Жиі қойылатын сұрақтар
Ғылыми атақтар беру қағидаларының (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) (бұдан әрі – Ережелер) 2-1 – тармағына сәйкес, (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939), ғылыми атақтар Ғылыми бағыттардың сыныптауышына (бұдан әрі – Сыныптауыш) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000466) сәйкес айқындалатын мамандық бойынша беріледі. Сыныптауышқа сәйкес 50904 – «Туризм» мамандығы сыныптауыштың үшінші деңгейіне жатады және дербес ғылыми саланы білдіреді. Сондықтан, аттестаттау ісін қарау кезінде зерттеу нәтижелері «Туризм» ғылыми саласына тәуелсіз мамандық ретінде жататын басылымдар ғана ескеріледі.
Ережелердің 4 және 5-тармақтарының 2)-тармақшасына сәйкес қауымдастырылған профессор (доцент) және профессор ғылыми атақтар үміткердің мамандығына сәйкес ғылыми жарияланымдар болған кезде беріледі. Бұл талап міндетті болып табылады және ғылыми зерттеулердің пәнаралық сипатына не кадрлар даярлаудың салалық ерекшелігіне қарамастан қолдануға жатады.
«Педагогикалық ғылымдар» бағыты бойынша Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми басылымдарының тізбесіне (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) кіретін және дене шынықтыру проблемаларына арналған ғылыми журналында жарияланған мақалалар журналдың бөліміне қарамастан «Туризм» мамандығы бойынша есептелмейді.
Мысалы, үміткердің мақаласы «Дене шынықтыру теориясы мен әдістемесі» журналында жарияланған. Бұл журнал педагогикалық бағыт бойынша Комитеттің басылымдар тізбесінің 2-тізіміне кіреді. Сондықтан 50904 – Туризм мамандығы бойынша ғылыми атақ беруге үміткер үшін ол мақала есепке алынбайды, себебі бұл журнал Комитеттің басылымдар тізбесінің Педагогика бағыты бойынша кіреді.
Ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурстар жыл сайын Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 14 қыркүйектегі № 466 бұйрығымен бекітілген Қағидаларға сәйкес өткізіледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033417).
Ғылым саласындағы сыйлықтарды беру тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 11 маусымдағы № 242 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады.
Ұлттық инновациялық жүйенің «Бірыңғай терезесі» (astanahub.com) арқылы үміткердің конкурсқа қатысуы үшін ғылым саласындағы сыйлықтарға үміткерлер үшін құжаттары қоса берілген нысан бойынша өтініш беріледі.
Құжаттар пакетіне мыналар кіреді:
1) монографиялар, монографиялардағы тараулар, мақалалар, шолулар, патенттер, авторлық куәліктер түріндегі ғылыми жұмыс (бестен аспауы тиіс);
2) жұмыстың мазмұны, зерттеулердің өзектілігі мен жаңалығы, негізгі ғылыми нәтижелері, олардың маңыздылығы мен одан әрі пайдалану мүмкіндігі баяндалатын жұмыстың сипаттамасы (баспа бетінің жартысынан аспайтын);
3) жұмысты ұсынған ұйымның консультативтік-кеңесші органы отырысының хаттамасынан үзінді;
4) сыйлықақы алуға кандидаттың негізгі жұмыс орнынан анықтама;
5) сыйлықақы алуға кандидаттың шығармашылық үлесін көрсете отырып, оның ғылыми қызметінің қысқаша сипаттамасы (ұжымдық жұмыстар үшін);
6) конкурсқа ұсынылған жұмыстың бұрын республикалық бюджет қаражатынан төленетін сыйлықақыларға ие болмағанын куәландыратын жұмысты ұсынған ұйымнан анықтама;
7) енгізу актісінің көшірмесі (ол болған жағдайда).
Конкурсқа құжаттарды уәкілетті орган республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурс туралы хабарландыру жарияланған күннен бастап күнтізбелік 30 (отыз) күн ішінде қабылдайды.
Мысал:
Ғылыми қызметкер М. ғылым саласындағы сыйлыққа жеке түрде құжаттарды өзі тапсырды.
Ғылыми қызметкер М.-нан конкурсқа құжаттар қабылданбайды, өйткені үміткерлерді ғылыми ұйымдардың немесе жоғары оқу орындарының консультативтік-кеңесші органдары (ғылыми кеңестер) ұсынуы керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 422 «Үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту қағидаларын бекіту туралы» https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033308 бұйрығына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі ғылыми тағылымдамадан өтуге ұсынылатын жетекші шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының, ғылыми орталықтардың және өзге де ұйымдардың (бұдан әрі – Тізім) тізімін келесі көрсеткіштерге сәйкес қалыптастырады:
- ғылыми орталықтар мен өзге де ұйымдар үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес халықаралық ғылыми институттардың SCImago Institutions Rankings (Саймаго) рейтингінің алғашқы 1000 (мың) позициясының қатарына енуі;
- шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес әлемнің үздік университеттерінің халықаралық QS University Rankings by Subject (Квакарелли Саймондс) рейтингінің алғашқы 100 (жүз) позициясының қатарына енуі.
Мысалы: Сәлеметсіз бе! Менің атым Алмас, мен ғылыми тағылымдамадан өткім келеді. Жетекші шетелдік жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының тізімімен қай жерден танысуға болады және олар қандай қағидат бойынша осы Тізімге енгізіледі?
Алмас, Тізім оны қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес жасақталады: шетелдік жоғары оқу орны халықаралық QS University Rankings by Subject рейтингінің алғашқы 100 позициясының қатарына, ал шетелдік ғылыми ұйым халықаралық SCImago Institutions Rankings рейтингінің алғашқы 1000 позициясының қатарына енуі тиіс.
Тізіммен «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-ның ресми сайтында келесі сілтеме арқылы танысуға болады:
https://bolashak.gov.kz/kz/ym%D1%96tkerge-ns-bojynsha/zhoo-lar-gylymi-ortalyktar-yjymdar.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 573 қаулысымен бекітілген «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін үміткерлерді іріктеу қағидаларын бекіту туралы қолданыстағы қағидаларында (бұдан әрі – Қағидалар) шетелдік жоғары оқу орнының шақыруында көрсетілген мамандықтың атауы «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін басым мамандықтар тізбесінде көзделген мамандықтың атауына сәйкес келмейтін жағдайларды жеке қарастыру мүмкіндігі қарастырылмаған.
Осыған байланысты құжаттар қолданыстағы Қағидаларда белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда конкурстық іріктеуге қатысу үшін ұсынылуы мүмкін.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000573
Мысалы: Қайырлы күн! Менің атым – Қанат, менде «Клиникалық стоматология» мамандығы бойынша шетелдік жоғары оқу орнының шақыруы бар, алайда басым мамандықтар тізімінде бұл мамандық жоқ. Мамандық болмаған кезде жеке қарастыруға бола ма Қайырлы күн Қанат! «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау үшін үміткерлерді іріктеудің қолданыстағы ережелерінде жеке қарастыру мүмкіндігін көздейтін норма жоқ. Сіз қолданыстағы Ережелерде белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда конкурстық іріктеуге қатысу үшін құжаттарды ұсына аласыз. Ағымдағы тізіммен «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ ресми сайтынан сілтеме бойынша танысуға болады.
ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 132-бабының 1-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000375#z132), қызметіне мемлекеттік бақылау жүзеге асырылатын жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, олардың филиалдары мен өкілдіктері, мемлекеттік органдар мемлекеттік бақылау субъектілері болып табылады.
Мемлекеттік бақылау субъектiсінде меншік құқығымен немесе өзге де заңды негізде болатын, мемлекеттік бақылауға жататын мүлік мемлекеттік бақылау объектісі болып табылады.
Осыған сүйене отырып, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім саласындағы мемлекеттік бақылау субъектілері – жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын iске асыратын заңды тұлғалар болып табылады.
Мемлекеттік бақылау объектілері: жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын iске асыратын заңды тұлғалардың білім беру қызметі, білім алушылардың тиісті білім беру бағдарламаларын меңгеру деңгейі, білім алушылардың оқу нәтижелерін бағалау.
Мысалы, Ғылым және жоғары білім министрлігі жүзеге асыратын мемлекеттік бақылау субъектісі жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымы (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) болып табылады.
Сәйкесінше, мемлекеттік бақылау объектісі – ЖЖОКБҰ-ның білім беру қызметі және білім алушылардың тиісті білім беру бағдарламаларын меңгеру деңгейі болып табылады.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 13 тармағына сәйкес жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының түлектері, ағымдағы жылы оқуды аяқтаған 1 қыркүйектен кешікпей жолдама бойынша жұмыс орнына келеді.
Мысал: Менің ұлым С. 2026 жылы «Орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі» мамандығы бойынша университет бітіреді. Біз отбасымызбен шетелге демалысқа шығуды жоспарлап отырмыз. Ұлым 10 қыркүйекте білім беру ұйымына жұмысқа орналаса ала ма?
Жоқ, Сіздің ұлыңыз мемлекеттік грант бойынша міндетті өтеуін ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінен кешіктірмей бастауы тиіс.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағының екінші бөлігіне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 5 тармағына сәйкес мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде педагогика мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымды бітіргеннен кейін кемінде үш жыл тиісінше білім беру ұйымдарында жұмыспен өтейді.
Мысал: Менің қызым Р. «Орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі» мамандығы бойынша жоғары білім алды. Ол мектепте емес, оқу орталығында өз мамандығы бойынша педагог болып жұмыс істей ала ма?
Иә, қызыңыз мемлекеттік грантты өтеу үшін меншік нысанына қарамастан кез келген білім беру ұйымында, бұл жағдайда оқу орталығында, жұмысқа орналаса алады.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларына» сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі «Ұлттық тестілеу орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорныны, «Ұлттық бірыңғай тестілеу сертификаты» (бұдан әрі – ҰБТ сертификаты) цифрлық құжатының көрсетілуін қамтамасыз етеді.
Қазіргі уақытта ҰБТ сертификаты цифрлық құжаты eGov mobile мобильді қосымшасында 18 жасқа толған адамдарға қолжетімді.
Мысалы, азамат Б.С. ҰБТ сертификатының электрондық цифрлық нұсқасын алғысы келеді. Ол үшін eGov mobile мобильдік қосымшасының «Цифрлық құжаттар» бөліміне кіріп, құжаттар тізімін жаңартуы қажет. Осыдан кейін ол өзінің сертификатына қол жеткізе алады.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының 8-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z11 «Мемлекеттiк тiл Қазақстан Республикасы мемлекеттiк органдарының, ұйымдарының және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының жұмыс және iс қағаздарын жүргiзу тiлi болып табылады, орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең қолданылады. Мемлекеттiк емес ұйымдардың жұмысында мемлекеттiк тiл және қажет болған жағдайда басқа тiлдер қолданылады».
Мысалы, «ААА» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің кадрлар бөлімі іс қағаздарын толықтай орыс тілінде жүргізеді. Бұл «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының талаптарын бұзу болып саналады ма?
Ия, бұл бұзушылық болып саналады, өйткені іс қағаздарды мемлекеттiк тiлде, қажет болған жағдайда басқа тiлдерде жүргізу керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 2 қыркүйектегі № 428 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы ақпараттандыру объектілерін ұйымдастыру және олардың жұмыс істеу қағидаларының 10-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2400035056), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпараттандыру объектілерінде немесе олармен интеграцияланған өзге де ақпараттық жүйелерде деректердің толық, шынайы және уақтылы толтырылуын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) қамтамасыз етеді.
Осы кезеңде, 10 жұмыс күні ішінде, деректерге өзгерістер енгізуге жол берілмейді. Бұл туралы ЖЖОКБҰ ақпараттандыру объектілерінде үш жұмыс күні бұрын хабардар етіледі. 10 жұмыс күні өткеннен кейін, қажет болған жағдайда, ЖЖОКБҰ деректерге өзгерістер енгізе алады.
Мысалы: Әл‑Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (бұдан әрі – ҚазҰУ) оқу жылын аяқтап, 24 шілдеде «Ақпараттық жүйелер» мамандығы бойынша бакалаврларды бітіру рәсімін өткізді. ҚазҰУ қызметкері аталған мамандық бойынша түлектер туралы ақпаратты университеттің оқу процесін басқарудың ішкі жүйесіне (Learning Management System – LMS) енгізеді. Ақпарат енгізу аяқталғаннан кейін ҚазҰУ Қанат С. есімді студенттің деректерінде қате бар екенін анықтады. Қағидаларға сәйкес деректерді түзетуге шектеу қойылған кезең болғандықтан, ҚазҰУ аталған қателікті 7 тамыздан ерте емес мерзімде түзете алады.