Жиі қойылатын сұрақтар
Қысқа жауап:
Тауардың шығу тегі туралы сертификатты Қазақстанның «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы береді. Ол осы құжатты ресімдейді, растайды және қажет болған жағдайда оның күшін жоя алады.
Толық жауап:
«Кәсіпкерлер палатасы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 14-бабы 7) тармақшасына сәйкес, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының («Атамекен» ҰКП) негізгі функцияларының бірі – тауардың шығу тегі туралы сертификатты ресімдеу, растау, беру және оның күшін жою.
Бұл дегеніміз, егер кәсіпкерге тауардың Қазақстанда өндірілгенін дәлелдеу қажет болса (мысалы, экспорт үшін, тендерлерге қатысу немесе жеңілдіктер алу мақсатында), ол «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасына («Атамекен» ҰКП) жүгінуі керек. Мұнда тауардың шығу тегін растайтын құжаттар тексеріліп, ресми сертификат беріледі.
Егер кейін бұл сертификаттағы мәліметтердің дұрыс емес екені анықталса немесе жағдай өзгерсе, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы («Атамекен» ҰКП) бұл құжаттың күшін жоюға құқылы.
Осылайша, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы («Атамекен» ҰКП) тауардың қазақстандық шығу тегін растауда маңызды рөл атқарады және сауда операцияларының ашықтығын қамтамасыз етеді.
Осы тәртіп субъектілер мемлекеттік органға жүгіне алатын барлық кейстерге қатысты қолданылады.
ҚР Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы туралы ҚР Заңы
https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1300000129
Қысқа жауап:
Иә, егер заңбұзушылықтар туралы нақты фактілер болса, жоспардан тыс тексеру жүргізілуі мүмкін. Мұндай тексерулер мемлекеттік бақылау органдары тарапынан жүргізіледі, егер күдік туындаса және жеткілікті негіздер болса.
Толық жауап:
Заң бойынша, жоспардан тыс тексеру тек нақты фактілер мен дәлелдер болған жағдайда жүргізіледі. Егер азаматтар немесе ұйымдар Қазақстан заңдарын бұзу туралы шағымданса, және бұл шағымдар расталған жағдайда тексеру тағайындалады. Бақылаушы орган тексеру жүргізіп, заң бұзушылықты анықтауға тырысады, бұл адам өмірі мен денсаулығына немесе қоршаған ортаға қауіп төндіретін жағдайларды болдырмауға бағытталған. Тексеру бастау үшін қажетті дәлелдер мен негіздер ұсынылуы керек.
Мысал: егер өтініш беруші тауарды (мысалы, тоңазытқышты) сатып алса және сатып алғаннан кейін зауыттық таңбалаудың, EAS бірыңғай айналым белгісінің, Өндіруші туралы мәліметтердің немесе техникалық сипаттамалардың жоқтығын анықтаса, бұл «Техникалық реттеу туралы» Қазақстан Республикасы заңнамасын бұзу болып табылады.
Мұндай жағдайда өтініш беруші өзінің тұрғылықты жері бойынша немесе сауда нүктесінің орналасқан жері бойынша Техникалық реттеу және метрология комитетінің (ТРМК) аумақтық департаментіне жүгінуі қажет.
Өтініш берушінің іс-қимыл алгоритмі
- Құжаттамалық тіркеу: өтініш беруші сатып алынған тоңазытқышта міндетті сәйкестендіру белгілері (корпустағы тақтайшалар, энергия тиімділігі жапсырмалары) жоқ екендігі туралы дәлелдер жинайды.
- Сатушыны сәйкестендіру: фискалдық чектен сауда ұйымының деректері жазылады (ЖК/ЖШС Атауы, БСН/ЖСН және нақты мекенжайы).
- Өтініш беру: өтініш e-Otinish мемлекеттік ақпараттық жүйесі арқылы жіберіледі. Адресат ретінде тиісті аймақтың ТРМК департаменті таңдалады.
Қажетті құжаттар пакеті
Тексеруді бастау үшін өтініш беруші өтінішке мынадай материалдарды қоса беруі қажет:
* Сатып алуды растау: сканерлеу немесе фискалдық чектің нақты фотосуреті. Ол болмаған жағдайда-тауарлық чек немесе банктік қосымшадан үзінді көшірме.
* Бұзушылықтарды фотофиксациялау: * тоңазытқыштың жалпы көрінісінің суреттері.
* зауыттық тақтайшалар мен EAS белгісінің жоқтығын растайтын артқы қабырға, компрессорлық жинақ және ішкі камералардың фотосуреттері.
* зауыттық қаптаманың суреті (бар болса).
* Техникалық құжаттама: кепілдік талонының немесе Нұсқаулықтың көшірмесі (егер оларда сериялық нөмірлер немесе сертификаттау деректері болмаса).
ҚР Кәсіпкерлік Кодексі
http://adilet.zan.kz/rus/docs/K1500000375
Қысқа жауап:
Сәйкестікті растау (сертификаттау) және сынақ жүргізумен айналысатын барлық аккредиттелген ұйымдардың тізімі ашық түрде қолжетімді.
Оны мына сайттардан таба аласыз:
• Ұлттық аккредиттеу орталығының ресми сайты: www.nca.kz
• Техникалық реттеу комитетінің ақпараттық жүйесі: https://techreg.gov.kz — «Аккредиттеу субъектілерінің тізілімі» бөлімі
Ол жерден сертификаттау мен зертханалық сынақтарды жүргізуге ресми құқығы бар ұйымдар туралы қажетті ақпаратты таба аласыз..
Толық жауап:
Қазақстанда өнімдердің талаптарға сәйкестігін тексеруге (бұл сәйкестікті растау деп аталады) және зертханалық сынақтар жүргізуге рұқсаты бар арнайы ұйымдар бар. Ұйымның ресми түрде жұмыс істейтініне және тиісті рұқсаттары бар екеніне көз жеткізу үшін аккредиттелген ұйымдар тізілімін қарау қажет.
Мұндай тізім ашық қолжетімді және оны мына жерлерден табуға болады:
1. Ұлттық аккредиттеу орталығының (ҰАО) ресми сайтында – бұл аккредиттеу беретін негізгі орган. Сайт: www.nca.kz
2. Техникалық реттеу және метрология комитетінің ақпараттық жүйесінде: https://techreg.gov.kz
Ол жерде «Аккредиттеу субъектілерінің тізілімі» бөліміне кіріп, қажет сала бойынша (мысалы, тауарларды сертификаттау немесе зертханалық сынақтар) қажетті ұйымдарды табуға болады.
Бұл тізілімдер сізге өнімнің сәйкестігін растау немесе техникалық регламент бойынша тексеруден өту қажет болған жағдайда, дұрыс сертификаттау органын немесе зертхананы таңдауға көмектеседі.
Осы тәртіп субъектілер мемлекеттік органға жүгіне алатын барлық кейстерге қатысты қолданылады.
www.nca.kz
Қысқа жауап:
Иә, егер тауар Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) немесе Қазақстанның техникалық регламенттеріне кіретін тізімде болса, онда оған міндетті түрде сертификат алу қажет.
Сертификаттың қажет екенін нақты білу үшін:
1. Алдымен қандай тауар екенін анықтайды.
2. Содан кейін арнайы аккредиттелген орталықтарға жүгінеді. Олар осы іспен айналысады.
Мұндай орталықтардың тізімін мына сайттардан табуға болады:
• www.nca.kz — Ұлттық аккредиттеу орталығының сайты
• https://techreg.gov.kz — «Аккредиттеу субъектілерінің тізілімі» бөлімі.
Осы жерлерден кімнің сертификат беруге құқығы бар екенін тексере аласыз.
Толық жауап:
Заң бойынша Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) мен Қазақстанның барлық техникалық регламенттері міндетті түрде сақталуы керек. Яғни, егер тауар осы регламенттердің біріне кірсе — оған міндетті түрде сертификат алу қажет.
Бірақ алдымен тауар осы регламенттерге жата ма, соны нақты анықтау керек. Бұл процесс өнімді сәйкестендіру деп аталады — оны арнайы сертификация органдары (АСО) жүргізеді.
Тек осындай органдар ғана тауарға сертификат қажет пе, жоқ па — соны нақты айта алады. Техникалық реттеу және метрология комитеті (ТРМК) бұл іспен тікелей айналыспайды, сондықтан аккредиттелген сертификация органдарына жүгінуді ұсынады.
Не істеу керек:
1. Тауарыңызға сәйкес жұмыс істейтін аккредиттелген сертификация органын табыңыз.
2. Сол жерге барып сәйкестендіру мен кеңес алыңыз.
Мұндай органдардың тізімін мына сайттардан табуға болады:
• www.nca.kz
• https://techreg.gov.kz — «Аккредиттеу субъектілерінің тізілімі» бөлімі.
Осы тәртіп субъектілер мемлекеттік органға жүгіне алатын барлық кейстерге қатысты қолданылады.
1) «Техникалық реттеу туралы» ҚР Заңы;
2) 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа № 9 қосымша;
3) «сәйкестікті бағалау қағидаларын бекіту туралы» ҚР Сауда және интеграция министрінің м.а. 2021 жылғы 29 маусымдағы № 433-НҚ Бұйрығы.
http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2000000396
Қысқа жауап:
Бұл тауарға оның шығу тегі туралы ақпаратты қамтитын және түпнұсқалығын тексеруге мүмкіндік беретін арнайы код қою.
Толық жауап:
Тауарларды таңбалау бұл өнімге арнайы машинамен оқылатын кодты (мысалы, штрих-код немесе Data Matrix) енгізу. Бұл кодта өндіруші туралы мәлімет, шығарылған күні және тауардың бірегей нөмірі көрсетіледі. Осы код арқылы тауардың өндірілген немесе елге әкелінген сәтінен бастап сатып алушыға сатылғанға дейінгі жолын бақылауға болады. Бұл тауардың заңды екенін және жалған еместігін растауға мүмкіндік береді.
Мысалы, Қарағанды қаласында адам дәріханадан дәрі сатып алады. Фармацевт кодты сканерлейді, жүйе препараттың нақты фармацевтикалық компанияда өндірілгенін, Қазақстанға ресми әкелінгенін және айналымнан алынбағанын көрсетеді. Егер код базаға тіркелмесе немесе бұрын сатылған болып шықса, оны сатуға болмайды. Тағы бір мысал: сатып алушы аяқ киім алады. Сатып алғаннан кейін код «сатылды» деп белгіленеді. Бұл сол кодты басқа қорапқа қайта қолдануға болмайтынын білдіреді. Осылайша әрбір тауар бірегей және бақылауда болады.
1) ҚР 2019 жылғы 1 наурыздағы №230-VI Заңымен
2) ҚР Үкіметінің 2023 жылғы 14 шілдедегі №589 қаулысымен көзделген
3) Еуразиялық экономикалық одақта тауарларды сәйкестендіру құралдарымен таңбалау туралы 2018 жылғы 2 ақпандағы келісімдер
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1900000230 ;
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000589 ;
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/H20M000011R
Қысқа жауап:
Шешімді уәкілетті мемлекеттік орган қабылдайды. Ол үшін бұйрық шығарылады және пилоттық жоба өткізіледі.
Толық жауап:
Жаңа тауар тобына таңбалау енгізу туралы шешімді салалық уәкілетті мемлекеттік орган қабылдайды. Ол үшін ресми бұйрық шығарылады. Сонымен қатар таңбалау жүйесінің қалай жұмыс істейтінін тексеру үшін әдістемелік ұсынымдар әзірленіп, пилоттық жоба жүргізіледі. Арнайы жұмыс тобы құрылады, оның құрамына мемлекеттік органдардың өкілдері, «Атамекен» Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы, салалық қауымдастықтар және бизнес өкілдері кіреді. Қазіргі уақытта міндетті таңбалау аяқ киімге, темекі өнімдеріне және дәрілік заттарға қолданылады. Мысалы, мемлекет тұрмыстық техника нарығында «сұр» импорттың көбейгенін байқайды. Алдымен бірнеше ірі компания пилоттық жобаға ерікті түрде қатысып, өнімдеріне код қояды. Жүйенің бизнеске қаншалықты ыңғайлы екені және заңсыз айналымның азайған-азаймағаны тексеріледі. Егер пилоттық жоба оң нәтиже берсе, таңбалау бүкіл тауар тобы үшін міндетті болады.
1)«Сауда қызметін реттеу туралы» ҚР Заңының 7- бабының 2-4) тармақшасы
Қысқа жауап:
Заңды өнімді заңсыз өнімнен ажырату, тауар қауіпсіздігін арттыру және олардың айналымын бақылау үшін.
Толық жауап:
Міндетті таңбалау заңсыз сауда мен жалған өнімдерге қарсы күресу үшін енгізіледі. Ол заңды тауарды заңсыз тауардан ажыратуға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе темекі өнімдері, алкоголь өнімдері, дәрілік заттар және аяқ киім сияқты тауарлар үшін маңызды.
Таңбалау тауардың өндірушіден сатып алушыға дейінгі қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл нарықтың ашықтығын қамтамасыз етеді, өнім қауіпсіздігін арттырады және бюджетке салық түсімдерінің көбеюіне ықпал етеді.
Мысалы,кәсіпкер темекі өнімдерін сатады. Бұрын ол арзан заңсыз партияны сатып алып, есепке алмай сата алатын. Қазір әрбір темекі қорабында бірегей код бар. Тауар кассадан өткен кезде жүйе оның сатылғанын тіркейді. Егер дүкенде кодсыз өнім анықталса, бұл бірден заң бұзушылық болып саналады. Нәтижесінде адал кәсіпкерлер көлеңкелі бизнеспен баға жағынан бәсекеде ұтылмайды, ал мемлекет салық алады. Тағы бір мысал: адам дәріханадан ауыр ауруға арналған дәрі сатып алады. Таңбалау арқылы дәріхана бұл дәрінің ресми өндірілгенін және жалған емес екенін тексере алады. Бұл тікелей адамның денсаулығының қауіпсіздігіне байланысты.
Қысқа жауап:
Тауарларды таңбалау сатып алушыларды жалған өнімнен қорғау, саудадағы тәртіпті реттеу және тауардың өндірушіден соңғы тұтынушыға дейінгі жолын қадағалау үшін енгізілді.
Толық жауап:
Қазақстанда тауарларды таңбалау нарықты ашық ету және тұтынушыларды жалған әрі заңсыз өнімнен қорғау мақсатында енгізілді. Арнайы кодтың көмегімен тауардың бүкіл қозғалысын өндірілген немесе елге импортталған сәтінен бастап сатып алушыға сатылғанға дейін бақылауға болады. Негізі ретінде 2018 жылғы 2 ақпанда қол қойылған Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің тауарларды сәйкестендіру құралдарымен таңбалау туралы келісімі алынды. Қазақстан бұл келісімді 2019 жылы бекітті. Осыдан кейін таңбалау темекі өнімдері, аяқ киім және дәрілік заттар сияқты түрлі тауар топтарына кезең-кезеңімен енгізіле бастады.
Мысалы, Астанада бір адам дүкеннен аяқ киім сатып алады. Бұрын ол бұл партияның заңды түрде әкелінген-әкелінбегенін білмейтін. Қазір қорапта арнайы код бар. Кодты сканерлегенде жүйе тауардың ресми зауытта өндірілгенін, тіркелген импорттаушы арқылы әкелінгенін және нақты осы дүкенге жеткізілгенін көрсетеді. Егер код болмаса, мұндай аяқ киімді сатуға болмайды. Осылайша мемлекет тауар айналымын «көріп» отырады, ал сатып алушы қосымша кепілдік алады.
1) ҚР 2019 жылғы 1 наурыздағы №230-VI Заңымен
2)ҚР Үкіметінің 2023 жылғы 14 шілдедегі №589 қаулысымен көзделген
3)Еуразиялық экономикалық одақта тауарларды сәйкестендіру құралдарымен таңбалау туралы 2018 жылғы 2 ақпандағы келісімдер
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1900000230 ;
Қысқа жауап:
Егер биржалық мәміле бойынша даулы жағдай туындаса, тауар биржасында жұмыс істейтін биржалық арбитражға жүгіну керек. Ол мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 30 күн ішінде құрылады және мұндай дауларды шешуге көмектеседі.
Толық жауап:
Егер биржалық сауданың қатысушылары арасында дау туындаса — мысалы, келісімшарттың шарттары немесе оның орындалуына байланысты — оны сот арқылы емес, биржалық арбитраж деп аталатын арнайы орган арқылы шешуге болады.
Қазақстан Республикасының «Тауар биржалары туралы» Заңына сәйкес, әрбір тауар биржасы мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 30 күн ішінде тұрақты жұмыс істейтін биржалық арбитражды құруы тиіс. Бұл арбитраж биржалық мәмілелерге қатысты дауларды қарайды және тұрақты негізде жұмыс істейді.
Сондықтан, егер сізде тауар биржасында жасалған мәмілеге қатысты дау болса, сол биржа жанындағы биржалық арбитражға жүгінуіңізге болады. Ол мәселені заң шеңберінде қарап, шешуге көмектеседі. Бұл — биржа қатысушылары арасындағы дауларды шешудің ыңғайлы әрі жылдам тәсілі.
Мысалы,егер серіктес биржадағы мәміле шарттарын бұзса және тұрақсыздық айыбын төлеуден бас тартса, сіз шиеленісті кәдімгі сотқа жүгінбестен ішкі биржалық төрелік (арбитраж) арқылы шеше аласыз. Сондай-ақ, бұл орган кәсіпкерлер арасындағы осындай дауларды жедел әрі кәсіби түрде қарау үшін әрбір биржа жанынан міндетті түрде құрылуы тиіс.
«Тауар биржалары туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Заңы
Қысқа жауап:
Биржалық тауарлар – бұл біртекті және стандартталған тауарлар, орлардың сапасы мен сипаттамалары әр түрлі өндірушілерде бірдей. Олар арнайы мемлекеттік тізімге енгізілген және тауар биржасында еркін сатыла алады. Мұндай өнімдерге, мысалы, астық, көмір, мұнай өнімдері, цемент, қант және тағы басқа да жаппай тауар саннаттары.
Толық жауап:
Тауар биржалары туралы» 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес биржалық тауар бұл биржалық тауарлар тізбесіне енгізілген стандартталған біртекті тауар және (немесе) бірліктері барлық жағынан бірдей, ұқсас сипаттамалары бар және ұқсас компоненттерден тұратын әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлардың тізбесі, бұл оларға партиялардың әртүрлі өндірушілерден толық бірін-бірі алмастыру қасиетіне ие функцияларды орындауға мүмкіндік береді.
Биржалық тауарлар екі тізімге бөлінеді:
- Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2026 жылғы 27 наурыздағы № 148-НҚ бұйрығымен бекітілген биржалық тауарлардың тізбесі тауар биржасында еркін сатылуы мүмкін өнімді қамтиды. Бұған мыналар кіреді: ауыл шаруашылығы тауарлары: бидай және меслин, қант, арпа, соя бұршақтары, ұнтақталған немесе ұнтақталмаған мақта, жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп, мақта талшығы; Энергия тасығыштар: көмір; Минералдық өнімдер: портландцемент, сазбалшықты цемент, қож цемент, суперсульфатты цемент және боялмаған немесе боялған, дайын немесе клинкер нысанында ұқсас гидравликалық цементтер; Мұнай өнімдері: битум, автомобиль бензині, реактивті қозғалтқыштарға арналған отын, дизель отыны; Көміртегі бірліктері.
- Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 27 маусымдағы № 207-НҚ бұйрығымен бекітілген әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлардың тізбесі халық пен ел экономикасы үшін ерекше маңызды өнімді қамтиды. Олардың болуы мен бағалары тұрмыс деңгейiне тiкелей әсер етедi, сондықтан олар Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ерекше қадағалауында болады. Оған мыналар кіреді: көмір, битум, автомобиль бензині, реактивті қозғалтқыштарға арналған отын, дизель отыны, қант.
Мысалы,биржалық тауарларға астық, көмір, цемент және отын сияқты стандартты өнімдер жатады, олардың сапасы қай зауыт өндіргеніне қарамастан бірдей болып табылады. Сондай-ақ, бензин мен қант кіретін әлеуметтік маңызы бар тауарлардың жеке тізбесі бөлінеді, өйткені олардың бағасы азаматтардың өміріне тікелей әсер етеді және мемлекеттің қатаң бақылауында болады.
«Тауар биржалары туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Заңы
http://10.61.42.188/rus/docs/Z090000155_