Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 43-1-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319 жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) академиялық және басқарушылық дербестікке ие. Атап айтқанда, олар оқу және әкімшілік процестерде қолданылатын білім беру технологияларын, цифрлық платформаларды, ақпараттық жүйелерді және өзге де құралдарды дербес айқындауға құқылы.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) ЖЖОКБҰ-ларды үшінші тұлғалар немесе жеке тұлғалар әзірлеген нақты жеке IT-шешімдерді, платформаларды, сервистерді немесе жобаларды қолдануға міндеттей алмайды.
Сонымен қатар Министрлік келіп түсетін ұсыныстарды, жобалар мен бастамаларды белгіленген тәртіппен қарастыруға дайын. ЖЖОКБҰ тарапынан қызығушылық болған жағдайда, тиісті шешімдерді енгізу, тестілеу немесе пайдалану туралы шешім әрбір ұйыммен дербес қабылданады.
Жобаны ілгерілету үшін өтініш берушілерге ЖЖОКБҰ-лармен тікелей өзара іс-қимыл жасау, шешімнің функционалдық мүмкіндіктерін таныстыру, сондай-ақ қажет болған жағдайда қызығушылық танытқан ЖЖОКБҰ базасында пилоттық тестілеу жүргізу ұсынылады.
Мысал:
Алматы қаласының тұрғыны М. e-Otinish жүйесі арқылы Министрлікке өзі әзірлеген «AI University» цифрлық білім беру платформасын Қазақстан Республикасының барлық жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына енгізу, сондай-ақ аталған платформаны пайдалану бойынша ұсынымдар жолдау туралы ұсыныспен жүгінді. Азамат М.-ге Министрлік тарапынан жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына тікелей жүгіну қажеттігі туралы жауап берілді.
Технологияларды коммерцияландыруға арналған инновациялық гранттарды беру Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің 2020 жылғы 1 қазандағы № 365/НҚ «Технологияларды коммерцияландыруға арналған инновациялық гранттарды беру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығымен (бұдан әрі – Қағидалар) реттеледі https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000021367.
Мысалы, Қостанай қаласының А. азаматының ақпараттық технологиялар саласындағы инновациялық жобасы бар, оны коммерцияландыруды жоспарлап отыр. А. азаматына технологияларды коммерцияландыруға арналған инновациялық гранттық қаржыландыру конкурсына қатысу үшін өтінім беріп, Қағидаларға сәйкес барлық қажетті құжаттарды «QazInnovations» инновацияларды дамыту жөніндегі ұлттық агенттігі» акционерлік қоғамына жолдау қажет.
«Ғылым және технологиялық саясат туралы» Қазақстан Республикасының Заңының (2024 жылғы 1 шілдедегі № 103-VIII ҚРЗ) 36-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103 ғылым саласындағы уәкілетті орган «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларына сәйкес берілетін ғылыми аккредиттеу куәлігі болған жағдайда, гранттық қаржыландыру конкурсына ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері (оның ішінде жеке тұлғалар) қатысуға құқылы.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626
Мысалы, азамат А. Зерттеуші бола отырып, ғылыми аккредиттеу куәлігін алу мақсатында «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызметін көрсетуге қойылатын талаптар тізбесіне сәйкес Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитетіне өтінім береді. Ғылыми аккредиттеу туралы куәлікті алғаннан кейін азамат А. ғылыми жобаларды іске асыру үшін гранттық қаржыландыру конкурстарына қатыса алады.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі №457 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035119 бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академиктерін сайлау қағидалары мен өлшемшарттарына сәйкес құжаттардың негізгі топтамасы – Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академиктерге сайлануға өтінім және негізгі хат-хабарлар (сауалнама, ғылыми бағдарлама, еңбек тізімі, уәждемелік хат) тек қана мемлекеттік немесе орыс тілінде беріледі.
Баспа әдебиеті және ілеспе құжаттар (мысалы, патенттер, сертификаттар немесе шетелдік басылымдардағы мақалалар), егер оларға нотариалды куәландырылған аударма қоса берілсе, ағылшын немесе басқа шет тілінде рұқсат етіледі.
Мысалы: азамат А. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академиктеріне сайлануға арналған құжаттар топтамасын ұсынды.
Азамат А-ның құжаттары бірінші кезеңде (құжаттардың талаптарға сәйкестігін тексеру кезеңінде) белгіленген талаптарға сәйкес келмейтіндіктен қабылданбады, себебі құжаттардың бір бөлігі (шетелдік басылымдардағы бірнеше мақала) нотариалды куәландырылған аудармасыз шет тілінде ресімделген.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы №196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» (Бұдан әрі – Қағида) мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларының 2 тарау 6-тармағына сәйкес заңды тұлғалар атынан ұсынылатын ғылыми материалдардың жалпы саны 10-нан (оның ішінде құпия деген белгісі немесе қызмет бабында пайдалану үшін деген белгісі бар мақалаларды қоспағанда, халықаралық рецензияланған ғылыми журналдарда 1 (бір) мақала, Ресейлік ғылыми дәйексөз индексі индекстелетін ғылыми журналдарда және нөлдік емес импакт-фактормен басқа да халықаралық базаларда 2 (екі) мақала, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім беру саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған ғылыми басылымдарда 4 (төрт) мақала, конференциялардың, форумдардың, съездердің, симпозиум, конгресстер материалдарында 2 (екі) мақала, монографиялар, оқулықтар, бірлік құралдар, әдістемелік құжаттар 1 (бір) дана) кем болмауы және қағиданың 8-қосымшасына сәйкес соңғы 5 жыл мерзімді қамтуы тиіс.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626
Мысалы:
«Прогресс» ЖШС (бұдан әрі – ЖШС) құжаттарын жинақтап ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеуден өтуге ұсынды, оның ғылыми мақалаларының жалпы саны 10-нан астам болды, бірақ тексеру нәтижесінде кейбір мақалалардың мерзімі жарияланған күннен бастап соңғы 5 жылдан асып кеткендігі анықталды. Ұсынылған ғылыми материалдардың талапқа сай келмеуіне байланысты, атап айтқанда жарияланым мерзімін (соңғы 5-жыл) қамтымауы себепті ЖШС-нің құжаттары кері қайтарылды.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) 110-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, докторантураның білім беру бағдарламасының теориялық оқыту толық курсын меңгерген, ғылыми-зерттеу немесе эксперименталды-зерттеу жұмысын орындаған, бірақ докторлық диссертациясын қорғамаған докторантқа оқу нәтижелері мен академиялық кредиттер беріледі және оқуды бітіргеннен кейін екі жыл ішінде тегін негізде, ал кейінгі жылдары кемінде 4 академиялық кредит көлемінде ақылы негізде диссертациясын қорғауға мүмкіндік беріледі.
Бұл ретте оқуды бітіргеннен кейін 3 жыл өткен соң докторант диссертациялық зерттеудің ғылыми негіздемесін (research proposal (ресерч пропозал) ақылы негізде қайта бекіткеннен кейін ғына қорғауға жіберіледі.
Мысалы: Мен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің докторантурасындағы оқуымды 2023 жылы аяқтадым. Оқуды бітіргеннен кейінгі белгіленген мерзім ішінде балалы болуыма байланысты докторлық диссертациямды қорғай алмадым. Қорғауға құжаттарымды тегін негізде тапсыра аламын ба?
Тегін негізде сіз докторантураны бітіргеннен кейін тек 2 жыл ішінде ғына қорғай алар едіңіз. Үш жыл өткеннен кейін қорғау тек ақылы негізде жүзеге асырылады.
«Болашақ» халықаралық стипендиясын іске асыру бойынша кейбір шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы № 413 бұйрығына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880) сәйкес жұмыс берушінің анықтамаларымен және зейнетақы аударымдарының төленгенін растайтын құжаттармен (оның ішінде зейнетақы қорынан үзінді көшірме) расталған соңғы күнтізбелік 12 (он екі) ай ішінде тұрақты еңбекақысы бар Қазақстан Республикасының 50 (елу) жасқа дейінгі азаматтары кепілдік беруші бола алады. Кепілгер стипендиатпен бірге ортақ жауапкершілік көтереді және Стипендиат «Болашақ» стипендиясынан айырылған немесе одан бас тартқан жағдайда оқу шығындарын өтеуге міндеттенеді.
Мысалы: Менің жасым 49-да, Қостанай қаласында 5 жылдан бері дәрігер болып жұмыс істеймін және «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты үшін кепілгер болуды жоспарлап отырмын. Мен кепілгер бола аламын ба және «Болашақ» халықаралық бағдарламасы алдындағы міндеттемелерім қандай болады?
Иә, Сіз кепілгер бола аласыз, себебі жасыңыз 50-ден төмен және соңғы 12 ай ішінде тұрақты табысыңыз бар. Сізбен кепілдік шарты жасалады, оған сәйкес Сіз «Болашақ» халықаралық бағдарламалар орталығы бағдарламасының стипендиатымен бірге ортақ жауапкершілік қабылдайсыз. Бұл дегеніміз, егер стипендиат бағдарлама талаптарын бұзса немесе орындамаса, ол Сізбен бірге оның оқуына жұмсалған шығындарды өтеуге міндетті болады.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) (бұдан әрі – ЖМБС) 2-тармағының 9) тармақшасына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, докторантура – білім беру бағдарламалары кемінде 180 академиялық кредитті міндетті түрде игере отырып, философия докторы (PhD) (бейіні бойынша доктор) дәрежесін берумен ғылыми, педагогикалық және (немесе) кәсіптік қызмет үшін кадрлар даярлауға бағытталған жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру.
Педагогикалық практика кезеңінде докторанттар бакалавриат пен магистратурада сабақ өткізуге тартылады.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОБҰ) педагогтерінің (профессор-оқытушылар құрамының) кәсіптік стандартына (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 20 қарашадағы № 591 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/rus/docs/G23HN000591 сәйкес, білім беру саласындағы жоғары оқу орнынан кейінгі білімі (ғылыми-педагогикалық магистратура), жоғары білімі бар оқытушының, ассистенттің, маманның студентке бағдарланған оқыту мен бағалау принциптерін ескере отырып, оқу сабақтарын (дәрістерден басқа) ұйымдастыруға және өткізуге құқығы бар.
ЖЖОБҰ дәрістерді «ғылым кандидаты» немесе «ғылым докторы» ғылыми дәрежесі немесе «философия докторы (PhD)» дәрежесі бар, сондай-ақ тиісті ғылымдар магистрі дәрежесі бар оқытушылардың және (немесе) оқытушы лауазымында кемінде үш жыл еңбек өтілі немесе бейіні бойынша кемінде бес жыл практикалық жұмыс өтілі бар аға оқытушылардың оқуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, ҚР «Білім туралы» Заңының 47-бабының 4-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z070000319 сәйкес, ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, күндізгі оқу нысаны бойынша барлық білім беру ұйымдарының білім алушылары мен тәрбиеленушілерінің оқуды сабақтан тыс уақытта жұмыспен ұштастыруға құқығы бар.
Мысалы: Мен Алматы қаласындағы университеттердің бірінің докторантымын, білім беру гранты бойынша оқимын. Докторантурадағы оқуыммен қатар мектепте мұғалім немесе өз университетімде оқытушы болып жұмыс істей аламын ба?
Иә, докторантурада оқып жатқан кезде Сіз оқудан бос уақытта мектепте мұғалім болып жұмыс істей аласыз немесе жоғары оқу орнында оқытушы ретінде сабақ бере аласыз.
Жоғары білімнің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) (бұдан әрі – ЖМБС) 32-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, жоғары білім беру бағдарламасы негізінде оқуға түскен білім алушылардың қысқартылған оқу мерзімдері бар білім беру бағдарламалары бойынша оқуы үшін академиялық кредиттердің саны мен жоғары білімнің білім беру бағдарламасының қажетті көлемін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымы (бұдан әрі – ЖЖОБҰ) формальды және формальды емес білім берудің бұған дейін қол жеткізілген оқу нәтижелерін тануды ескере отырып, дербес анықтайды.
Мысалы: Мен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің түлегімін, басқа білім беру бағдарламасы бойынша екінші жоғары білім алғым келеді. Менің бірінші жоғары білім бойынша оқу нәтижелерім және Coursera платформасында өткен курстарымның нәтижелері есепке алына ма?
Иә, Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына (МЖМББС) сәйкес, бірінші жоғары білімнің және формальды емес білім берудің академиялық кредиттерін Оқу нәтижелерін тану комиссиясының (ЖЖОБҰ‑да құрылады) шешімімен танылады.
Жоғары білімнің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, техникалық және кәсіптік білім беру, орта білімнен кейінгі білім беру бағдарламалары негізінде оқуға түскен кезде және жоғары білімнің білім беру бағдарламасының бейіні мен (немесе) сабақтастығы жоғары білімнің, техникалық және кәсіптік білімнің немесе орта білімнен кейінгі білімнің білім беру бағдарламасымен сәйкес келген жағдайда, формальды білім берудің алдыңғы деңгейінің оқу нәтижелері автоматты түрде танылады, игерілетін академиялық кредиттер саны мен оқу мерзімі қысқартылады.
Оқу нәтижелері пререквизиттер (пререквизит – бұл оқу бағдарламасына қол жеткізу үшін орындалуы қажет алдын ала талап) ретінде сәйкес келген жағдайда, формальды білім берудің алдыңғы деңгейінің (оқу орнын бітіру) жекелеген пәндері, сондай-ақ тиісті деңгейдегі формальды емес білім берудің (курстардан өту) оқу нәтижелері қайта саналып есепке алынады.
Мысалы, мен Астана қаласының Жоғары көлік және коммуникация колледжінің түлегімін. Өз мамандығым бойынша ALT университетінде оқуымды жалғастырғым келеді. Менің оқу нәтижелерім есепке алына ма? Оқу мерзімі қысқартыла ма?
Иә, есепке алынады, оқу мерзіміңіз қысқартылады. Университет сіздің бұған дейін алған біліміңіз бен дағдыларыңызды ескере отырып, жеке оқу жоспарын құрады. Қайта саналатын кредиттер саны және, сәйкесінше, оқу мерзімінің қысқартылуы сіздің алдыңғы оқу бағдарламаңызды бағалау нәтижелеріне байланысты болады.