Жиі қойылатын сұрақтар
Дәрежелерді беру қағидаларының 5-1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 127 бұйрығымен бекітілген) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006951) диссертация жазбай қорғауға шығу мүмкін. Бірақ бұл үшін докторант диссертацияның мазмұнына сәйкес келетін ғылыми бағыттардың бірі бойынша Clarivate Analytics компаниясының Journal Citation Reports мәліметтері бойынша импакт-фактор бойынша бірінші және (немесе) екінші квартильге кіретін басылымдарда кемінде екі мақала және бір шолу немесе үш мақала жариялауы керек. Мақалалардың бірінде докторант хат-хабар үшін бірінші автор немесе автор болуы керек.
Бұл ретте осы норма Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports-та ғана журналдың индекстелуін анық көрсетеді. Scopus дерекқорында журналдың Сitescore бойынша процентилінің 50-ден жоғары (бірінші және екінші квартиль) болуы бұл жағдайда ескерілмейді.
Мысалы, Сіздің 2 мақалаңыз Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports журналының бірінші квартиліне кіретін журналда жарияланған. Сіз корреспондент-автор болып табылатын үшінші мақала Сitescore 85% бойынша процентильмен ғылыми журналда жарияланған, яғни Scopus дерекқоры бойынша бірінші квартильге кіреді, бірақ Web of Science индекстелмеген. Сондықтан бұл мақала ескерілмейді. Сондықтан, мұндай жағдайда қорғауға шығу үшін Сізге диссертация жазу қажет болады.
«Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар туралы» Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 30 маусымдағы № 199 Заңына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000199 нысаналы капитал қорының Қамқоршылық кеңесі заңда және қордың жарғысында айқындалған құзырет шегінде қор қызметін ұйымдастыру бойынша негізгі шешімдерді қабылдайды.
Қордың Қамқоршылық кеңесінің құзыретіне, атап айтқанда: нысаналы капитал қорының (бұдан әрі – Қор) эндаумент-қорды қалыптастыруы және (немесе) толықтыруы арқылы қол жеткізетін мақсаттарды айқындау, Қор жарғысына өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу, эндаумент-қор активтерін басқару және инвестициялау жөніндегі кәсіби әдеп қағидаларын бекіту, Қордың есепке алу саясатын бекіту, қаржы жоспарының орындалуын бақылау, басқарушы компанияларға қойылатын талаптарды бекіту, эндаумент-қордың қайырымдылық бағдарламаларын бекіту және олардың орындалуын бақылау және т.б. жатады.
Сондай-ақ Қамқоршылық кеңес Қордың атқарушы органының басшысын тағайындау немесе шеттету, атқарушы орган мүшелерінің сандық құрамын және өкілеттік мерзімін, оларды тағайындау және өкілеттіктерін мерзімінен бұрын тоқтату тәртібін айқындау туралы шешімдер қабылдайды. Қор қызметіне ағымдағы басшылықты Қамқоршылық кеңеске есеп беретін атқарушы орган жүзеге асырады.
Мысал:
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне (бұдан әрі – Министрлік) Астана қаласының азаматы С.-дан өзінің кандидатурасын нысаналы капитал қорының Қамқоршылық кеңесінің құрамына енгізу туралы сұрақ келіп түсті. Өтініш берушіге аталған мәселе Министрліктің құзыретіне кірмейтіні және оған нысаналы капитал қорына немесе оның Қамқоршылық кеңесіне тікелей жүгінуі қажет екені туралы жауап берілді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларының 17-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) өз құрылымын дербес әзірлейді және бекітеді. Бұл ретте құрылымдық бөлімшелер ЖЖОКБҰ қызметінің бағыттары мен түрлерін қамтиды.
Коммерциялық емес акционерлік қоғам (бұдан әрі – КЕАҚ) нысанында құрылған ЖЖОКБҰ-да академиялық саясат жөніндегі міндеттерді тікелей іске асыратын ЖЖОКБҰ академиялық құрылымдық бөлімшелерді құру және тарату туралы шешімдер қабылдау директорлар кеңесінің айрықша құзыретіне жатады.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне Қарағанды қаласындағы ЖЖОКБҰ-лардың бірінің оқытушысы М.-дан олардың ЖЖОКБҰ-да құрылымдық бөлімшелердің тым көп құрылғаны туралы шағым келіп түсті.
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ қызмет бағыттары мен түрлерін ескере отырып, өз құрылымын дербес әзірлейтіні және бекітетіні туралы жауап берілді. Өтініш беруші жұмыс істейтін ЖЖОКБҰ КЕАҚ нысанында құрылғандықтан, бұл мәселе директорлар кеңесінің айрықша құзыретіне жататыны түсіндірілді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 1 сәуірдегі № 157 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) алқалы басқару органдары жұмысын ұйымдастырудың үлгілік қағидаларына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2500035921, ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органдарының нысандары ғылыми кеңес, әдістемелік кеңес (оқу-әдістемелік, ғылыми-әдістемелік), ғылыми-техникалық кеңес және басқа да нысандар болып табылады.
Алқалы басқару органдары ЖЖОКБҰ басшысының бұйрығымен құрылады. Алқалы орган өз жұмысын оқу жылына (күнтізбелік жылға) бекітілген жұмыс жоспары негізінде оның міндеттеріне сәйкес жүзеге асырады, ол ЖЖОКБҰ-ның ресми сайтында орналастырылады.
Алқалы органның отырысында қаралған мәселелердің нәтижелері бойынша қатысып отырған мүшелердің көпшілік дауысымен Алқалы органның шешімі қабылданып, ол хаттамамен ресімделеді. Дауыстар тең болған жағдайда Төрағаның дауысы шешуші болып табылады. Отырыс хаттамасын алқалы органның хатшысы отырыстан кейін 3 жұмыс күні ішінде жасайды.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне С. азаматынан оқу-әдістемелік мәселелерді кім қарайтыны жөніндегі сұрақпен өтініш келіп түсті: ұйымның бірінші басшысы ма әлде ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органы қарай ма?
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ-да алқалы басқару органдары, оның ішінде ғылыми кеңес, әдістемелік кеңес, ғылыми-техникалық кеңес және өзге де алқалы органдар құрылуы мүмкін екені түсіндірілді. Аталған органдар ЖЖОКБҰ басшысының бұйрығымен құрылады және өз құзыретіне жатқызылған мәселелерді қарайды.
Бұл ретте бірінші басшы мен ЖЖОКБҰ-ның алқалы басқару органдары арасындағы өкілеттіктердің нақты бөлінуі Қазақстан Республикасының заңнамасымен, ЖЖОКБҰ жарғысымен және ұйымның ішкі құжаттарымен айқындалады. Осыған байланысты нақты мәселе бойынша құзыретті органды анықтау үшін тиісті ЖЖОКБҰ-ның жарғысын және ішкі актілерін басшылыққа алу қажет.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) қызметінің үлгілік қағидаларының 1-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657, аталған Қағидалар «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 5-3-бабы 10) тармақшасына сәйкес әзірленген және ЖЖОКБҰ-ның қызмет тәртібін айқындайды.
Осылайша, ЖЖОКБҰ қызметінің тәртібі Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңымен, ЖЖОКБҰ қызметінің үлгілік қағидаларымен, ЖЖОКБҰ жарғысымен және тиісті ұйымның ішкі құжаттарымен айқындалады.
Мысал:
e-Otinish жүйесі арқылы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне С. азаматынан әртүрлі ЖЖОКБҰ-ларда жекелеген ішкі рәсімдер мен қағидалардың неге өзгеше екені туралы өтініш келіп түсті.
Өтініш берушіге ЖЖОКБҰ қызметінің жалпы тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларымен айқындалатыны түсіндірілді.
Сонымен қатар нақты ЖЖОКБҰ қызметінің ерекшеліктері, оның ішінде жекелеген ішкі рәсімдер де, құрылымдық бөлімшелердің жұмыс тәртібі және ұйымдастыру мәселелері тиісті ұйымның жарғысымен және ішкі құжаттарымен, олардың Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуі шартымен айқындалады.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының (бұдан әрі – Заң) 22-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z27 ақпараттандыру объектілерінің меншік иелері мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектордың мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстарды қалыптастыруға, мемлекеттік функцияларды орындауға және мемлекеттік қызметтерді көрсетуге арналған ақпараттандыру объектілерін Қазақстан Республикасының аумағында мемлекеттік тілде, орыс тілінде және қажет болған кезде басқа да тілдерде құруға және айналысқа шығаруға міндетті. Интерфейстің мемлекеттік тілде нұсқасының болмауы Заң талаптарын бұзу болып табылады.
Мысал:
Көкшетау қаласында ағылшын тілін үйрену курстарымен айналысатын ұйым өз интернет-ресурсын іске қосты. Бірақ интернет-ресурсқа барлық контентті ағылшын тілінде орналастырған. Бұл Қазақстан Республикасы заңнамасынның талаптарын бұзу болып табылады, себебі интернет-ресурстағы ақпарат қазақ және орыс тілдерінде берілуі тиіс. Ақпарат иесінің интернет-ресурсы басқа тілдердегі нұсқаларға да ие болуы мүмкін, бұл жағдайда – ағылшын тілінде.
Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігінде (бұдан әрі – Министрлік) «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесі (бұдан әрі – ЖББП АЖ) жұмыс істейді, ол жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының, оның ішінде білім алушылар контингенті мен түлектер туралы мәліметтерді шоғырландыратын орталықтандырылған дерекқор болып табылады.
Заңды тұлғалардың ақпараттық жүйелерін ЖББП АЖ-мен интеграциялау мәселелерін Министрлік белгіленген тәртіппен, Министрліктің құзыретін, сұратылып отырған ақпараттық өзара іс-қимыл мақсаттарын, құқықтық негіздердің болуын, техникалық мүмкіндікті, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ақпараттандыру, дербес деректерді қорғау және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы заңнамасының талаптарын ескере отырып қарайды.
«Ақпараттандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 1-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000418) «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау қағидаларына сәйкес және ақпараттық қауіпсіздік талаптары сақтала отырып жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 29 наурыздағы № 123 бұйрығымен бекітілген «Электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау қағидаларының (бұдан әрі – Интеграция қағидалары) 6-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800016777), ақпараттандыру объектілерін интеграциялау «электрондық үкімет» веб-порталындағы сервистер тізілімінде интеграциялық сервис болған жағдайда жүзеге асырылады.
Интеграция қағидаларының 34-тармағына сәйкес сервис иесі «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтінімді қарау қажеттілігі туралы хабарлама алғаннан кейін 2 (екі) жұмыс күні ішінде сервиске қосуға арналған өтінім бойынша жауап жолдайды. Интеграциялаудан бас тартылған кезде уәжді жауап беріледі.
Өтінім сервис иесі тарапынан келісілген жағдайда оператор, «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы өтінімді қарау қажеттілігі туралы хабарлама алғаннан кейін 3 (үш) жұмыс күні ішінде сервиске қосуға (интеграциялауға) арналған өтінімді толықтығы және толтыру дұрыстығы тұрғысынан келісуді және тексеруді жүзеге асырады. Өтінімді тексеру нәтижесі теріс болған кезде оператор себептерін көрсете отырып, өтінімді пысықтауға жолдайды.
Осылайша, ақпараттық жүйелерді ЖББП АЖ-мен интеграциялау мәселелері құқықтық, ұйымдастырушылық және техникалық негіздер болған кезде белгіленген тәртіппен қаралады. Қажет болған жағдайда Министрлік ақпараттық жүйенің операторымен, ақпараттандыру саласындағы уәкілетті органмен және өзге де мүдделі ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды.
Мысал:
Павлодар қаласындағы «А» ЖШС Министрлікке өзінің ақпараттық жүйесін ЖББП АЖ-мен интеграциялау мүмкіндігін қарау туралы ұсыныспен жүгінді. Министрлік өтінішті өз құзыреті шегінде қарап, интеграция мәселесін одан әрі қарау мүмкіндігін қолдады, өйткені «А» ЖШС-де ЖББП АЖ-мен ақпараттық өзара іс-қимыл жасауға құқықтық негіздер болды, ал ұсынылған құжаттар Қазақстан Республикасының ақпараттандыру, дербес деректерді қорғау және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы заңнамасының талаптарына сәйкес келді. Одан әрі Smart Bridge интеграциялық платформасы арқылы интеграциялық сервиске қосылу бойынша жұмыс жүргізілді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы №196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» (Бұдан әрі – Қағида) мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларының 2 тарау 11-тармағына сәйкес заңды немес жеке тұлғаларға берілген аккредиттеу туралы куәліктің бұрын қағаз түрінде берілген нұсқасы жоғалған жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы осы Қағидалардың 11-қосымшасына сәйкес нысанда Ұлттық инновациялық жүйенің «бірыңғай терезесі» (бұдан әрі – ҰИЖ БТ) арқылы мемлекеттік қызмет көрсетушіге өтініш жолдайды.
Аккредиттелген субъектілер тізілімінде көрсетілетін қызметті алушы туралы мәліметтер болған кезде, көрсетілетін қызметті беруші (Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі – бұдан әрі Министрлік) бұрын белгіленген қолданылу мерзімін сақтай отырып, 5 (бес) жұмыс күні ішінде аккредиттеу туралы куәліктің телнұсқасын береді.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626
Мысалы:
«Жалын» ЖШС (бұдан әрі – ЖШС) ұйымға берілген аккредиттеу куәлігінің қағаз нұсқасын жоғалтып алды. ЖШС Қағиданың 11-қосымшасы негізінде аккредиттеу куәлігінің жоғалуына байланысты, куәліктің сериясын (нөмірін) және жарамдылық мерзімін көрсете отырып өтініш берді. Министрлік келген өтінішке байланысты мәліметтерді тексеріп, ЖШС-нің аккредиттеу туралы куәлікті бұрын алғандығы нақтыланған соң, оның қолданылу мерзімін сақтай отырып аккредиттеу куәлігінің телнұсқасын берді.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығының 5-қосымшасына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613, өтінімнің аннотациясында жоба мақсатының, өзі зерттеуге бағытталған проблемалардың, зерттеулер жүргізудің негізгі тәсілдерінің, күтілетін нәтижелердің, зерттеулер нәтижелерінің ғылыми ұйымдардың және олардың ұжымының, ғалымдардың ғылыми-техникалық әлеуеті (оның ішінде – кадрлық) мен бәсекеге қабілеттілігіне әсер ету деңгейінің, зерттеу нәтижелерінің практикалық маңыздылығының, яғни олардың коммерцияландыруға немесе Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамуының өзекті міндеттерін шешу үшін өзге сапада қолданылуға әзірлігі деңгейінің қысқаша сипаттамасы қамтылады. Аннотация көлемі 600 сөзден аспауы керек.
Мысалы, Тараз қаласының университеттерінің бірі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті жариялаған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобаларды гранттық қаржыландыру конкурсына қатысуға өтінім берді. Алайда өтінімді конкурстық құжаттамаға сәйкестігін тексеру кезінде «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» Акционерлік қоғамы өтінімді қабылдамады, себебі аннотация көлемі 900 сөзден астам болды.
«Ғылым және технологиялық саясат туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (2024 жылғы 1 шілдедегі № 103-VIII ҚРЗ) сәйкес (бұдан әрі – Заң) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103, мемлекеттік бюджеттен ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті қаржыландыру конкурстық негізде гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру нысанында жүзеге асырылады.
Заңның 36-бабына сәйкес гранттық қаржыландыруға арналған конкурсқа «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына сәйкес ғылым саласындағы уәкілетті орган ұсынатын ғылыми аккредиттеу болған кезде ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері (оның ішінде жеке тұлғалар) қатысуға құқылы.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626
Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған конкурсты өткізу тәртібі, мерзімдері мен рәсімдеріне қойылатын талаптар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 қаулысымен бекітілген, Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларында айқындалған.
Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға конкурс жариялау жөніндегі ақпарат Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің (бұдан әрі – Комитет) сайтында орналастырылады.
Мысалы, Астана қаласының зерттеушісі К. жоспарланған жұмыстардың мақсаты, міндеттері, өзектілігі, жаңалығы, ғылыми-практикалық маңыздылығы мен орындылығын негіздей отырып, ғылыми, ғылыми-техникалық зерттеулерді ұсынатын, болжамды ғылыми-техникалық жұмыстың мазмұнын қамтитын, Арал теңізінің проблемаларын шешу үшін тасқын суларды бұру бойынша еріген суларды пайдалану жөніндегі ғылыми жобаны дайындады. Ол оны белгіленген тәртіппен Комитетке гранттық қаржыландыру шеңберінде конкурсқа қатысуға өтінім түрінде берді. Ұсынылған құжаттар жарияланған конкурстың конкурстық құжаттамасының талаптарына сәйкес келді және Ұлттық ғылыми кеңестің қарауына берілді.