Жиі қойылатын сұрақтар

Пысықталған диссертациялық жұмыс диссертациялық кеңеске үш ай мерзімде ұсынылады. Егер докторант диссертациялық кеңестің ескертулерімен келіспейтін болса, онда ол берілген ескертулерге дәйектелген жауаптарын ұсынады.

Диссертациялық кеңестің отырысына дейін пысықталған диссертация Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығына (бұдан әрі – ҰМҒТСО) немесе Плагиатқа тексеру комиссияға (әскери жоғары оқу орындары үшін) плагиатқа және жасанды интеллект технологияларын пайдаланып оларға сілтеме бермегенін тексеруге жіберіледі. ҰМҒТСО анықтамасын алғаннан кейін диссертациялық кеңес ресми рецензенттермен бірге пысықталған диссертациялық жұмысты және диссертациялық кеңестің ескертулерін жою мәніне ескертулерге жауаптарды талқылау жөнінде отырыс өткізеді.

Отырыста диссертациялық кеңестің кем дегенде 2/3 мүшесі қатысу керек, оның ішінде уақытша мүшелермен ресми рецензенттердің қатысуы міндетті.

Отырыстың бейнежазбасы жүргізіледі, бірақ интернетте онлайн трансляция керек емес.

Шешім жай көпшілік дауыспен жасырын дауыс беру арқылы қабылданады.

Нормативті түрде бұл Диссертациялық кеңес туралы үлгі ережеде (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) көрсетілген.

Егер диссертациялық жұмыс қайта қорғауға жіберілген болса, онда кафедраның кеңейтілген отырысынан қайтадан өту қажет емес. Бұл Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) 35-тармағында нақты көрсетілген.

Осы тармаққа сәйкес қайта қорғауда алдыңғы қорғауға қатысқан уақытша мүшелер және ресми рецензенттер тағайындалады. Олар қорғаудан бас тартқан жағдайда ғана оларды ауыстыру мүмкіндігі пайда болады.

Мысалы, уақытша мүшелердің біреуі қайта қорғауға қатысудан жазбаша түрде бас тартты. Онда диссертациялық кеңес оның орнына басқа уақытша мүшені тағайындайды.

«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 17-2) тармақшасына сәйкес білім туралы құжаттарды тану – шетелдік білім беру ұйымдары, оның ішінде олардың филиалдары, сондай-ақ ғылыми орталықтар мен зертханалар берген білім туралы құжаттарды ресми растау болып табылады.

Тану рәсімінен өту біздің елдің азаматтарының да, шетел азаматтарының да одан әрі жұмысқа орналасуы немесе білімін жалғастыруы үшін Қазақстан Республикасының аумағында білімі туралы шетелдік құжаттың күшіне енуі үшін қажет.

Білім туралы құжаттарды тану рәсімі мемлекеттік қызмет болып табылады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 12 маусымдағы № 268 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру құжаттарды тану қағидаларымен (бұдан әрі – Қағидалар) реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032800).

Қағидалардың 9-тармағына сәйкес, құжаттарды тануға басқа мемлекеттерде және халықаралық немесе шетелдік білім беру ұйымдары, оның ішінде олардың филиалдары, сондай-ақ ғылыми орталықтар мен зертханаларда білім алған жеке адамдардың жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі туралы құжаттар жатады.

Өтінішті қабылдау және мемлекеттік қызмет көрсету нәтижесін беру «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы арқылы жүзеге асырылады.

«Білім туралы құжаттарды тану» мемлекеттік қызметін Жоғары білім беруді дамытудың ұлттық орталығы жүзеге асырады. Толық ақпаратты https://enic-kazakhstan.kz ресми сайтынан немесе 87172 28-75-21, 28-75-27 байланыс нөмірлері арқылы алуға болады.

Мысалы, егер Сізде шетелдік жоғары немесе жоғары оқу орнының дипломы болса, Қазақстанда біліміңізді растау үшін оны тану процедурасынан өткізу қажет. Бұл процедура құжаттың түпнұсқалығын тексеруді және сіздің біліміңіздің талаптарға сәйкес екенін растауды қамтиды, бұл Сізге мамандық бойынша жұмыс істеуге немесе қазақстандық білім беру ұйымдарында оқуды жалғастыруға мүмкіндік береді.

Қосымша білім беру саласындағы қызмет лицензиялауға жатпайды. Қосымша білім беру – оқушылардың, тәрбиеленушілердің және мамандардың жан-жақты қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жүзеге асырылатын тәрбиелеу, оқыту процесі. «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңының (бұдан әрі – Заң) 14-бабының 1-тармағы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z19 және 23-бабының 2-тармағына https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z28 сәйкес білім беру бағдарламалары мазмұны мен бағытына (мақсатына) қарай:

1) жалпы білім беру (типовой, жұмыс);

2) кәсіби (типовой, жұмыс);

3) қосымша.

Қосымша білім беру бағдарламалары мазмұны мен бағытына қарай келесі бағдарламаларға бөлінеді:

3) оқушылар мен тәрбиеленушілерге қосымша білім беру;

4) мамандардың біліктілігін арттыру, қазіргі талаптарға сай кәсіби құзыреттілікті дамытуға бағытталған; 2-1) мамандарды қайта даярлау, еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, біліктілік алуға бағытталған;

5) постдокторантура, жетекші ғалымның басшылығымен мамандық бойынша ғылыми және қолданбалы мәселелерді шешуге, ғылыми білімді тереңдетуге бағытталған. Заңның 5-3-бабының 6-тармақшасына, сондай-ақ «Рұқсаттар мен хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 1-қосымшасына сәйкес білім беру саласында лицензиялауға жататын бірінші санаттағы рұқсаттардың (лицензиялардың) тізбесі анықталған https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1400000202.

Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті органы заңды тұлғаларға білім беру қызметімен айналасуға лицензия және (немесе) лицензияға қосымшаны береді:

- жоғары білім беру кадрларын даярлау бағыттары бойынша;

- жоғары білімнен кейінгі білім беру кадрларын даярлау бағыттары бойынша;

- рухани білім беру.

Қазақстан Республикасының рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес ұйымдарының қысқа мерзімді курстар, қайта даярлау, репетиторлық жүргізу қосымша білім беру қызметі лицензиялауға жататын білім беру қызметінің түрлеріне жатпайды.

Осылайша, қолданыстағы нормативтік талаптарға сәйкес жоғары және жоғары білімнен кейінгі білім беру саласындағы қосымша білім беру қызметі лицензиялауға жатпайды.

Қосымша білім берудің мысалы ретінде мемлекеттік үлгідегі білім туралы құжаттың берілуі сүйемелденбейтін бір реттік дәрістер, консультациялар, шеберлік сыныптар, семинарлар, тренингтер және т.б. өткізілуі болуы мүмкін.

Апостильдi қою рәсiмiнiң мақсаты – Гаага конвенциясына мүше-елдердiң аумағында қолдануға арналған апостильденетiн құжаттардың түпнұсқалылығы мен дұрыс ресiмделiнуiне кепiлдiктi қамтамасыз ету болып табылады.

Қазақстан Республикасының жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарынан шығатын ресми құжаттарды апостильдеу үшін қолданыстағы заңнамамен бекітілген талаптар сақталуы қажет және бірқатар рәсімдер атқарылуы тиіс.

Бұл үдерісті реттеуйтін негізгі нормативтік құқықтық актілерге және жүзеге асырылатын негізгі әрекеттерге мыналар жатады:

«Қазақстан Республикасының Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талаптарын жоятын конвенцияға қосылуы туралы» 1999 жылғы 30 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының негізінде https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z990000011, Қазақстан Республикасы Гаагада 1961 жылғы 5 қазанда жасалған Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талаптарын жоятын конвенцияға қосылды.

Коненцияның шарттарына сәйкес, уағдаласушы мемлекеттердің бiрiнiң аумағында жасалған және екiншi уағдаласушы мемлекеттің аумағына ұсынылуы тиiс ресми құжаттарға қолданылады және құжаттарды дипломаттық немесе консульдық агенттерi пайдаланатын шартты рәсiм ғана ұғылады.

Конвенция тұрғысында ресми құжаттар ретiнде прокуратурадан, соттың хатшысынан немесе соттың атқарушысынан шығатын құжаттарды қоса алғанда мемлекеттің құзырына бағынатын органнан немесе лауазымды тұлғадан шығатын құжаттар; әкiмшiлiк құжаттар; нотариалдық актiлер; тiркеу туралы белгi сияқты ресми белгiлер; белгiлi бiр күндi растайтын визалар; нотариуста расталмаған құжаттағы қолды растау қарастырылады. 

«Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыруды талап етудің күшін жоятын конвенция (Гаага, 1961 жылғы 5 қазан) ережелерін іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 24 сәуір №545 қаулысына сай https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P010000545, Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі – жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарынан шығатын ресми құжаттарға апостиль қою бойынша өкілеттіктерге ие ұйым ретінде айқындалған.

«Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, апостилдеу рәсімі мемлекеттік көрсетілетін қызмет түріне жатады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 11 желтоқсандағы № 625 бұйрығымен бекітілген «Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарынан шығатын ресми құжаттарды апостильдеу" мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларымен» регламенттелген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033771).

Мысалы, бақа елге жұмысқа орналасу немесе оқуын жалғастыру мақсатында шыққан жағдайда, Сізге білім туралы құжатыңызды апостильдеу рәсімінен өту қажет болады. Бұл құжаттың барған елде танылуы үшін қажет. Апостиль мөрі білім беру ұйымдарына, жұмыс берушілерге немесе басқа елдің мемлекеттік органдарына Сіздің білім туралы құжатыңызды қосымша тексерусіз қабылдауға мүмкіндік береді.

Білім туралы құжаттарды апостилдеу рәсімі:

«Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарынан шығатын ресми құжаттарды апостильдеу» мемлекеттік көрсетілетін қызметті Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті көрсетеді.

Апостилдеу үшін құжаттар «электрондық үкімет» веб-порталы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КеАҚ арқылы ұсынылады.

Ұсынылатын құжаттар тізбесі:                 

Мемлекеттік корпорацияға жүгінген кезде:

1) бекітілген нысан бойынша өтініш;

2) жеке басты куәландыратын құжат (жеке басын сәйкестендіру үшін);

3) апостиль қою үшін ұсынылған құжаттың түпнұсқасы;

4) төлем туралы түбіртектің түпнұсқасы.

Портал арқылы ұсынған кезде:

1) электрондық цифрлық қолтаңба қойылған электронды нысанындағы сұрау салу;

2) апостиль қою үшін ұсынылған құжаттың электрондық көшірмесі.

Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі:

Мемлекеттік корпорацияға құжаттар топтамасын тапсырған сәттен немесе «е-гов» порталы арқылы ұсынған сәттен бастап – 20 (жиырма) жұмыс күні.

Білім туралы құжатты апостилдеуден бас тарту негіздері:

1) ұсынылған құжаттардың және (немесе) олардағы деректердің (мәліметтердің) анық еместігінің анықталуы;

2) ұсынылған деректер мен мәліметтердің Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талаптарын жоятын 1961 жылғы 5 қазандағы Гаага Конвенциясында белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі;

3) көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету үшін талап етілетін, қолжетімділігі шектеулі дербес деректерге қол жеткізуге келісімінің болмауы.

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлау жөніндегі білім беру бағдарламаларын іске асыратын заңды тұлғалар білім беру ұйымдары болып табылады. Жоғары білім беру ұйымы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңына сәйкес лицензияны және (немесе) лицензияға қосымшаны алған кезден бастап білім беру қызметімен айналысу құқығы туындайды.

Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің білім беру бағдарламаларын іске асыратын заңды тұлғалардың білім беру саласында қызметін лицензиялау кадрларды даярлау бағыттары («Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлау бағыттарының сыныптауышын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 13 қазандағы № 569 бұйрығы негізінде (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017565) мен оқыту нысандары (күндізгі, онлайн-оқыту, экстернат) бойынша жүзеге асырылады. Лицензияны және (немесе) лицензияға қосымшаны беру мерзімі – берілген күннен бес жылды құрайды.

Жоғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру саласындағы білім беру қызметін жүзеге асыруға лицензия беру мемлекеттік қызмет түрі болып табылады, оның рәсімі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 29 қарашадағы №164 бұйрығымен бекітілген «Жоғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру саласындағы білім беру қызметін жүзеге асыруға лицензия беру» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларымен реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200030832).

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру қызметімен айналысуға лицензия беру мемлекеттік көрсетілетін қызмет түріне жатады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 бұйрығымен (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптары және оларға сәйкестікті растайтын құжаттардың тізбесіне сәйкестігі негізгі шарт болып табылады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892).

Мысалы, Қазақстан Республикасында жоғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметіне лицензия алу үшін келесі қадамдарды орындау қажет:

1. Заңнаманы зерттеу: «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңымен және лицензия беру процесін реттейтін Ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрықтарымен танысу.

2. Біліктілік талаптарын сақтау: Ұйымның келесі біліктілік талаптарға сәйкес екеніне көз жеткізу:

Оқытушы-профессорлық құраммен қамтамасыз ету.

Ғылыми-әдістемелік және материалдық-техникалық базаның жеткіліктілігі (оқу корпустары, зертханалар, оқу-техникалық құралдар, лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз ету және т.б.).

Ғылыми әлеуеті.

3. Білім беру бағдарламаларын тіркеу: Әзірленген білім беру бағдарламаларын уәкілетті органның білім беру бағдарламаларының тізілімінде тіркеу. Операторы – Жоғары білімді дамыту ұлттық орталығы».

4. Құжаттарды дайындау:

Ұйымның құжаттары.

Білім беру бағдарламалары.

Оқытушылар туралы мәліметтер.

Материалдық-техникалық базаны растау.

Біліктілік талаптарға сәйкес екенін растайтын өзге де қажетті құжаттар.

5. Өтінім беру: «электрондық үкімет» электрондық порталдары арқылы (www.egov.kz, www.elicense.kz) қоса берілген материалдармен бірге өтінім беру. Өтінім 30 жұмыс күні ішінде қарастырылады.

Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдарда (бұдан әрі – ЖЖООКББ) ғылыми-педагогикалық қызметті жүзеге асыру үшін тиісті білімі мен біліктілігі, сондай-ақ ғылыми қызметті (ғылыми журналдарда жариялау, ғылыми жобаларға қатысу, ғылыми кадрларды даярлау) жүзеге асыру қажет.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы №4 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдардың білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына және оларға сәйкестікті растайтын құжаттардың тізбесіне сәйкестігі, жоғары оқу орындарында ғылыми-педагогикалық қызметті жүзеге асырудың негізгі шарты болып табылады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892).

Педагогикалық қызметке қойылатын талаптар, атап айтқанда білімінің, ғылыми дәрежесінің және ғылыми атағының оқытылатын пәннің бейініне сәйкестігі Біліктілік талаптарының 13, 21 және 28-тармақтарында көрсетілген.

Ғылыми қызметті жүргізудің сәйкестігі Біліктілік талаптарының 16, 23, 29, 31-тармақтарында (ғылыми басқаруды жүзеге асыру, ғылыми кадрларды даярлау, ғылыми жобаларға қатысу) көрсетілген.

Мысалы, «Қазақстан тарихы» пәні бойынша «бакалавр» академиялық дәрежесін берумен жоғары білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін сабақ беру құқығы тарих ғылымдарының кандидатына, немесе «Тарих» мамандығы бойынша жоғары білімі бар тұлғаға, немесе тарих бойынша магистр академиялық дәрежесі бар, не «Тарих» ғылыми бағыт бойынша ғылыми атағы бар оқытушыларға беріледі.

«Спорттық құқықтық аспектілері» пәні бойынша «магистр», философия докторы (PhD) және бейін бойынша доктор дәрежелерін берумен кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін сабақ өткізу құқығы жоғары заң білімі бар, сондай-ақ құқық ғылыми бағыты бойынша заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі немесе ғылыми атағы бар оқытушыларға беріледі.

«Бакалавр» академиялық дәрежесін беру кезінде білім алушылардың дипломдық жұмыстарына (жобаларына) ғылыми жетекшілік ету үшін оқытушы кадрлар даярлау бағытына сәйкес келуі тиіс, яғни оның білімі немесе ғылыми дәрежесі түлектің даярлық бағытына сәйкес болуы қажет. Мысалы, «Бизнес және басқару» даярлау бағыты бойынша дипломдық жұмыс (жоба) жетекшісінің жоғары экономикалық білімі немесе экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі болуы тиіс.

Егер ғылыми жетекшілік салалық мамандар тарапынан жүзеге асырылса, онда түлектің даярлық профиліне сәйкес қызмет саласында кемінде 10 (он) жыл жұмыс өтілі болуы қажет.

Магистрлік және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік ету үшін түлектің даярлық бағытына сәйкес ғылыми дәреженің, тиісті ғылыми жарияланымдардың және Біліктілік талаптарының тармақтарына сәйкес жұмыс өтілінің болуы талап етіледі. 

«Білім туралы» заңның 59-бабының 3-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z330 мемлекеттік бақылау келесі нысандарда жүргізіледі:

– Жоспардан тыс тексеру;

– Бару арқылы профилактикалық бақылау;.

– Біліктілік талаптарына сәйкестігін тексеру.

Мысалға, жеке тұлғаның жоғары оқу орнында Мемлекеттік жалпыға міндетті жоғары білім стандарттарын бұзу туралы дәлелді негіздер мен растайтын дәлелдермен қоса өтініш берілген кезде жоспардан тыс тексеріс тағайындалады.

Бару арқылы профилактикалық бақылаудың негізі болып «Электрондық үкімет» порталында немесе Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының интернет-ресурсында орналасқан жартыжылдық тізім болып табылады.

Біліктілік талаптарға сәйкестігіне тексерудің негізі болып «Электрондық үкімет» порталында орналасқан талаптарға тексеру графигі болып табылады.  

ҚР Кәсіпкерлік Кодексінің 156-бабының 2-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000375#z156 өрескел бұзушылықтарға мыналар жатады, мысалға:

- заңды негіздерсіз, оны тағайындау туралы актісіз тексеру жүргізу;

- өткізудің басталғаны туралы хабарламаның болмауы немесе хабарлама мерзімдерінің бұзылуы;

- тексеру парақтарында белгіленбеген немесе органның құзыретіне жатпайтын талаптарды тексеру;

- тексеру нысанасына жатпайтын құжаттарды талап ету;

- коммерциялық, салықтық немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны жария ету;

- тексеру мерзімінен асып кету;

- сол мәселе және кезең бойынша қайта тексеру (заңда тікелей көрсетілген жағдайларды қоспағанда);

- тексеруді тағайындау туралы актіні ұсынбау немесе оны құқықтық статистика және арнайы есепке алу саласындағы уәкілетті органда тіркеу міндетті болғанда тіркемеу;

- органның құзыретіне кірмейтін мәселелер бойынша тексеру тағайындау.

Мысалға, Мемлекеттік жалпыға міндетті жоғары білім стандарттарын бұзу туралы тексеріс тағайындалған, бірақ лауазымды тұлға тексеріс барысында жоғары оқу орнынан біліктілік талаптарға сәйкестігі туралы материалдарды талап етіп, қызметіне тексеріс жүргізеді.

Немесе тексері 5 жұмыс күні ішінде жүргізуі тиіс, бірақ тексеріс жүргізетін тұлға осы мерзімнің шегінен шығып кету. Көрсетілген негіздер тексеріс кезінде жасалған өрескел бұзушылықтар болып табылады.