Жиі қойылатын сұрақтар
- Аутопсия кезінде патологоанатом ішкі ағзаларды өлім себебін анықтау үшін қарайды.
Маңызды жайттар:
- Ішкі органдар толықтай алынбайды;
- Олар тек уақытша зерттеу үшін шығарылады;
- Қажет болған жағдайда тек шағын бөлігі (гистологиялық зерттеу үшін) зертханаға жіберіледі;
- Зерттеу аяқталған соң барлық мүшелер қайтадан мүрденің ішіне салынады.
Сыртқы көрінісі:
- дене тігіледі;
- сырт көзге айтарлықтай өзгеріс байқалмайды.
Бұл — медицинада міндетті және заңмен реттелген тәртіп.
Мысал: Туыстары мүрдені ашқанда органдар алынып қалады деп алаңдайды. Дәрігер түсіндіреді: тек тексеру үшін уақытша алынып, кейін қайта орнына салынады. Сыртқы келбет өзгермейді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алулар туралы заңы бойынша мемлекеттік сатып алулар тең мүмкіндіктер қағидатына негізделеді.
Атап айтқанда:
- барлық әлеуетті өнім берушілерге тең қатысу мүмкіндігі беріледі;
- ешкімге артықшылық берілмейді;
- заңсыз шектеулерге жол берілмейді.
Осыған байланысты:
- өнім берушіні ҚҚС төлеуші немесе төлемеуші деп бөлу қарастырылмаған;
- ҚҚС төлеуші емес компания да конкурсқа толық қатыса алады.
Мысал:
Жеке кәсіпкер ҚҚС төлеуші емес, бірақ мемлекеттік сатып алу конкурсына қатысуға өтінім береді. Оның ұсынысы басқа компаниялармен бірге тең негізде қаралады және ол жеңімпаз бола алады.
- Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сатып алулар туралы заңы 25-бабына сәйкес:
Әлеуетті өнім беруші:
- конкурс немесе аукцион қорытындысымен келіспеген жағдайда;
- өз құқықтары бұзылды деп есептесе;
қорытынды хаттама жарияланған күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде шағым бере алады.
Шағым:
- веб-портал арқылы беріледі;
- тапсырыс берушіге немесе ұйымдастырушыға жолданады;
- олардың әрекеттеріне (немесе әрекетсіздігіне) қатысты болуы мүмкін.
Сондай-ақ, «Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларына» сәйкес:
- шағым дәл сол хаттаманы қабылдаған органның атына жіберіледі
Мысал: Компания конкурсқа қатысып, бірақ жеңімпаз болмады. Ол бағалау әділ болмады деп есептейді. Қорытынды хаттама шыққаннан кейін 2 күн ішінде веб-портал арқылы ұйымдастырушыға шағым жібереді.
- Вакцина алмас бұрын әрбір пациент:
- вакцинаның атауы
- оның әсері мен пайдасы
- мүмкін болатын жанама әсерлері
- қарсы көрсетілімдері туралы толық ақпарат алуға құқылы.
Дәрігер немесе медицина қызметкері:
- барлық сұрақтарға жауап береді
- вакцина салуға ерікті келісім алады
Яғни, вакцинация тек пациенттің хабардар келісімімен жүргізіледі.
Мысал: Ата-ана баласына вакцина салдырмас бұрын дәрігерден жанама әсерлері туралы сұрады. Дәрігер толық түсіндіріп, содан кейін ғана келісім алып вакцина жасады.
- Қазақстанда ана мен балаға арналған жаңа бағдарламалар:
🔹 Нацфонд – балаларға:
- 2024 жылдан бастап іске қосылған;
- Әр балаға жыл сайын Ұлттық қордан ақша аударылады;
- Бұл қаражатты 18 жасқа толғанда білімге немесе тұрғын үйге пайдалануға болады.
🔹 Келешек бағдарламасы:
- Балалардың біліміне арналған жинақ жүйесі;
- Мемлекет бастапқы капитал береді;
- Білім алуға қаржылық қолдау көрсетеді.
🔹 Қазақстан балалары (2026–2030):
- Жаңа ұлттық бағдарлама;
- Денсаулық сақтау, білім, әлеуметтік қорғау бағыттарын қамтиды;
- 150+ нақты шара қарастырылған.
🔹 Сонымен қатар:
- Көпбалалы аналарға жәрдемақылар;
- Бала тууға және күтіміне төлемдер;
- Әлеуметтік қолдау бағдарламалары бар.
Мысал:
Жаңа туған баласы бар отбасы «Нацфонд – балаларға» бағдарламасы арқылы жыл сайын ақша жинайды. Кейін бала 18 жасқа толғанда бұл қаражатты оқуына жұмсай алады.
- Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексі бойынша Баланың құқығы бар:
- екі ата-анасымен;
- ата-әжесімен;
- бауырларымен және басқа туыстарымен қарым-қатынас жасауға.
Бөлек тұратын ата-ананың құқықтары:
- баламен қарым-қатынас жасау;
- тәрбиесіне қатысу;
- білім және маңызды мәселелерді шешуге қатысу.
Бірге тұратын ата-ана:
- егер балаға зиян болмаса, қарым-қатынасқа кедергі келтірмеуі тиіс.
Қарым-қатынас тәртібін белгілеу:
Егер ата-аналар келісе алмаса:
- Қорғаншылық және қамқоршылық органына жүгінеді;
- Орган баланың мүддесін ескере отырып тәртіп белгілейді.
- Келіспеген жағдайда:
- медиация;
- немесе сот арқылы шешіледі.
Қажетті құжаттар:
- жеке куәлік көшірмесі;
- психиатриялық және наркологиялық есепте тұрмайтыны туралы анықтама;
- соттылық туралы анықтама;
- тұрғын үйге құқықты растайтын құжат.
Маңызды:
- Ажырасу баланың ата-анамен қарым-қатынас құқығын шектемейді.
Мысал:
Ата-ана ажырасқаннан кейін бала анасының қасында тұрады. Әкесі баламен кездесу тәртібі бойынша келісе алмай, қорғаншылық органына жүгінеді. Орган аптасына екі рет кездесу тәртібін белгілейді.
- Қазақстанда мектептерде әлеуметтік осал топтағы балаларды қолдау үшін арнайы қор бар — «жалпыға бірдей оқыту» қоры.
Көмек Қазақстан Республикасы Үкіметінің №64 қаулысы (2008 ж.) негізінде көрсетіледі.
Көмек түрлері:
- Тегін тамақтану (әсіресе 5–11 сынып оқушыларына);
- Материалдық көмек («Мектепке жол» акциясы — киім, құрал-жабдық)
Кімдер ала алады:
- көпбалалы отбасылар;
- атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) алушылар;
- табысы төмен отбасылар;
- жетім балалар;
- ТЖ-дан зардап шеккендер;
- мектеп комиссиясы анықтайтын басқа санаттар.
Қалай алуға болады:
- Әлеуметтік санатқа жататынын растау;
- Баланың мектебіне өтініш беру.
Қосымша:
- Кейбір мәліметтер eGov.kz арқылы тексеріледі;
- Қалған жағдайларда мектеп тұрмыстық жағдайды тексереді.
Тегін тамақтану құқығы әр оқу жылына қайта рәсімделеді.
Маңызды:
Тегін тамақтану және материалдық көмек көрсету қатаң түрде бөлінген қаржыландыру шегінде және отбасы мәртебесін растау кезінде жүзеге асырылады.
Мысал:
Көпбалалы отбасының баласы мектепте оқиды. Ата-анасы мектепке өтініш беріп, құжаттарын тапсырды. Комиссия шешімімен бала тегін тамақпен қамтамасыз етілді.
- Егер аттестат, диплом немесе басқа білім туралы құжат жоғалса немесе бүлінсе, оның телнұсқасын алуға болады. Ол үшін:
- мектеп, колледж немесе ЖОО басшысының атына өтініш беріледі.
Өтініш беру жолдары:
- ХҚКО (халыққа қызмет көрсету орталығы);
- оқу орнының кеңсесі;
- eGov.kz порталы.
Өтініш мақұлданғаннан кейін:
- дайын құжат ХҚКО-ға немесе пошта арқылы жеткізіледі.
Қажетті құжаттар:
- жеке куәлік (немесе паспорт, туу туралы куәлік):
- аты-жөні өзгерсе — оны растайтын құжат.
Кейс:
Азамат дипломын жоғалтып алды. Ол eGov.kz арқылы өтініш беріп, бірнеше күннен кейін ХҚКО-дан дипломның телнұсқасын алды.
- Оқушыларға лагерьге жолдама беру тәртібі ҚР Білім және ғылым министрінің №158 бұйрығы (2020 ж.) негізінде жүзеге асырылады.
Кімдер ала алады:
- атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) алатын отбасылар;
- табысы күнкөріс деңгейінен төмен отбасылар;
- жетім балалар;
- ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар;
- төтенше жағдайдан зардап шеккен отбасылар;
- мектеп комиссиясы анықтайтын басқа санаттар.
Өтініш беру жолдары:
- мектеп немесе білім беру ұйымы арқылы;
- мекеме кеңсесі арқылы;
- eGov.kz порталы арқылы.
Қажетті құжаттар:
- өтініш;
- жеке куәлік;
- баланың туу туралы куәлігі;
- неке туралы (бар болса) құжат;
- медициналық анықтама (071/у);
- әлеуметтік мәртебені растайтын құжаттар.
Қарау мерзімі:
- 5 жұмыс күні.
Мысал: Көпбалалы отбасының баласы жазғы лагерьге барғысы келеді. Ата-анасы мектепке өтініш беріп, қажетті құжаттарды тапсырады. 5 күн ішінде балаға жолдама беріледі
- Бірыңғай ұлттық тестілеу өткізу тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің №204 бұйрығы (2017 ж.) арқылы реттеледі.
Жыл ішінде тестілеу бірнеше кезеңде өтеді:
1.10 қаңтар – 10 ақпан:
- тек ақылы бөлімге түсу үшін.
- наурыз – 6 сәуір:
- тек ақылы бөлімге түсу үшін.
- 10 мамыр – 10 шілде:
- грантқа қатысуға және ақылы бөлімге түсуге болады.
- 10 – 20 тамыз:
- тек ақылы бөлімге түсу үшін.
Осы кезеңдерде талапкерге ЕНТ-ны барлығы 5 рет тапсыру мүмкіндігі беріледі.
Мысал:
Талапкер қаңтарда ЕНТ тапсырып, нәтижесі көңілінен шықпады. Ол наурызда және мамырда қайта тапсырып, соңғы нәтижесімен грант конкурсына қатыса алды.