Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі № 163 «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша шығыс нормаларын, оқуға және тағылымдамадан өтуге арналған үлгілік шарттарды бекіту туралы» бұйрығына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1200007613) сәйкес, оқу мерзімінен бұрын аяқталған жағдайда стипендия төлеу нақты деректер бойынша жүзеге асырылады.
Егер стипендиат бекітілген оқу жоспарында көзделген мерзімнен бұрын оқуын аяқтап, оған тиісті академиялық дәреже берілсе, одан әрі қаржыландыру оқудың нақты аяқталған күні ескеріле отырып тоқтатылады.
Мысалы:
Бекітілген оқу жоспарына сәйкес менің The University of Warwick (Ұлыбритания) университетіндегі оқуым 30 қыркүйекте аяқталуы тиіс. Алайда мен оқуымды мерзімінен бұрын аяқтадым және 31 шілдеде The University of Warwick маған тиісті академиялық дәреже берді. Мен 30 қыркүйекке дейін стипендия алуды жалғастырамын ба?
Жоқ. Оқу мерзімінен бұрын аяқталған жағдайда стипендия төлеу нақты деректер бойынша жүзеге асырылады. Тиісінше, «Болашақ» халықаралық стипендиясы шеңберінде Сіздің оқуыңызды одан әрі қаржыландыру оқудың нақты аяқталған күні ескеріле отырып тоқтатылады.
Білім алушыларды волонтерлік (еріктілік) қызметке тарту – белсенді азаматтық ұстанымды, әлеуметтік жауапкершілікті және патриотизмді қалыптастырудың ең маңызды құралы болып табылады. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1600000042
Еріктілікке тартудың қағидаттары мен бағыттары:
Волонтерлік қызмет қатаң түрде еріктілік, тегін жасау, теңдік және заңдылық принциптері негізінде жүзеге асырылады. Білім алушыларды тарту жоғары оқу орындарының (бұдан әрі – ЖОО) волонтерлік орталықтары мен клубтары арқылы келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
1. Әлеуметтік еріктілер: Халықтың осал топтарына, ардагерлерге, балалар үйлеріне және ерекше қажеттіліктері бар адамдарға көмек көрсету.
2. Инклюзивті еріктілік: Мүгедектігі бар студенттерді сүйемелдеу және тәтеулік (тьюторлық) көрсету.
3. Экологиялық еріктілік: Сенбіліктерге, ағаш отырғызуға, «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясына қатысу.
4. Оқиғалық (Event) еріктілік: Ірі халықаралық, республикалық және университеттік форумдар мен спорттық жарыстарды ұйымдастыруға қатысу.
Академиялық және моральдық ынталандыру шаралары.
Волонтерлік қозғалыс қатысушылары үшін көтермелеудің дамыған жүйесі қарастырылған:
1. Волонтерлік жұмыс сағаттары әлеуметтік кредиттерге конвертацияланады немесе интеграцияланған орташа баллды (Integrated Grade Point Average) есептеу кезінде ескеріледі (бұдан әрі – iGPA).
2. Академиялық жеңілдіктер: Ректор гранттарын бөлу, оқу ақысына жеңілдіктер беру және жатақханалардағы орындарды бөлу кезінде басым құқық беру.
1-мысал:
Астана қаласынан келген білім алушы семестр бойы демалыс күндері қалалық саябақтарды тазалауға арналған «Таза Қазақстан» экологиялық акцияларына қатысты. Семестр қорытындысы бойынша жоғары оқу орны оған алғыс хат беріп, iGPA қосымша балларын есептеді.
2-мысал:
Тараз қаласынан келген білім алушы балалар үйінен келген балаларды робототехникаға тегін үйретті. Жоғары оқу орны оның волонтерлік сағаттарын ескеріп, келесі семестрдің ақысын төлеуге 15% жеңілдік берді.
Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы заңнамасына сәйкес, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарын басқару демократияландыру, ашықтық және өзін-өзі басқару принциптеріне негізделеді. Студенттік өзін-өзі басқару ұйымдарының жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖОКБҰ) қабылдайтын шешімдерге әсер етудің заңды өкілеттіктері мен нақты механизмдері бар.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1600000042
Өкілеттілік органдарына қатысу және ықпал ету тетіктері:
1. Ғылыми кеңесте және алқалы органдардағы мүшелік: Студенттік өзін-өзі басқару көшбасшылары (Студенттік құрылтай төрағасы, Студенттік омбудсмен) ресми түрде университеттің жоғарғы органы – Ғылыми кеңес құрамына, сондай-ақ Ректорлық/Басқарушы орган құрамына шешуші дауыс беру құқығымен кіреді.
2. Комиссиялар жұмысына қатысу: Студенттік өзін-өзі басқару өкілдері міндетті түрде Тәртіптік комиссиялардың (Этика жөніндегі комиссиялар), Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңестердің, Жатақханалардағы орындарды бөлу жөніндегі комиссиялардың және Бос гранттарды қайта бөлу жөніндегі комиссиялардың құрамына енгізіледі.
3. Нормативтік актілерді келісу: Білім алушылардың құқықтары мен мүдделеріне қатысты ішкі жергілікті актілер (Ішкі тәртіп ережелері, Академиялық саясат, Жатақханаларда тұру ережелері) студенттік өзін-өзі басқару органдарымен міндетті түрде келісілуге тиіс.
Мысал: Шымкент қаласындағы ЖЖОКБҰ бірінде Студенттік өзін-өзі басқару ұйымының төрағасы (Студенттік ректор) білім алушылардың өтініші негізінде университет басшылығына сессия кезінде кітапхананың жұмыс уақытын сағат 22:00-ге дейін ұзарту туралы ұсыныс енгізді. Нәтижесінде университет басшылығы кітапхананың жұмыс уақытын ұзарту туралы шешім қабылдады.
Интеграцияланған орта балл жүйесі (Integrated Grade Point Average) (бұдан әрі – iGPA) білім алушының жан-жақты дамуы үшін тікелей ынталандырулар жасайды және оған академиялық, әлеуметтік және кәсіби салаларда айтарлықтай артықшылықтар береді.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657
Академиялық және материалдық артықшылықтар:
1. Академиялық ұтқырлық: Ішкі және халықаралық академиялық ұтқырлық (Academic Mobility) бағдарламаларына қатысу үшін конкурс арқылы іріктеу кезінде жоғары iGPA көрсеткіші бар білім алушылар шетелдік серіктес жоғары оқу орындарында білім алуға басым құқық алады.
2. Стипендиялар мен гранттар: Президенттік стипендияны, ректор мен меценаттардың атындағы стипендияларды тағайындау кезінде, сондай-ақ босаған мемлекеттік білім беру гранттарын беру кезінде жоғары iGPA көрсеткіші шешуші критерий болып табылады.
3. Жеңілдіктер жүйесі: Жоғары оқу орындары жоғары iGPA көрсеткіштері мен белсенді азаматтық ұстанымы бар коммерциялық нысан бойынша білім алушыларға оқу ақысын төлеуге жеңілдіктер қарастырады.
Әлеуметтік-тұрмыстық және мансаптық артықшылықтар:
1. Жатақханалардағы орындарды бөлу: Студенттік үйлерде (жатақханаларда) жеңілдік категорияларынан кейін орындарды бірінші кезекте бөлу кезінде жоғары iGPA көрсеткіші бар білім алушыларға басымдық беріледі.
2. Жұмысқа орналасудағы бәсекеге қабілеттілік: Түлек дипломмен бірге өзінің iGPA көрсеткішін және барлық әлеуметтік/ғылыми жетістіктерін көрсететін ресми қосымшаны (CV-портфолио) алады. Бұл жұмыс берушілерге үміткердің икемді дағдылары (soft skills), көшбасшылық қасиеттері және жауапкершілігі туралы толық көрініс береді, бұл жұмысқа орналасу мүмкіндігін айтарлықтай арттырады.
Мысал: «IT» білім беру бағдарламасы бойынша академиялық ұтқырлық бағдарламасы аясында екі білім алушы еуропалық университеттердің бірінде оқуға өтінім берді. Екі кандидаттың да академиялық үлгерімнің дәстүрлі орташа баллы (Grade Point Average – GPA) 3,5 құрады. Сонымен қатар, олардың Ағылшын тілін халықаралық тестілеу жүйесіндегі (International English Language Testing System – IELTS) ұпайлары да бірдей болды. Алайда, екінші білім алушының iGPA көрсеткіші жоғары болғандықтан, конкурс жеңімпазы ретінде ол танылды. Кандидаттың қосымша артықшылықтары ретінде еріктілік қызметке қатысуы, ғылыми жобалармен жұмыс істеуі және ғылыми конкурсда жүлделі орын алуы белгілі болды. Нәтижесінде ол академиялық ұтқырлық бағдарламасы аясында Польшада оқуды жалғастыру мүмкіндігіне ие болды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 12 маусымдағы № 268 бұйрығымен бекітілген Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім туралы құжаттарды тану қағидаларының (бұдан әрі – Қағидалар) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032800) 20 және 21-тармақтарына сәйкес, Қазақстан Республикасының азаматы, шетел азаматы және азаматтығы жоқ адамның шетелде алған ғылыми дәреже беру туралы құжаттарды тану рәсімі екі кезеңде жүргізіледі:
1) дәреже беру туралы құжаттың түпнұсқалығын анықтау;
2) диссертация мен ғылыми мақалаларға сараптама жүргізу.
Бұл ретте диссертациялар мен ғылыми мақалаларға сараптама жүргізу кезеңі мынадай санаттағы адамдар үшін:
1) диссертация қорғаған үш халықаралық академиялық рейтингтің (әлемнің үздік университеттерінің әлемдік рейтингісі Квакарелли Саймондс (QS World University Rankings, КьюЭс Ворлд Юниверсити Ранкинг), әлем университеттерінің академиялық рейтингісі (Academic Ranking of World Universities, Академик Ранкинг оф Ворлд Юниверситиес), Таймс (Times Higher Education World University Rankings, Таймс Хайер Едукейшн Ворлд Юниверсити Ранкинг) бірінің алғашқы 250 (екі жүз елу) позициясының қатарына кіретін жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру үйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) диссертация қорғаған адамдар үшін;
2) «Болашақ» халықаралық стипендиясын иеленушілерге оқу үшін ұсынылатын ұйымдардың тізіміне енгізілген ЖЖОКБҰ-да, ғылыми орталықтарда, зертханаларда диссертация қорғаған;
3) еңбек көші-қон шеңберінде ЖЖОКБҰ-мен шақырылған шетел азаматтары үшін;
4) Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі, Ұлттық қауіпсіздік органдары, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі және Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы ғылыми және ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау бағдарламалары бойынша оқытуға жіберілген адамдар, сондай-ақ мемлекеттік құпияларды қамтитын диссертация қорғаған адамдар үшін;
5) шетелдік өнер ұйымдарында орындаушылық өнердің жоғары дәрежесі үшін екінші деңгейдегі магистр немесе философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дипломдарын алған адамдар үшін;
6) хабилитацияланған доктор (Dr.Habil) дипломын алған адамдар үшін жүргізілмейді.
Егер өтініш беруші жоғарыда көрсетілген санаттарға жатпаса, онда диссертация мен ғылыми жарияланымдар сараптамадан өтеді. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің (бұдан әрі – Комитет) Сараптау кеңесі Дәрежелерді беру қағидаларының (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006951) талаптарының сәйкестігіне сараптама жүргізеді.
Мысалы, Қазақстан азаматы С. Томск мемлекеттік педагогикалық университетінде диссертациясын дербес қорғады және онда Ресей Федерациясының ғылым кандидаты дипломы бар. Диплом халықаралық академиялық рейтингтерге кірмейтін және «Болашақ» халықаралық стипендиясының тізіміне енбеген жоғары оқу орнының тарапынан берілген. Бұл жағдайда, ол Қағидалардың 21-тармағында көрсетілген адамдардың ешбір санатына жатпайды, сондықтан азамат С.-ның диссертациясы мен оның ғылыми жарияланымдары Комитетте сараптамадан өтетін болады.
Білім алушылардың жетістіктерін интеграцияланған орташа балл (Integrated Grade Point Average) (бұдан әрі – iGPA) жүйесі бойынша бағалау студенттің электрондық портфолиосын қалыптастыру арқылы объективтілік, ашықтық, валидтілік және жүйелілік принциптері негізінде жүзеге асырылады.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657
Бағалау құрылымы мен құраушы компоненттері
Қорытынды iGPA көрсеткіші бірнеше блоктан құралады, олардың әрқайсысының өзінің бекітілген салмақтық коэффициенті бар:
1. Академиялық блок (негізгі үлес): Ағымдағы, аралық бақылаулар мен емтихан сессияларының нәтижелері бойынша алынған дәстүрлі академиялық үлгерімнің орташа балы (GPA).
2. Ғылыми-зерттеу блогы: ғылыми мақалалар жариялауы, ғылыми конференциялар мен стартап-жобаларға, пәндік олимпиадаларға қатысуы, патенттер мен авторлық куәліктер алуы.
3. Әлеуметтік және волонтерлік блок: студенттік өзін-өзі басқару ұйымдарындағы белсенді қызмет, қайырымдылық жобаларға, волонтерлік акцияларға қатысу, қоғамдық тапсырмаларды орындау.
4. Мәдени-спорттық блок: университет, қала, республика және халықаралық деңгейдегі мәдени, шығармашылық және спорттық іс-шараларға қатысқаны және жүлделі орындарға ие болғаны үшін балл беріледі.
Бағалауды ұйымдастыру және есептеу тетігі
Білім алушы оқу семестрі/жылы ішінде жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымының ақпараттық жүйесінің (Platonus, Smart University және т.б.) жеке кабинетіне растаушы құжаттарды (дипломдар, грамоталар, сертификаттар, мақалаларға сілтемелер) жүктейді. Тәрбие жұмысы жөніндегі департаменттің, деканаттардың және студенттік белсенділіктің өкілдері кіретін арнайы комиссия ұсынылған материалдарды верификациядан (тексеруден) өткізеді. Растаудан өткеннен кейін балл формула бойынша автоматты түрде есептеледі және бірыңғай iGPA-ны қалыптастырады.
Мысал:
Алматы қаласындағы жоғары оқу орнының студенті К. іGPA алу үшін семестр соңында өзінің жеке кабинетіне (Platonus) ғылыми мақала, сертификат және диплом көшірмелерін жүктейді.
Комиссия ұсынылған құжаттарды верификациялады және студент К.ның базалық академиялық GPA көрсеткішіне жалпы жиынтығында +0.35 балл қосты, атап айтқанда:
- рецензияланатын басылымда жарияланған ғылыми мақаланың көшірмесі үшін (+0.15 балл);
- балалар үйіне арналған қайырымдылық акция аясындағы 30 сағаттық еріктілік қызметін растайтын сертификат үшін (+0.10 балл);
- жоғары оқу орындары арасындағы дебат турнирінде 1-орын алғаны туралы диплом үшін (+0.10 балл).
Ғылыми атақтар (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) беру қағидаларының (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939) (бұдан әрі – Қағидалар) 7-3-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (бұдан әрі – Комитет) ғылыми атаққа үміткердің аттестациялық ісін мынадай жағдайларда қараусыз қайтарады:
1. Қағидалардың 7-тармағында көрсетілген құжаттардың біреуінің болмауы немесе сәйкес келмеуі;
2. ұсынылған материалдардың жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) немесе ғылыми ұйымның интернет-ресурсында орналастырылған үміткер туралы ақпаратқа сәйкес келмеуі;
3. үміткер туралы материалдардың сұрау салынатын ғылыми бағытқа сәйкес келмеуі.
Аттестациялық істі ЖЖОКБҰ немесе ғылыми ұйым қараусыз қайтарылған күннен бастап кемінде 1 (бір) ай мерзімде қайта жолдайды.
Мәселен, Комитет аттестациялық істі қараусыз қайтару кезінде талап етілетін құжаттардың бірінің жоқтығын көрсетті. Үміткердің жетіспейтін құжаттары оның аттестациялық ісіне салынады және ол бір айдан кейін Комитетке қарау үшін қайта жіберілуі мүмкін. Бұл ретте, үміткердің жұмыс істейтін ұйымның Ғылыми кеңесінде қайта қаралуы талап етілмейді.
Қазақстан Республикасының жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесінде білім алушылардың қызметін кешенді бағалаудың заманауи институционалдық механизмдері белсенді түрде енгізілуде. Бұл саладағы негізгі инновациялардың бірі — Интеграцияланған орташа балл (Integrated Grade Point Average) (бұдан әрі – іGPA) жүйесіне көшу https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657
Тұжырымдамалық айырмашылығы мен мазмұны:
Үлгерімнің орташа балы (Grade Point Average - GPA) - таңдап алған бағдарлама бойынша белгілі бір оқу кезеңі ішінде білім алушының қол жеткізген білім деңгейінің орташа өлшемді бағасы (осы оқу кезеңі ішіндегі кредиттердің жалпы санына пәндер бойынша аралық аттестаттау бағалары балдарының сандық эквивалентіндегі кредиттердің жалпы сомасының қатынасы).
iGPA – бұл студенттің академиялық үлгерімін оның сабақтан тыс жетістіктерімен: ғылыми-зерттеу, қоғамдық, волонтерлік, мәдени-көпшілік және спорттық қызметтерімен біріктіретін кешенді бағалау жүйесі.
Мысал: Студент А. академикалық GPA көрсеткіші 3.2 (орташа). Сонымен бірге ол волонтерлік клубты басқарады, халықаралық ғылыми конференцияда баяндама жасайды және университет намысын жүзуден корғап, жүлделі орын алады. іGPA жүйесі бұл жетістіктерді ескеріп, студентке қосымша +0.5 балл қосты. Нәтижесінде оның қорытынды іGPA көрсеткіші 3.7-ге жетті.
Студент Б. емтихандарды «өте жақсы» тапсырып, GPA көрсеткішін 3.8 қылды. Бірақ университеттегі ешқандай қоғамдық немесе ғылыми шараларға қатыспады. Тиісінше, оның іGPA-сы да тек осы 3.8 деңгейінде қалды.
Ғылыми атақтар (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) беру қағидаларының (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939) 10-тармағына сәйкес, үміткер тарапынан ғылыми этиканың бұзу жағдайларын қоспағанда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің (бұдан әрі – Комитет) шешімі қабылданғанға дейін үміткердің өтініші немесе жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымының не ғылыми ұйымның қолдаухаты негізінде ғылыми атаққа үміткердің аттестациялық ісін қараудан қайтарып алуға жол беріледі.
Мәселен, Комитет шешім қабылдағанға дейін үміткер К. Комитеттің Сараптау кеңесінің отырысына өзінің аттестациялық ісі бойынша тыңдауға шақырылады. Тыңдау қорытындысы бойынша үміткер өз кандидатурасын қараудан қайтарып алу туралы шешім қабылдайды. Ол үшін үміткер К. Комитеттің атына аттестациялық істі қараудан қайтарып алу туралы еркін нысанда өтініш жазуы керек. Сондай-ақ оның аттестациялық ісін жолдаған ұйым да Комитетке осындай мазмұнда қолдаухат жаза алады.
Жасанды интеллект саласындағы даярлық тек ақпараттық-коммуникациялық технологиялар бағытындағы білім алушыларды ғана емес, сонымен қатар таңдалған білім беру бағдарламасына қарамастан жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім алушыларын да қамтиды. Мұндай тәсіл Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 9 маусымдағы №1311 Жарлығымен бекітілген Ауқымды цифрландырудың және жасанды интеллект технологияларын жаппай ендірудің 2029 жылға дейінгі «Digital Qazaqstan» жалпыұлттық стратегиясында бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001311.
«Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі №2 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028916, ЖЖОКБҰ жасанды интеллектіні қолдану құзыреттерін меңгеруге бағытталған білім беру бағдарламаларын әзірлейді және іске асырады.
Мысал:
Алматы қаласынан А. деген азамат ақпараттық-коммуникациялық технологиялар бағытына жатпайтын даярлау бағыты бойынша білім беру грантын енді ғана иеленіп, оқу барысында ЖЖОКБҰ-да жасанды интеллект саласында қосымша базалық құзыреттерді меңгере аламын ба деген сұрақпен Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігіне жүгінді.
Өтініш берушіге даярлау бағытына қарамастан, ЖЖОКБҰ білім алушылары үшін цифрлық сауаттылықтың базалық деңгейі қарастырылғаны түсіндірілді.