Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 4 желтоқсандағы № 677 бұйрығына «Жоғары бiлiмнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын ұйымдарда мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алушылар үшін өтемақылар төлеу арқылы қысқы және жазғы каникул кезеңінде қалааралық теміржол және автомобиль (таксиден басқа) көлігінде жеңілдікпен жол жүруді қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1500012894) сәйкес жол жүру шығыстары бойынша өтемақы келесі санаттағы мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша оқитын білім алушыларға төленеді:
жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының студенттеріне, магистранттарына – жылына екі рет, қысқы және жазғы каникул кезеңінде, 4 айлық есептік көрсеткіш (бұдан әрі – АЕК) мөлшерінде;
жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының дайындық бөлімшелерінің тыңдаушыларына – жылына бір рет, 4 АЕК мөлшерінде.
Мысал:
А. есімді азаматтың сұрағы түсті: Алматы қаласындағы университеттердің бірінде ақылы негізде оқимын. Көкшетау қаласындағы тұрғылықты жеріме дейінгі жол жүру шығындары маған өтеледі ме?
Жоқ, Сіз бұл жол жүру төлемдеріне үміт арта алмайсыз, себебі Сіз мемлекеттік білім беру гранты иегері болып табылмайсыз.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларының» 45-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613 бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберіндегі ғылыми-техникалық тапсырмаларды (бұдан әрі – ҒТТ) ғалымдар, Ұлттық ғылыми кеңес мүшелері, ғылым салалары бойынша мамандар, уәкілетті мемлекеттік органның немесе салалық мемлекеттік органдардың өкілдері, сондай-ақ стратегиялық жоспарлау саласындағы уәкілетті органның өкілдері қатарынан уәкілетті орган немесе салалық уәкілетті орган қалыптастырған жұмыс тобы әзірлейді. ҒТТ-ны әзірлеу қаржыландыру жоспарланатын жылдан бұрынғы жылдың 15 ақпанына дейін аяқталуға тиіс.
Мысалы, егер бағдарламаны іске асыру 2028 жылға жоспарланған болса, онда тиісті ҒТТ жұмыс тобы әзірлеп, 2027 жылғы 15 ақпаннан кешіктірмей бекітілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 18 бұйрығымен жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдардың (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) өзгерістер енгізіліп, 2026 жылғы 23 наурызда күшіне енді. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600037860
Енгізілген өзгерістер шеңберінде біліктілік талаптарына магистратураның жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін оқытылатын пәндер бейініне білім мен ғылыми дәреженің сәйкестігіне баламалы көрсеткіштер енгізілді. Магистратурада жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыруды қамтамасыз ететін оқытушылар құрамына қойылатын біліктілік талаптарының 21-тармағына (21.2-тармақшасы) сәйкес мынадай критерийлер белгіленген:
оқытушылардың білімінің және ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми дәрежесінің және (немесе) PhD философия докторы/бейіні бойынша доктор (академиялық) дәрежесінің және (немесе) ғылыми атағының оқытылатын пәндердің бейініне сәйкестігі;
не:
оқытушылардың білімінің және (немесе)1 ғылыми дәрежесінің (кандидат/ғылым докторы) немесе ғылыми дәрежесінің (PhD философия докторы/осы саладағы докторы) және (немесе) ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми атағының оқытылатын пәндер бейініне сәйкестігі және оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы бес жыл ішінде бірінші немесе екінші деңгейдегі Басылымдар тізбесінде (бұдан әрі – Тізбе) (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 12 қаңтардағы № 20 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409 жарияланған кемінде 3 (үш) мақаланың, сонымен қатар мақаланың жарияланған сәтінде JCR (ZhSR) бойынша импакт-факторы бар немесе Science Citation Index Expanded дерекқорларының (Science Citation Index Expanded), Social Science Citation Index (Social) бірінде индекстелген Web of Science Core Collection (Web of Science Core Collection) ішіндегі Science Citation Index) немесе Arts and Humanities Citation Index (Arts End Humanities Citation Index) немесе Scopus дерекқорындағы CiteScore пайыздық ұпайы кемінде 25 (жиырма бес) болатын халықаралық рецензияланған ғылыми журналда оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы 5 (бес) жыл ішінде жарияланған кемінде 1 (бір) ғылыми мақала (article) немесе шолудың (review) болуы.
1«...және (немесе)... болған жағдайда» немесе ретінде түсіндіріледі.
Мысалы.
ЖЖОКБҰ-да азаматша А. магистратурада «Құқық» кадрларын даярлау бағыты бойынша білім беру бағдарламасының пәндерін оқытуға ниет білдірді. Оның «Философия» мамандығы бойынша жоғары білімі, сондай-ақ «Құқықтану» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесі бар, сонымен бірге «Құқық» бейіні бойынша ғылыми еңбектер циклынің, атап айтқанда, соңғы бес жылда ғылыми басылымда жарияланған оқытылатын пән бейіні бойынша тізбенің бірінші немесе екінші деңгейінің 3 (үш) мақаланың, сондай-ақ мақаланың жарияланған сәтінде халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдағы Scopus (Скопус) дерекқорындағы көрсеткіші CiteScore (СайтСкор) пайыздық ұпайы кемінде 25 пайыздан кем емес соңғы бес жылдағы 1 (бір) мақаласы бар авторы болып табылады. Азаматша А. Біліктілік талаптарының критерийлеріне сәйкес ғылыми дәрежесі мен ғылыми-зерттеу қызметінің көрсеткіштері «Құқық» кадрларды даярлау бағыты бойынша оқытылатын пәндердің бейініне сәйкес келеді, осылайша ол магистратурада «Құқық» кадрларды даярлау бағытының пәндерін жүргізуге құқылы.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының (бұдан әрі – Заң) 22-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z27 «Ақпараттандыру объектілерінің меншік иелері мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектордың мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстарды қалыптастыруға, мемлекеттік функцияларды орындауға және мемлекеттік қызметтерді көрсетуге арналған ақпараттандыру объектілерін Қазақстан Республикасының аумағында мемлекеттік тілде, орыс тілінде және қажет болған кезде басқа да тілдерде құруға және айналысқа шығаруға міндетті».
Техникалық қолдау қызметінде сұрауларды бастапқы өңдеу автоматтандырылған жүйе (чат-бот) арқылы жүзеге асырылады. Боттың алгоритмі пайдаланушы халықаралық жолаушылар тасымалдау қызметі inDrive (бұдан әрі – inDrive) қосымшасының интерфейс баптауларында өз бетінше таңдаған тілде ғана жауап беретіндей етіп реттелген. Осылайша, inDrive тарапынан Заңның талаптары бұзылған жоқ.
Мысал:
Азамат К. ресейлік компания болып табылатын Яндекс такси қызметін пайдаланады. Аталған компания Қазақстан нарығында ұсынылғандықтан, оның мобильді қосымшасында сондай-ақ, қазақ тіліндегі интерфейс бар. Азамат К.-ға қажетті ақпаратты мемлекеттік тілде алу үшін «Қосымша тілі» бөлімінен қазақ тілін таңдау қажет.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 20 сәуірдегі № 152 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V1100006976 жоғары және (немесе) жоғары оқудан кейінгі білім беру ұйымдарының білім алушылардың қосымша білім алуға, академиялық қарыздарын немесе оқу жоспарларындағы айырмашылықтарын жоюға, басқа білім беру ұйымдарындағы оқу пәндерін оқуға және кредиттерді меңгеруге, өзі оқитын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымында міндетті түрде қайта сынақ тапсыруға, орташа үлгерім балын көтеруге (GPA), аралас немесе қосымша білім беру бағдарламасын, оның ішінде қос дипломды білім беру шеңберіндегі білім беру бағдарламасын игеруге деген қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ұзақтығы кемінде 6 апта жазғы семестрді енгізуге рұқсат етіледі (бітіруші курсты қоспағанда).
Мысалы: Мен Нархоз университетінің бітіруші курсының студентімін, бір оқу пәні бойынша академиялық үлгерімсіздігім бар, жазғы семестрге өтініш бердім, бірақ менің өтінішім қабылданбады. Университет дұрыс істеді ме?
Иә, дұрыс, бітіруші курстар үшін жазғы семестр көзделмеген.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613 ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын гранттық қаржыландыруға арналған конкурс «Ғылым қоры» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – Қор) тарапынан жарияланады және конкурс туралы хабарландыру Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитетінің (бұдан әрі – Комитет), Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының (бұдан әрі – ҰМҒТСО), сондай-ақ Қордың интернет-ресурстарында орналастырылады.
Конкурс туралы хабарландыру келесі ақпаратты қамтиды:
1) конкурс атауы;
2) ресми интернет-ресурсқа сілтеме;
3) өтінімдерді қабылдаудың басталу және аяқталу мерзімдері;
4) өтінімдерді қабылдау орны және (немесе) тәсілі;
5) байланыс деректері.
Мысалы, азамат А. ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын гранттық қаржыландыру конкурсына қатысуға өтінім беруді жоспарлап отыр. Ол осы конкурс шарттарымен қай жерден таныса алады?
Азамат А. қажетті ақпаратты Комитеттің, ҰМҒТСО-ның, сондай-ақ Қордың интернет-ресурстарынан таба алады.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 20 сәуірдегі № 152 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V1100006976 каникулдар білім алушыларға оқу жылы ішінде кемінде 2 рет беріледі, бітіруші курсты қоспағанда, демалыстың жалпы ұзақтығы кемінде 7 аптаны құрауы тиіс.
Мысалы:
Мен, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің бірінші курс студентімін, жазда каникул кезінде жұмыс істегім келеді. Жазғы демалыс қанша уақытқа созылады?
Каникул білім алушыларға жылына кемінде 2 рет, оқу семестрлері аяқталғаннан кейін беріледі.
Егер «Болашақ» стипендиясын алғаннан кейін шетелдік жоғары оқу орнындағы білім беру бағдарламасы жабылса немесе елеулі түрде өзгертілсе, стипендиат дереу «Халықаралық бағдарламалар орталығы» Акционерлік қоғамға хабарлауы және жоғары оқу орнынан (бұдан әрі – ЖОО) растайтын құжаттарды ұсынуы тиіс. Сондай-ақ, «Болашақ» халықаралық стипендиясы иегерлерінің өтініштерін қарау жөніндегі комиссияға (бұдан әрі – Комиссия) өтініш жазып, «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша оқуға ұсынылатын жетекші шетелдік жоғары оқу орындарының тізіміне кіретін ЖОО-дан сабақтас мамандық бойынша шақыру ұсынуы қажет.
«Болашақ» халықаралық стипендиясы иегерлерінде туындайтын жеке мәселелер, өтініштер және стандартты емес жағдайлар Комиссияның қарауына жатады.
Аталған мәселе Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 31 тамыздағы №454 бұйрығымен реттеледі. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033390.
Мысалы: Мен, Мейрам, «Болашақ» бағдарламасының стипендиатымын. University of South Florida (Америка Құрама Штаттары) университетіне оқуға түстім және қыркүйек айында оқуға кетуім керек еді. Алайда университеттен білім беру бағдарламамның жабылғаны туралы хабарлама алдым. Енді не істеуім керек? Мейрам, Сізге University of South Florida университетінен білім беру бағдарламасының жабылғаны туралы ресми растауды, сабақтас мамандық бойынша жаңартылған шақыруды және Комиссияға өтініш ұсыну қажет.
Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) 15-1-тармағы бойынша диссертация қорғауын өткізу үшін диссертациялық кеңеске құжаттармен материалдарды диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы дайындайды.
Диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы қорғауды дайындау және өткізу үшін келесі функцияларды атқарады:
1) қорғауға қабылдау және қорғауды өткізу рәсімдерін ұйымдастырады;
2) диссертацияны ресми рецензенттерге, «Антиплагиат» жүйесі бойынша тексеру үшін Ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығына, оғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) кітапханасына, Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасына және Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасына жібереді;
3) диссертациялық кеңестің қызметі бойынша хат-хабарды жолдайды;
4) диссертациялық кеңестің сайтында докторанттың қорғауы бойынша материалдар мен ақпаратты орналастырады;
5) диссертациялық кеңестің отырысына материалдар мен ақпарат дайындайды, оның ішінде онлайн қатысу, дауыс беру және интернетте тікелей трансляция жүргізу үшін бағдарламалық және техникалық құралдарды дайындығын қамтамасыз етеді;
6) қорғау нәтижелері бойынша диссертациялық кеңестің құжаттарын ресімдейді;
7) қорғау ерекше мәртебесі жоқ ЖЖОКБҰ-да өткен жағдайда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіне жолдау үшін аттестаттау істі дайындайды.
Бұл ретте ресми хат алмасу ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жүреді. Ғалым хатшының міндеттерін басқа адамдарға, оның ішінде докторантқа жүктеуге жол берілмейді.
Мысалы, ғалым хатшы докторант С.-тің диссертациясын ресми рецензенттерге жіберген кезде рецензияны жіберу үшін докторант С.-тің электрондық поштасын көрсетті. Бұған жол берілмейді, себебі докторанттың қорғауы бойынша барлық хат-хабар ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жіберілу және қабылдану керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 25 қыркүйектегі №487 «Ұлттық ғылыми кеңестер туралы ережені бекіту туралы» бұйрығымен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033466 Ұлттық ғылыми кеңестер туралы ереженің 52-тармағына сәйкес, Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының Ұлттық ғылыми кеңесі (бұдан әрі – ҰҒК) ғылыми жобаларды іске асыру нәтижелерін қарайды және қарау қорытындысы бойынша уәкілетті органға жобаны қаржыландыруды тоқтату туралы ұсыныс енгізу жөнінде шешім қабылдауы мүмкін.
Мұндай шешім жоспарланған ғылыми нәтижелердің орындалмауы, бөлінген қаражаттың тиімсіз пайдаланылуы, бекітілген күнтізбелік жоспардан немесе жобаны іске асырудың өзге де шарттарынан елеулі ауытқулар анықталған жағдайда қабылданады. Бұл жағдайлар есептік материалдар мен сараптамалық бағалау арқылы расталуы тиіс.
Мысал:
Астана қаласындағы университеттің ғылыми тобы қалдықтарды қайта өңдеудің жаңа технологиясын әзірлеуге гранттық қаржыландыру алған. Жобаны іске асырудың бір жылы өткен соң аралық есепті қарау барысында ҰҒК мәлімделген ғылыми нәтижелерге қол жеткізілмегенін және жұмыстардың бекітілген жоспардан айтарлықтай артта қалғанын анықтады. Талқылау қорытындысы бойынша ҰҒК мүшелерінің көпшілігі аталған жобаны қаржыландыруды тоқтатуды ұсыну туралы шешім қабылдады.