Жиі қойылатын сұрақтар
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 5-3-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім беру саласындағы заңнаманың және білім берудің мемлекеттік стандарттарының сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асырады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z1343).
Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 144-бабының 2-тармағына, 144-2-бабының 4-тармағына сәйкес, бақылау субъектісіне бару арқылы профилактикалық бақылаудың жарты жылдық тізілімі және (немесе) тексеру кестесі негізінде бақылау органы бақылау субъектісін мемлекеттік бақылаудың басталуы туралы оның басталуына кемінде 30 күнтізбелік күн бұрын күнін көрсете отырып жазбаша түрде ескертуге міндетті (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000375).
Хабарлама қолма-қол табыс етіледі, табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты пошта жөнелтілімі нысанында не электрондық поштасына электрондық цифрлық қолтаңба арқылы қол қойылған электрондық құжат арқылы немесе өзге де қолжетімді тәсілмен жіберіледі.
Мысалы, Алматы қаласындағы ЖЖОКБҰ-лардың біріне мемлекеттік бақылауды жүргізудің басталатыны туралы хабарлама жіберіліп, оны бақылау субъектісі ағымдағы жылдың 20 сәуірінде алған. Осы субъектіге қатысты мемлекеттік бақылау тек ағымдағы жылдың 20 мамырынан бастап, яғни 30 күнтізбелік күн өткеннен кейін ғана жүргізіледі.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының (бұдан әрі – Заң) 21-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z26 «Мемлекеттік ұйымдардың маңдайшалары мемлекеттік тілде және орыс тілінде, қажет болған кезде басқа тілдерде де орналастырылады. Мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшалары мемлекеттік тілде, қажет болған кезде орыс тілінде және (немесе) басқа тілдерде де орналастырылады». Заңның талаптарына сәйкес маңдайшаны орналастыруға «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес маңдайшаларды орналастыру туралы хабарлама жіберілген жағдайда жол беріледі https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1400000202.
Мысал:
Азамат А. шаштараз қызметтерін көрсету бойынша қызметпен айналысуды шешті. Тұрғынжайды сатып алды (жалға алды). Өз қызметін танымал ету үшін маңдайшаны орнату қажет. Маңдайшаны орналастыру үшін ең алдымен жергілікті атқарушы органдардан (әкімдік) келісім алу керек. Тұрғынжайдағы маңдайша мемлекеттік тілде немесе мемлекеттік, орыс және (немесе) басқа тілдерде болуы керек.
Қазақстан Республикасының «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Заңының 5-бабының 2-тармағына сәйкес, аударымдар және (немесе) жарналар төленбеген жағдайда, тұлғалар міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде медициналық көмекті осындай аударымдар және (немесе) жарналар төлеу тоқтатылған сәттен бастап үш айдан аспайтын мерзімде алуға құқылы. Бұл ретте аталған құқық төленбеген кезең үшін қорға жарналарды төлеу міндетінен босатпайды (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000405).
«Жоғары білімнің бірыңғай платформасы» (бұдан әрі – ЖББП) ақпараттық жүйесінің деректеріне сәйкес, Сіз Нархоз университетінің түлегісіз және жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) ешқайсысында тіркелмегенсіз. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің (бұдан әрі – ЕХӘҚМ) ақпараттық жүйелеріндегі мәртебеңіздің өзектілігін нақтылау үшін 1414 нөмірі бойынша Бірыңғай байланыс орталығына немесе ЕХӘҚМ-не жүгіну қажет.
Мысалы: Егер ЖЖОКБҰ-да оқуды аяқтауына байланысты түлекті оқудан шығару туралы бұйрық 2025 жылғы 20 маусымда шығарылса, онда үш ай ішінде (шілде, тамыз, қыркүйек), яғни 2025 жылғы қазан айына дейін түлекте студент мәртебесі сақталады.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы № 196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларының 6-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626 Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу туралы куәлікті алу үшін заңды тұлғаның штатында жиыны 7 (жеті) ғылыми қызметкер, оның ішінде ғылыми дәрежесі бар 5 (бес) ғылыми қызметкер және магистр академиялық дәрежесі бар 2 (екі) ғылыми қызметкер болуы қажет.
Мысалы:
Алматы қаласының Ғылыми-зерттеу институты (бұдан әрі – ҒЗИ) «Ұлттық инновациялық жүйенің бірыңғай терезесі» (Astana Hub) ақпараттық жүйесі арқылы ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеу туралы куәлік алуға өтінім берді. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті құжаттарды тексеру барысында өтінімді кері қайтарды, себебі ҒЗИ штатында ғылыми дәрежесі бар бес ғылыми қызметкердің орнына төрт ғылыми қызметкер жұмыс істейтіні анықталды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 14 қыркүйектегі № 466 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033417 бекітілген Ғылым саласындағы сыйлықтарды, мемлекеттік ғылыми стипендияларды беру қағидаларына сәйкес мемлекеттік ғылыми стипендиялар Ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрығымен бір жылға дейінгі мерзімге тағайындалады (29-тармақ). Бұрын республикалық бюджет қаражатынан төленетін мемлекеттік ғылыми стипендияларға ие болған ғалымдарға мемлекеттік ғылыми стипендиялар алдыңғы тағайындалған жылдан кейін кемінде үш жыл өткен соң қайта берілуі мүмкін (28-тармақ).
Мысал: азамат А. 2023 жылы гуманитарлық ғылымдар саласындағы мемлекеттік ғылыми стипендияның лауреаты болды.2025 жылы азамат А. тағы да мемлекеттік ғылыми стипендия алуға құжаттар ұсынды. Ғылым және жоғары білім министрінің бұйрығымен құрылған конкурстық комиссия азамат А-ның құжаттарын қабылдамады, өйткені алдыңғы марапаттаудан кейін үш жыл өткен жоқ.
Ғылыми тағылымдамалар бағдарламасын өту шеңберінде республикалық бюджет қаражаты есебінен өтелетін шығыстар Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі міндетін атқарушының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 422 бұйрығымен бекітілген үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту Қағидаларының (бұдан әрі – Қағидалар) 5-тармағында көрсетілген.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033308
Ғылыми тағылымдаманы ұйымдастыру жөніндегі іс-шараларды іске асыру республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылады және мына шығыстарға ақы төлеуді қамтиды:
1) ғылыми тағылымдамаларды ұйымдастыру жөніндегі іс-шаралар кешенін қамтамасыз ету жөніндегі қызметтерге ақы төлеу;
2) ғылыми тағылымдамаларды ұйымдастыру жөніндегі іс-шаралардың іске асырылуын ақпараттық қамтамасыз ету;
3) үміткерлер үшін кешенді тестілеу жүргізу;
4) сараптама комиссиясы мүшелерінің үміткерлермен жеке әңгімелесу өткізуі;
5) визаны (консулдық алым) ресімдеу, ұзарту;
6) ғылыми тағылымдамадан өту;
7) ғылыми тағылымдама өтетін елдің, конкурс жеңімпазының ғылыми тағылымдамадан өтуін жүзеге асыратын шетелдік жетекші жоғары және жоғарыдан кейінгі білім беру ұйымдарының, ғылыми орталықтардың және өзге ұйымдардың талабы бойынша міндетті көрсетілетін қызметтер;
8) тамақтануға, тұруға, ғылыми әдебиетті сатып алуға, тұратын жерінен ғылыми тағылымдамадан өту орнына дейін жол жүру бойынша көліктің түрі мен класын айқындауға арналған шығыс нормалары туралы осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес ғылыми тағылымдама өтетін елде тұру, тамақтану және оқу әдебиетін сатып алу;
9) ғылыми тағылымдама өтетін елдің және шетелдік ұйымның талаптарына сәйкес міндетті медициналық тексеру;
10) жазатайым жағдайлардан және аурулардың кенеттен пайда болуынан шетелдік азаматтар үшін көзделген медициналық сақтандыру;
11) ғылыми тағылымдамалар тағайындалғаннан кейін Қазақстан Республикасында тұратын жерінен ғылыми тағылымдама өтетін жерге дейін және кері қарай жол жүру;
12) ғылыми тағылымдамадан өту жөнінде қызметтер көрсету шарттары бойынша өз міндеттемелерін орындауға байланысты шетелдік әріптестердің шығыстары.
Мысалы:
Мен Мельбурн университетінде (Австралия Одағы) «Экологиялық қауіпсіздік» бойынша ғылыми тағылымдамадан өтемін. Мен Қазақстанға жеке істерім (отбасылық іс-шара) бойынша шұғыл түрде баруым керек. Авиабилеттерді сатып алуға жұмсалған қаржы маған өтеле ме?
Жоқ, өйткені Қағидалардың 5-тармағына сәйкес республикалық бюджет қаражаты есебінен Қазақстан Республикасында тұратын жерінен ғылыми тағылымдама өтетін жерге дейін және кері қарай жол жүру арналған шығыстар өтеледі. Тағылымдамадан өту барысында қосымша (міндетті емес) шығындарды Сіз өз қаражатыңыз есебінен төлейсіз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 26 шілдедегі № 357 бұйрығына «Жоғары білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдау кезінде қабылдау квоталарының мөлшерін бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033174) сәйкес, бала кезінен мүгедектігі бар балаларды, бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарды тәрбиелеп отырған отбасылардағы балалар үшін қабылдау квотасы жоғары білім беруге арналған мемлекеттік білім беру тапсырысының 2 пайызы мөлшерінде белгіленген.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 26 желтоқсандағы № 518-IV «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексіне (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1100000518) сәйкес, бала (балалар) – он сегіз жасқа толмаған (кәмелетке толмаған) адам болып табылады.
Осылайша, «бала кезінен мүгедектігі бар балаларды, бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарды тәрбиелеп отырған отбасылардағы балалар үшін» квота тек 18 жасқа толғанға дейін қолданылады. Кәмелет жасына толғаннан кейін адам бала мәртебесінен айырылады, сәйкесінше осы квотаны қолдану үшін негіз де өз күшін жояды.
Ал I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда дербес санат ретінде квота бойынша конкурсқа қатыса алады.
Мысал:
Білім беру гранттарын тағайындау конкурсына құжаттар тапсыру кезінде азамат К-ның жасы – 18 жыл және 1 ай. Ол мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылардан шыққан балаларға арналған қабылдау квотасына үміттене ала ма?
Жоқ, 18 жастан кейін квота қолданылмайды, себебі заңнамаға сәйкес бала болып саналмайды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 26 шілдедегі № 357 бұйрығына «Жоғары білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдау кезіндегі қабылдау квоталарының мөлшерін бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033174) сәйкес, шақыру бойынша мерзімді әскери қызметтің белгіленген мерзімін өткерген Қазақстан Республикасы азаматтары үшін жоғары оқу орындарына түсу кезінде қабылдау квотасы бекітілген, ол бекітілген мемлекеттік білім беру тапсырысының 2,5 пайызын құрайды.
Мерзімді әскери қызметті аяқтаған азаматтар бірыңғай ұлттық тестілеуден өтіп, қабылдау ережелерінің талаптарын орындаған жағдайда, белгіленген квота шеңберінде мемлекеттік білім беру грантын тағайындау конкурсына, сондай-ақ жалпы негізде конкурсқа қатыса алады.
Мысалы: Қазіргі уақытта шақыру бойынша мерзімді әскери қызметті өткеріп жүрмін. Қызметті аяқтағаннан кейін мемлекеттік білім беру грантына түсе аламын ба?
Иә, шақыру мерзімді әскери қызметтен өткен азаматтар мемлекеттік білім беру грантына үміткер болуға құқылы. Олар Ұлттық бірыңғай тестілеуден өтіп, қабылдау талаптарын орындаған жағдайда грант конкурсына жалпы негізде де, сондай-ақ арнайы 2,5% квота шеңберінде де қатыса алады.
«Болашақ» халықаралық стипендиясы стипендиатының мәртебесі туралы анықтама беру «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы алуға болатын Мемлекеттік қызмет көрсету болып табылады https://egov.kz/cms/kk.
Қызметтің атауы – «Болашақ» халықаралық стипендиясы стипендиатының мәртебесі туралы ақпарат беру. Қызмет көрсету мерзімі – 30 (отыз) минут.
Мысалы:
Мен «Болашақ» бағдарламасы шеңберінде University of Exeter (Ұлыбритания) университетінде «Мемлекеттік саясат, Саясаттану, Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша магистратурада оқыдым. «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша білім алғанымды растайтын анықтаманы қалай және қайдан алуға болады?
Иә, Сіз «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты екеніңізді растайтын анықтаманы «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы ала аласыз. Қызмет 30 минут ішінде көрсетіледі.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 600 бұйрығына «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын iске асыратын бiлiм беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017650) сәйкес шетел азаматтары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын қазақ ұлтының өкілдері жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) түсуге құқылы.
Оқуға қабылдау жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы уәкілетті орган бекітетін қабылдау қағидаларына, сондай-ақ халықаралық шарттар мен келісімдерге сәйкес жүзеге асырылады.
Шетел азаматтары ЖЖОКБҰ келесі негіздер бойынша оқи алады:
білім беру қызметтерін көрсету туралы шарттар негізінде ақылы түрде;
мемлекеттер арасындағы халықаралық келісімдер шеңберінде;
тиісті шарттар мен конкурстық іріктеу болған жағдайда стипендиялық бағдарламалар мен білім беру гранттары бойынша.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 8 қазандағы № 548 бұйрығы «Стипендиялық бағдарламаларға қатысу үшін үміткерлерді іріктеу қағидаларын бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017520) (бұдан әрі – Ереже).
Мысал, Мен, Е.Қайратов, Моңғолия Республикасының азаматы, ұлтым – қазақ, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіне мемлекеттік білім беру гранты бойынша түсе аламын ба?
Иә, Стипендиялық бағдарламаларға қатысу Ережесіне сәйкес, Сіз Қазақстан Республикасының жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына стипендиялық бағдарлама шеңберінде оқуға түсуге құқылысыз.