде сіз докторантураны бітіргеннен кейін тек 2 жыл ішінде ғына қорғай алар едіңіз. Үш жыл өткеннен кейін қорғау тек ақылы негізде жүзеге асырылады.