Жиі қойылатын сұрақтар
Бүгінгі таңда жергілікті атқарушы органдардың мұқтаж кезекте тұрғандарды тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселелері (бұдан әрі - менікі) 2023-2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымды дамыту тұжырымдамасы шеңберінде, сондай-ақ жергілікті деңгейде қабылданған бағдарламалар шеңберінде іске асырылуда.
Мемлекеттік қолдаудың негізгі шаралары халықтың қалың жігіне қолжетімді тұрғын үй салуға бағытталған.
Сатып алусыз коммуналдық жалға берілетін тұрғын үймен халықтың неғұрлым әлеуметтік осал санаттары: мүгедектер, жетім балалар, көп балалы отбасылар, сондай-ақ ірі мегаполистерде жұмыс істейтін жастар басым қамтамасыз етіледі.
Халықтың өзге топтары үшін ипотекалық, тұрғын үй құрылыс жинақтары және үлестік құрылыс тетіктері құралдары арқылы кредиттік тұрғын үй іске асырылады.
Азаматтардың бастапқы нарықта тұрғын үй сатып алу мүмкіндігі қарастырылған.
Республикалық бюджеттен сатып алу құқығынсыз әлеуметтік жалға берілетін тұрғын үй салуды (сатып алуды) қаржыландыру жергілікті атқарушы органдарға (ЖАО) қайтарымсыз нысаналы трансферттер бөлу арқылы жүзеге асырылады.
Әлеуметтік кредиттік тұрғын үй салу үшін ЖАО облигациялар шығару жолымен қаражат алады және қаражатты республикалық бюджет есебінен тұрғын үй салуды және (немесе) сатып алуды қаржыландыру және (немесе) мемлекеттік бағалы қағаздар шығару, тұрғын үйге мұқтаж Қазақстан Республикасының азаматтарына тұрғын үйді мониторингілеу және өткізу қағидаларына сәйкес өнеркәсіп министрінің бұйрықтарымен бекітілген "револьверлік" қағидат бойынша айналдырады. Бұдан басқа, мемлекет жанама шаралармен жаппай тұрғын үй құрылысы аудандарына коммуникациялар жүргізуді қамтамасыз ете отырып, жеке құрылыс салушылар мен халықтың тұрғын үй құрылысын ынталандырады.
"Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - заң) 74-бабына сәйкес мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үй, осы Заңның 98-1-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, мұқтаждар есебінде тұрған азаматтарға барлық қажетті құжаттарымен қоса өтініш берілген кезден бастап тізімдерде белгіленген кезектілік тәртібімен беріледі.
Бүгінде мемлекеттік тұрғын үй қорынан жалға берілетін тұрғын үй сатып алу құқығынсыз беріледі. "Сатып алу құқығынсыз жалға берілетін тұрғын үй" ұғымы Заңға 2019 жылғы 6 мамырда енгізілді.
Кезекте тұрғандар сатып алу құқығынсыз жалға берілетін тұрғын үй алған жағдайда, азаматтар кезектен алынады.
"Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР Заңының 97-бабының 1-тармағына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйді пайдаланғаны үшін төлемақы мөлшерін, егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше белгіленбесе, жергілікті атқарушы орган мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді пайдаланғаны үшін төлемақы мөлшерін есептеу әдістемесіне сәйкес белгілейді.
Осы Әдістемеге сәйкес есептеу кезінде тұрғын үйдің жалпы алаңының бір шаршы метрін салу (сатып алу) құны (теңгемен) және ғимараттардың қызмет етуінің есептік мерзімі (жыл) сияқты көрсеткіштер қолданылады.
Мысалы: Республикалық маңызы бар қалаларда, астанада 1 ш.м. құрылыстың құны – 220/240 мың теңге және ғимараттың қызмет ету мерзімі - 50 жыл болған кезде, 1 ш. м. үшін бір айға жалдау ақысы тиісінше 200/250 теңгені құрайды.
Өңірлерде – құрылыстың 1 ш.м. құны - 140/180 мың теңге және ғимараттың қызмет ету мерзімі-50 жыл болған кезде, 1 ш. м. үшін жалдау ақысы айына тиісінше 150/200 теңгені құрайды.
"Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі– Заң) 74-бабына сәйкес мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үй, осы Заңның 98-1-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, мұқтаждар есебінде тұрған азаматтарға барлық қажетті құжаттарымен қоса өтініш берілген кезден бастап тізімдерде белгіленген кезектілік тәртібімен беріледі.
Заңның 74-бабының 3-тармағына сәйкес аталған тізімдерге енгізілген азаматтардың құқықтары тең деп танылады. Егер осы Заңда өзгеше көзделмесе, мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғынжай немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғынжай алуға осы тізімге енгізілгендер алдында ешкімнің де басым құқығы жоқ.
Ұлы Отан соғысының ардагерлері, сондай-ақ жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар, "Алтын алқа"," Күміс алқа немесе бұрын "Батыр Ана" атағын алған, сондай-ақ I және II дәрежелі" Ана даңқы " ордендерімен марапатталған көп балалы аналар мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үй алуға бірінші кезекте құқылы.
Заңның негізінде мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй салынып жатқан көппәтерлі тұрғын үйлерді пайдалануға беру және коммуналдық тұрғын үй қорында еркін тұрғын үйдің болуына қарай кезектілік тізімдерге сәйкес санаттар бойынша беріледі.
Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй алудың жалпы схемасы келесідей:
қажетті құжаттарды жинау және онлайн тапсыру;
15 жұмыс күні ішінде тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды есепке қою туралы хабарлама алу және кезекті қадағалау (егер құжаттар толық болған жағдайда);
тұрғын үй комиссиясының құжаттарды қарауы және кезек келген кезде шешім беруі;
шарт жасасу және тұрғын үй алу.
Бүгінгі таңда бұл жүйеде республика бойынша әкімдіктерде 646 мың адам кезекте тұр. Әкімдіктердің деректері бойынша ("кезекте тұрғандарды есепке алудың бірыңғай ұлттық жүйесі" жүйесі) 2023 жылы барлық бағыттар бойынша 8 910 азамат тұрғын үймен қамтамасыз етілді, оның ішінде:
ҰОС ардагерлері-1;
Жетім балалар-813;
Көпбалалы отбасылар - 2 858;
СУСН-3 406;
Мемлекеттік қызметшілер мен бюджетшілер - 1 721;
Апатты тұрғын үйі бар азаматтар – 111.
Ең алдымен, жиналыста меншік иелері кондоминиум объектісін басқару нысанын таңдауға тиіс. Шешім дауыс беруге тікелей қатысқан пәтер, тұрғын емес үй- жайлар иелерінің жалпы санының көпшілігінің келісімімен қабылданады («Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңының 7-бөлімі).
МИБ мемлекеттік тіркелген сәттен бастап құрылды деп есептеледі және заңды тұлға құқығына ие болады.
Бұл ретте МИБ мемлекеттік тіркеуді Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы заңнамасында айқындалған тәртіппен әділет органдары жүзеге асырады.
«Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңының 44 бабының 3 тармағына сәйкес МИБ мемлекеттік тіркеу үшін әділет органдарына ұсынылады:
- Қазақстан Республикасы әділет Министрлігімен белгіленген нысан бойынша өтініш
- жиналыс хаттамасы;
- мүлік иелері бірлестігінің жарғысы;
- заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу үшін бюджетке тіркеу алымының төленгенін растайтын түбіртек немесе өзге де құжат.
Бұл ретте тұрғын үй қатынастары саласындағы уәкілетті орган МИБ үлгі жарғысын әзірлейді және бекітеді.
ПИК алдындағы МИБ ең басты артықшылығы, МИБ «бір үй – бір бірлестік – бір шот» принципі бойынша жұмыс істейтін болады, бұл өзінің ағымдағы және жинақ шоттарын ашуды білдіреді.
Мұндай басқару принципі қазіргі уақытта ПИК-тің көпшілігі көп үйлі болуына және жиналған қаражаттың мақсатты пайдаланылуын бақылауға мүмкіндік бермейтін барлық үйлерге бір шот ашуына байланысты.
Осылайша, ұсынылып отырған қағида әрбір үйді басқару бойынша жеке тәсілді көздейді, сондай-ақ тұрғындарға қаражаттың түсуін және осы ақшаның мақсатты жұмсалуын бақылау мүмкіндігімен тек өз үйін күрделі жөндеуге қаражат жинақтауға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, егер бұрын ПИК бір мезгілде көп пәтерлі тұрғын үйдің ортақ мүлкін күтіп- ұстау жөніндегі қызметтерге тапсырыс беруші және мердігер болса, онда МИБ тек тапсырыс беруші болады, яғни шарт бойынша басқарушыларды немесе сервистік ұйымдарды тартады, мердігерлермен, коммуналдық қызметтермен шарттар жасасады және орындалған жұмыстардың көлемі мен түрлерін және олардың өздерінің
кондоминиум объектісі бойынша төлемін бақылайды.
«Тұрғын қатынастары туралы» ҚР Заңының 69 бабының 1 тармағына сәйкес осы елді мекенде тұрақты пайдалануында коммуналдық тұрғын үй қорынан берілген тұрғынжайы жоқ Қазақстан Республикасының азаматтары, егер: есепке қойған кезде және коммуналдық тұрғын үй қорынан немесе мемлекеттік кәсіпорынның тұрғын үй қорынан тұрғын үй берген кезде Қазақстан Республикасының аумағында меншiк құқығында олардың тұрғын үйi болмаса; есепке қойған кезде және мемлекеттік мекеменің тұрғын үй қорынан тұрғын үй берген кезде осы елдi мекенде меншiк құқығында тұрғын үйі болмаса мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғынжайға мұқтаж деп танылады.
«Тұрғын қатынастары туралы» ҚР Заңының 2 бабы 28) тармақшасына сәйкес тұрғынжай – тұрақты тұруға арналған және соған пайдаланылатын, белгіленген құрылыс, санитариялық, экологиялық, өртке қарсы және басқа да міндетті нормалар мен қағидаларға сай келетін жеке тұрғын үй бірлігі (дара тұрғын үй, пәтер, жатақханадағы бөлме).
Осылайша, тұрғын үй заңнамасына сәйкес тұрғын үйде үлесі болған кезде азамат, егер ол заңның 67-бабында көзделген санаттардың біріне жататын болса, мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге мұқтаж деп есептеледі.
«Тұрғын қатынастары туралы» ҚР Заңының 74 бабы 4 тармағына сәйкес Ұлы Отан соғысының ардагерлерінің, жетiм балалардың және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалардың, «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен наградталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған, сондай-ақ I және II дәрежелі
«Ана даңқы» ордендерімен наградталған көпбалалы аналардың, көпбалалы отбасылардың мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғынжайды немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғынжайды бірінші кезекте алуға құқығы бар.