Жиі қойылатын сұрақтар
Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша қатты (кең таралған) пайдалы қазбалардың минералдануын (көрінуін) растау тәртібі "Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша қатты (кең таралған) пайдалы қазбалардың минералдануын (пайда болуын) растау қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология, Геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 3 маусымдағы №180 бұйрығының негізінде айқындалады.
Жер қойнауын геологиялық зерттеу мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен және өз қаражаты есебінен жүзеге асырылады.
Жер қойнауының Мемлекеттік мониторингі жер қойнауы Мемлекеттік қордың ұтымды пайдалануын қамтамасыз ету және олардың өзгерістерін уақытында әшкерелеу, жағымсыз салдарды болдырмау және алдын ала ескерту үшін жер қойнауы қалыптасқан жағдайының бақылау жүйесі болып табылады.
Жер қойнауын геологиялық зерттеуге Лицензия Геологиялық түсіру және (немесе) геофизикалық жұмыстарды, сондай-ақ жер асты суларына іздеу-бағалау жұмыстарын жүргізу мақсатында беріледі.
Жер қойнауын геологиялық зерттеуге лицензия алуға мүдделі адам жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органға белгіленген нысан бойынша жазбаша өтініш (ҚР ИДМ 2018 жылғы 24 мамырдағы № 384 бұйрығы) береді. Өтінішке құжаттардың көшірмелері және жер қойнауын геологиялық зерттеу жоспары және (немесе) "жер қойнауын геологиялық зерттеу жөніндегі жобалау құжаттарын жасау жөніндегі нұсқаулықты бекіту туралы" 2018 жылғы 28 мамырдағы № 396 қағидаларға сәйкес өтініш беруші әзірлеген және бекіткен жерасты суларына іздестіру-бағалау жұмыстарының жобасы қоса беріледі.
Жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган құжаттарды 10 жұмыс күні ішінде қарайды және олар толған кезде лицензия береді.
ҚР Салық кодексінің 725-бабына сәйкес ЖҚГЗ лицензиясын алған тұлға лицензияны алған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде 50 АЕК мөлшерінде қол қою бонусын төлейді.
Лицензия иеленушінің аэрогеофизикалық зерттеулер жүргізу жағдайларын қоспағанда, мұндай адамның келісімінсіз пайдалы қазбаларды барлау және (немесе) өндіру үшін басқа тұлғаға пайдалануға берілген жер қойнауы учаскесінің аумағында жер қойнауын геологиялық зерделеу жөніндегі жұмыстарды жүргізуге құқығы жоқ.
Жер қойнауына геологиялық зерттеу жүргізу кезінде геологиялық ақпаратты жасанды жеткізгіштердің барлық түрлері жатады, соның ішінде: далалық байқау, сынамалау, сынамаларды талдау, геофизикалық байқауларды тіркеу журналдары, геологиялық есептер, геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері туралы есептер, пайдалы қазбалардың ресурстары мен қорларын бағалау туралы есептер, бастапқы далалық деректердің қағаз және электрондық жеткізгіштері және өңдеу нәтижелері жатқызылуы мүмкін геологиялық ақпаратты түсіндіру, талдау және жалпылау.
Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу бойынша жұмыстарды жоспарлау кезінде негізгі құжаттарға Қазақстан Республикасының заңнамасы – "Бюджет кодексі", "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" кодекс, "мемлекеттік сатып алу туралы" Заң, мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттары – геология саласын дамыту тұжырымдамасы, "қазақстандықтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған орнықты экономикалық өсу"ұлттық жобасы болып табылады. Сонымен қатар Облыстарды дамытудың кешенді жоспарлары, сондай-ақ Үкімет пен мемлекет Басшысының тапсырмалары негізгі құжаттарға жатады.
Іздестіру жұмыстары кезінде пайдалы қазбалардың көріністерін анықтау, олардың болжамды ресурстарын P2 және P1 санаттары бойынша бағалау және оларды одан әрі зерделеудің орындылығын анықтау мақсатында бассейндер, кен аудандары, тораптар мен өрістер зерделенеді.
Бағалау кезеңінде бағаланған болжамды ресурстары бар пайдалы қазбалардың көріністері зерттеледі. Нәтижесінде көріністер мен кен орындарын геологиялық зерттеу және геологиялық-экономикалық бағалау, сондай-ақ өнеркәсіптік қызығушылық тудырмайтын көріністерден бас тарту жүргізіледі. Қорларды бағалау С2 және С1 санаттары бойынша жүргізіледі, P1 санаты бойынша аз зерттелген учаскелер бойынша өткізіледі.
Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу шеңберінде Қазақстан аумағын картаға түсіру жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеу кезінде жүргізіледі. Жер қойнауын өңірлік геологиялық зерттеуге Геологиялық түсіру, алаңдарды геологиялық жете зерттеу, геологиялық-минерагендік картаға түсіру, терең геологиялық картаға түсіру кіреді. Аталған жұмыстар 1:200000 масштабта жүргізіледі.
Жер қойнауы кеңістігін пайдалануға жер қойнауын пайдалану құқығын алу және жүзеге асыру «Жер қойнауы және жәр қойнауын пайдалану» Кодексінің 249 – 262 баптарымен реттеледі. Жер қойнауы кеңістігін пайдалануға лицензия алуға мүдделі тұлға жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органға Кодекстің 251 бабында көрсетілген құжаттарды қоса бере отырып, өтініш береді.
Өтінішті қарау барысында жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган өтінішке қоса берілетін геологиялық есепке Мемлекеттік сараптама жүргізуді ұйымдастырады. Геологиялық есептің мемлекеттік сараптамасын жер қойнауын сараптау жөніндегі мемлекеттік комиссия екі ай ішінде жүргізеді. Бұл мерзім қосымша зерттеулер жүргізу, қажетті материалдарды ұсыну және Комиссия мүшелерінің алдын ала ескертулері мен ұсыныстарын жою үшін қажетті мерзімге, бірақ алты айдан аспайтын мерзімге ұзартылуы мүмкін.
Мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы болған жағдайда және жер қойнауы кеңістігін пайдалануға лицензия беруден бас тарту үшін негіздер болмаған жағдайда, жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган жер қойнауын сараптау жөніндегі мемлекеттік комиссия оң қорытынды шығарған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде өтініш берушіге жер қойнауы кеңістігін пайдалану жобасын және жою жоспарын дайындау, сондай-ақ олар бойынша сараптамалар жүргізу қажеттігі туралы хабарлама жібереді және келісу.
Жер қойнауы кеңістігін пайдалану жобасын және тарату жоспарын сараптау мен келісудің оң қорытындыларын өтініш беруші жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органға хабарлама жасалған күннен бастап бір жылдан кешіктірмей ұсынуға тиіс.
Өтініш беруші жер қойнауын зерделеу жөніндегі уәкілетті органға осындай ұзарту қажеттілігін негіздей отырып, көрсетілген мерзімді ұзарту үшін жүгінуге құқылы. Жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган, егер мұндай ұзарту қажеттілігі өтініш берушіге тәуелді емес мән-жайлардан туындаса, осы мерзімді алты айдан аспайтын кезеңге ұзартады.
Жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті орган өтініш берушіге жер қойнауы кеңістігін пайдалану жобасының және мерзімдер сақталған кезде жою жоспарының сараптамаларының оң қорытындылары ұсынылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде жер қойнауы кеңістігін пайдалануға лицензия береді.
Мемлекеттік жер қойнауы қорын (бұдан әрі – МЖҚҚББ) басқару бағдарламасына учаскені енгізу үшін өтініш берген кезде өтініш беруші учаскенің географиялық координаттарын немесе блоктың/блоктың атауын ұсынады.