Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағында https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 көзделген жұмысты өтеу жөніндегі міндеттен босату жас мамандарды жеке-жеке бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен мынадай санаттағы жас мамандарға:
1) жұбайы (зайыбы) тұратын, жұмыс істейтін немесе қызметін өткеретін елді мекенде бос орын болмаған жағдайдағы адамдарға;
2) бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарға;
3) одан әрі оқу үшін мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде резидентураға, магистратураға, докторантураға түскен адамдарға;
4) жүкті әйелдерге, үш жасқа дейінгі баласы (балалары) бар, сондай-ақ үш жасқа дейінгі баланы (балаларды) өзі тәрбиелеп жатқан адамдарға;
5) әскерге шақыру бойынша әскери қызметтің (әскери жиындарды қоспағанда) белгіленген мерзімін өткерген жағдайда азаматтарға;
6) әскери қызмет өткеру туралы келісімшарт жасасқан және оның талаптарын сақтаған жағдайларда;
7) мүгедектігі бар баланы (мүгедектігі бар балаларды) тәрбиелеп отырған анаға немесе әкеге, бала асырап алушыға, қорғаншыға (қамқоршыға) тағайындалатын және төленетін мемлекеттік жәрдемақыны алушылар болып табылатын адамдарға;
8) бірінші топтағы мүгедектігі бар адамға күтім жасауды жүзеге асыратын мемлекеттік жәрдемақыны алушылар болып табылатын адамдарға беріледі.
Жас мамандарды жеке-жеке бөлу жөніндегі комиссия Заңның 47-бабының 17-тармағында көрсетілген Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмысқа дербес бөлу үшін оқуын аяқтайтын тиісті жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымының жанынан жыл сайын құрылады.
Мысал: Биылғы жылы қызым «Орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі» мамандығы бойынша университетті бітіреді. Ол магистратураға түсуді жоспарлап отыр. Ол магистратураны бітіргеннен кейін мемлекеттік грантты өтеуі керек пе, әлде мемлекеттік грантты өтегеннен кейін магистратураға түсуі керек пе?
Сіздің қызыңыз жас мамандарды жұмысқа бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен магистратураға түскен жағдайда мемлекеттік грантты өтеуден босатылады.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағына https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 3 тармағына сәйкес ауылдық квота (леуметтік жағынан осал санаттағы азаматтар мен ауыл жастары үшін жоғары оқу орындарына түсу үшін мемлекет бөлетін гранттардың мақсатты үлесі) шегінде педагогикалық, медициналық, ветеринариялық және ауылшаруашылық мамандықтары бойынша білім алған ауыл жастары қатарынан шыққан Қазақстан Республикасының азаматтары ЖЖОКБҰ-ны бітіргеннен кейін меншік нысанына қарамастан, ауылдық жерде орналасқан тиісінше білім беру, денсаулық сақтау ұйымдарында, ветеринария саласында қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың бөлімшелерінде, ветеринария ұйымдарында, аграрлық бейіндегі ұйымдарда кемінде үш жыл жұмыспен өтейді.
Мысал: Сіз «Денсаулық сақтау» мамандығы бойынша квота негізінде жоғары білім алдыңыз. Міндеттемелерді орындау үшін Сіз ауылдық жердегі денсаулық сақтау ұйымында жұмысқа орналасуыңыз қажет.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағының үшінші бөлігіне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 6 тармағына сәйкес мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде басқа мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымды (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) бітіргеннен кейін кемінде үш жыл меншік нысанына қарамастан ұйымдарда жұмыспен өтейді.
Мысал: Сіз «Денсаулық сақтау» мамандығы бойынша квота негізінде жоғары білім алдыңыз. Міндеттемелерді орындау үшін сіз ауылдық жердегі денсаулық сақтау ұйымында жұмысқа орналасуыңыз қажет.
Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892 бұйрығымен бекітілген біліктілік талаптарына сәйкес (бұдан әрі – БТ) жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары оқытушылардың (бұан әрі – ЖЖОКБҰ) біліктілігін арттыруды кемінде әр 3 жылда бір рет, оқу курсының көлемі кемінде 72 сағат және оқытылатын пәндер профиліне сәйкес ұйымдастыруға міндетті.
ЖЖОКБҰ басшыларының және оның орынбасарларының менеджмент саласында үш жылда кемінде бір рет біліктілігін арттыру қажет. Кадрлар даярлаудың бөлек бағыттары бойынша арнайы талаптар көзделген. «Сәулет және құрылыс» бағыты бойынша біліктілікті арттыру оқытылатын пәндер бейіні бойынша ғылыми-зерттеу, іздестіру, жобалау және өндірістік ұйымдарда жүзеге асырылуы тиіс. «Өнер» бағыты бойынша біліктілікті арттыру оқытылатын пәндер бейіні бойынша мәдениет және өнер саласындағы оқу, шығармашылық, ғылыми-зерттеу және басқа ұйымдарда жүзеге асырылуы тиіс. «Денсаулық сақтау» бағыты бойынша біліктілікті арттыру Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 21 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-303/2020 бұйрығымен бекітілген денсаулық сақтау саласындағы мамандарға қосымша және формальды емес білім беру қағидаларын https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000021847 сәйкес жүргізіледі.
Біліктілікті арттыру курсын өткенін растайтын құжаттар ретінде сертификат және тыңдаушының есебі болып табылады. Сертификатта келесі реквизиттер болуы тиіс: курс атауы және профилі; оқыған сағаттардың көлемі; курс өткен кезең (басталу және аяқталу күндері); ұйымдастырушы ұйымның қолтаңбасы және мөрі (керек болған жағдайда); сертификат нөмірі немесе басқа да идентификациялық деректер.
Мысалы, университеттің Б. есімді оқытушысы өз пәні бойынша біліктілігін арттыру курсын өтті. Алайда курстың көлемі 12 сағат болып, 72 сағаттан кем болды, бұл жоғары оқу орындары мен жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына қойылатын БТ сәйкес келмейді.
«Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлауға мемлекеттік білім беру тапсырысын қалыптастыру және бөлу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 4 қарашадағы № 511 бұйрығына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2500037347) Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі неғұрлым талап етілетін кадрлар мен мамандықтарды айқындау бойынша талдау жүргізеді. Өңірлердің және тұтастай алғанда республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуын ескере отырып, білікті кадрларға қажеттіліктің болжамды есептеулері қалыптастырылады, сондай-ақ салалар, өңірлер және даярлау бағыттары бөлінісінде еңбек ресурстарына сұраныстың жай-күйін бағалау жүзеге асырылады.
Бұдан басқа, мемлекеттік білім беру тапсырысын қалыптастыру кезінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағдарламаларының негізгі көрсеткіштері, экономика салаларының даму тенденциялары, сондай-ақ «Атамекен» Қазақстан Республикасының Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы ұсынған қажеттіліктер ескеріледі.
Білім беру гранттарын бөлу кезінде Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрығымен Республикалық комиссия құрылады. Комиссия құрамына мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдері, қоғам қайраткерлері және қоғамдық кеңестердің мүшелері кіреді.
Бұл ретте білім беру бағдарламаларының топтары бойынша білім беру гранттарының саны жоғарыда көрсетілген қажеттіліктер негізінде бекітіледі.
А. есімді азаматтан сұрақ түсті: жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында кадрлар даярлауға мемлекеттік тапсырысты бөлу туралы нақты кім шешім қабылдайды?
Жауап: шешімді құрамына мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдері, қоғам қайраткерлері және қоғамдық кеңестердің мүшелері кіретін Республикалық комиссия қабылдайды.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім алушылардың медициналық қызметпен қамтамасыз етілгендігін растайтын келесі мәліметтер мен құжаттарды ұсыну талап етіледі:
1) Медициналық қызметтпен қамтылғаны бар екендігі туралы мәліметтер
ЖЖОКБҰ білім алушыларға медициналық қызмет көрсету туралы мәліметтерді ұсынады, соның ішінде:
- оқу корпусында (немесе оқу корпустарында) жабдықталған медициналық пункттің болуы;
- білім алушыларға қызмет көрсететін медициналық ұйымның және оның медициналық қызмет көрсету лицензиясының бар болуы қажет;
Мәліметтер Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 бұйрығымен бекітілген біліктілік талаптарының https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892 2-қосымшасындағы (бұдан әрі – БТ) нысанға ұсынылады.
ЖЖОКБҰ білім алушыларды медициналық қызметпен қамтамасыз етілгендігін растайтын құжаттың көшірмелерін ұсынады. Құжат ретінде келесі құжаттар болуы мүмкін:
- денсаулық сақтау ұйымының білім алушыларға медициналық қызмет көрсетуін қамтамасыз ету туралы жасалған келісімшарт (келісім);
- медициналық қызметпен қамтамасыз етілгенін растайтын басқа да құжат (бар болған жағдайда).
Құжатта медициналық ұйымның атауы және реквизиттері, келісімшарттың (немесе құжаттың) мерзімі келесі мәліметтер көрсетілуі тиіс, білім алушыларға көрсетілетін медициналық қызметтердің көлемі мен тізімі, медициналық қызметті ұйымдастыру бойынша тараптардың міндеттері.
2) Медициналық пунктерді ұйымдастыру бойынша рұқсат етілген нұсқалары.
Оқу корпустары ішкі өткелдермен қосылған жағдайда бір медициналық пункттің болуы рұқсат етіледі. Бұл талап «Ұлттық қауіпсіздік және әскери іс» саласында оқытуды іске асыратын ЖЖОКБҰ қолданылмайды.
Мысал, «А» атты ЖЖОКБҰ-да басқа қалалардан келіп оқитын білім алушылар көп. Оқу орнының басшылығы оқу ғимаратының аумағында тағы бір оқу ғимаратын салуды шешті. Алайда жаңа ғимарат негізгі корпусқа қосылмаған және онда медициналық пункт болмады. Осыған байланысты басшылық медициналық қызметті ұйымдастыру және медициналық пункт ашу үшін қажетті барлық құжаттар мен медициналық жабдықтарды дайындап, медициналық қызметке лицензия алуға өтініш берді. Сонымен қатар санитариялық талаптардың сақталуын қамтамасыз етті.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздік саласындағы санитарлық ережелер мен нормаларға сәйкес, тұрғын үйге мұқтаж білім алушыларды жатақханаларда, хостелдерде немесе қонақүйлерде тұрумен қамтамасыз етуге міндетті. Бұл талаптар Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 бұйрығымен бекітілген жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының жүзеге асыратын білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарында белгіленген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892.
ЖЖОКБҰ-да жатақханалар болмаған жағдайда ұйым білім алушыларға толық оқу мерзіміне тұрғын-үй орындарды ұсыну үшін хостелдермен немесе қонақүйлермен келісімшарттар жасасуы тиіс. Аталған орналастыру объектілерінде санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздік саласындағы уәкілетті органның талаптарға сәйкестігі туралы қорытынды болуы қажет.
Білім алушылардың тұрғын үймен қамтамасыз ету туралы мәліметтер, сондай-ақ растайтын құжаттар мен келісімшарттардың көшірмелері біліктілік талаптарына сәйкес нысан бойынша ұсынылады.
Мысал, А. есімді білім алушы басқа қаладағы университетке оқуға қабылданды. Алайда жатақханада орын жетіспегендіктен, университет оған оқу мерзіміне сәйкес жақын маңдағы хостелде тұру мүмкіндігін ұсынды. Тұрғын-үй жағдайлары санитариялық нормаларға сай болды, сондықтан ЖЖОКБҰ біліктілік талаптарға сәйкес келді.
«Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар (нысаналы капиталдар) туралы» https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000199 ҚР Заңына сәйкес нысаналы капитал қоры негізгі капиталды қалыптастырады және сақтайды, ал қайырымдылық қызметі эндаумент-қордың активтерін басқарудан түскен кірістер есебінен жүзеге асырылады.
Нысаналы капитал қоры – инвестициялық кірісті қамтамасыз ету және эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) қайырымдылық бағдарламасында көзделген қайырымдылық объектілерін қаржыландыру үшін әлеуметтік салада эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) активтерін басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыратын, қордың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын коммерциялық емес ұйым
Эндаумент-қор – эндаументтер (нысаналы салымдар) мен инвестициялық кіріс, сондай-ақ нысаналы капитал қорының меншікті қаражаты есебінен қалыптастырылатын және (немесе) толықтырылатын және эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) қайырымдылық бағдарламасында көзделген қайырымдылық объектілерін қаржыландыру үшін пайдаланылатын нысаналы капитал қорының мүлкі
Кәдімгі қайырымдылық қорлары алынған қайырымдылықтарды ағымдағы шығындар мен жобаларға бағыттайды, ал мақсатты капитал қоры ұзақ мерзімді қоғамдық пайдалы мақсаттарды тұрақты қаржыландыруды қамтамасыз етеді.
Мысалы: егер қайырымдылық қоры университетті қолдауға 50 млн теңге алса, ол бұл қаражатты бір-екі жыл ішінде аудиторияларды жөндеуге немесе жабдық сатып алуға жұмсай алады.
Сол 50 млн теңгемен нысаналы капитал қоры қаражатты инвестициялайды және жыл сайын, мысалы, университетті тұрақты негізде қолдай отырып, стипендияларға немесе ғылыми гранттарға 3-5 млн теңге мөлшерінде кіріс жібереді.
Эндаумент-қор – эндаументтер (нысаналы салымдар) мен инвестициялық кіріс, сондай-ақ нысаналы капитал қорының меншікті қаражаты есебінен қалыптастырылатын және (немесе) толықтырылатын және эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) қайырымдылық бағдарламасында көзделген қайырымдылық объектілерін қаржыландыру үшін пайдаланылатын нысаналы капитал қорының мүлкі.
Эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) мәні-негізгі капитал сақталады, ал инвестициялық кірістер (пайыздар, дивидендтер және т.б.) қайырымдылық мақсаттарға жұмсалады. Бұл «Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар (нысаналы капиталдар) туралы» ҚР Заңының https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000199 мақсатымен тікелей көзделген эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) қайырымдылық бағдарламасында көзделген қайырымдылық объектілерін ақшаны және (немесе) эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) өзге де активтерін инвестициялау және кейіннен инвестициялық табысты пайдалану арқылы қаржылық қолдау.
Мысалы: егер қор 20 млн теңге алып, оларды инвестициялаған болса, онда пайданың бір бөлігі (мысалы, жылына 5-6 млн теңге) білімге немесе медицинаға бағытталуы мүмкін, ал 20 млн теңгенің өзі болашақ үшін қорда қалады.
Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 11 желтоқсандағы № 625 бұйрығымен бекітілген «Жоғары және (немесе) одан кейінгі білім беру ұйымдарынан шыққан ресми құжаттарды апостильдеу» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына сәйкес, мемлекеттік қызмет көрсету келесі негіздер бойынша ғана бас тартылуы мүмкін https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033771:
1. Ұсынылған құжаттардың немесе олардағы деректердің анық еместігін анықтау;
2. Құжаттардың 1961 жылғы 5 қазандағы Гаага конвенциясының талаптарына сәйкес келмеуі (шетелдік ресми құжаттарды заңдастыруды талап етудің күшін жоятын конвенция);
3. Қызмет алушының шектеулі қолжетімді персоналдық деректерге қолжетімділікке келісімінің болмауы.
Мысалы, Б. есімді азамат Түркияға жұмысқа орналасып, бакалавр дипломына апостиль мөртаңбасын қоюды шешті. Ол «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясына жүгініп, барлық қажетті құжаттарды тапсырды: дипломның түпнұсқасын, жеке куәлігін, мемлекеттік баждың төленгені туралы квитанцияны және жеке деректерге қол жеткізуге келісімін берді.
Алайда тексеру барысында аталған дипломның көрсетілген университет тарапынан берілмегені, ал азамат Б. бітірушілер тізімінде жоқ екені анықталды. Құжаттағы деректердің жалған екені анықталғандықтан, барлық құжаттартар азамат Б.-ның тұрғылықты жері бойынша құзыреттілігі бойынша прцессуалдық шешім қабылдау үшін құқық қорғау органдарына жолданды, сондай-ақ мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тартылды.