Жиі қойылатын сұрақтар
Уранды қоспағанда, қатты пайдалы қазбаларды өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді сатып алу тәртібі бұзылған жағдайда, мемлекеттік бақылауды қатты пайдалы қазбалар саласындағы уәкілетті орган – ҚР өнеркәсіп және құрылыс министрлігі («Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» ҚР Кодексінің 61-бабының 2) тармақшасы) жүзеге асырады.
Көмірсутектерді барлау және (немесе) өндіру, сондай-ақ уран өндіру жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді сатып алу тәртібі бұзылған кезде мемлекеттік бақылауды көмірсутектер саласындағы және уран өндіру саласындағы уәкілетті орган - ҚР Энергетика министрлігі (62-баптың 11) тармақшасы, сондай-ақ ҚР Кодексінің 63-бабының 7) тармақшасы жүзеге асырады «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы»)
Министрлік ішкі нарықты кейіннен экспортқа шыға отырып, отандық өндірістің бәсекеге қабілетті тауарларымен қанықтыру мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 30 маусымдағы № 452 қаулысымен бекітілген елішілік құндылықты және экспортқа бағдарланған өндірістерді дамыту бағдарламасын (бұдан әрі – Бағдарлама) әзірледі.
Бағдарламаны іске асыру қазақстандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және елішілік құндылықты дамытуға ықпал ететін өңдеуші саладағы кедергілерді (өндірістер үшін қолжетімді шикізаттың тапшылығы, өндірістің әлсіз технологиялық жарақтандырылуы, энергия сыйымдылығы мен капитал сыйымдылығы, негізгі қорлардың тозуы, қаржы ресурстарының шектелуі, білікті кадрлардың жеткіліксіздігі) еңсеруге бағытталған.
Бағдарламада ұзақ мерзімді және офтейк-келісімшарттар жасасу көзделеді, бұл экспортқа шығу үшін қажетті капиталды ала отырып, ұзақ мерзімді кезеңге өткізу нарығын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ қазақстандық кәсіпорындардан тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді басым сатып алу міндеттемесін белгілеу мәселесі пысықталатын болады.
Сондай-ақ, бағдарламада ірі кәсіпорындар мен жер қойнауын пайдаланушылардың айналасында ШОБ белдеуін құру көзделген.
Жер қойнауын пайдаланушылар үшін өзінің жүйе құраушы кәсіпорны төңірегінде ШОБ-ты қолдауға және дамытуға бағытталған елішілік құндылықты дамытудың ішкі бағдарламаларын әзірлеу және қабылдау жөніндегі норманы енгізу жоспарлануда.
Елішілік құндылықтың (жергілікті қамтудың) болуы үшін шартты жеңілдік беруді көздейтін отандық өндірушілер үшін преференциялық режим реттелетін сатып алуларда 2015 жылға дейін қолданыста болды.
2015 жылғы 30 қарашадан бастап Қазақстан Республикасы ДСҰ-ға кіре отырып, тауарларды, жұмыстарды (көрсетілетін қызметтерді) отандық және шетелдік жеткізушілер үшін тең жағдайлар беруге міндеттеме алды. Сондықтан мемлекеттік сатып алу, квазимемлекеттік сектор және жер қойнауын пайдалану саласындағы қазақстандық заңнама ДСҰ келісімдеріне сәйкес келтірілді.
Сондай-ақ, «Самұрық-Қазына» қорының сатып алуларында қазақстандық өндірушілер үшін преференциялық режим 2016 жылғы 18 сәуірден бастап жойылды.
2023 жылғы 4 тоқсанның қорытындысы бойынша Мемлекеттік жер қойнауы қорын басқару бағдарламасына (бұдан әрі – МЖҚҚББ) 3.11.2023 жылғы №87 бұйрықпен енгізілген:
- Қатты пайдалы қазбаларды барлауға лицензия беруге арналған блоктар түріндегі 6344 жер қойнауы учаскесі, блоктар саны-732 975 блок;
- Кең таралған пайдалы қазбаларды өндіруге лицензия беру үшін 1677 жер қойнауы учаскесі;
- Аукцион арқылы қатты пайдалы қазбаларды өндіруге лицензия беру үшін 83 жер қойнауы учаскесі.
Бұдан басқа, 28.12.2023 жылғы №173 бұйрық шеңберінде МЖҚҚББ қатты/кең таралған пайдалы қазбаларды барлауға қосымша 10618 блок енгізілді. Осы учаскелер бойынша өтініштерді қабылдау 2024 жылғы 1 сәуірде жер қойнауын пайдаланушылардың бірыңғай платформасында басталады minerals.gov.kz.
ҚР жер қойнауын пайдалану саласындағы заңнамасын жетілдіру шеңберінде "Инвестициялық ахуалды жақсарту мақсатында Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"ҚР Заңының жобасы әзірленді.
Заң жобасы 2024 жылғы желтоқсанда Мәжіліске енгізу мерзімімен заң жобалау жұмыстарының жоспары шеңберінде әзірленді.
Заң жобасын қабылдау елдің экономикалық өсуі мен ішкі әлеуетін одан әрі дамыту мақсаттары үшін жер қойнауын пайдалану және өнеркәсіптік саясат мәселелерін теңгерімді кешенді реттеуді қамтамасыз етеді.
Заң жобасының мақсаттары жер қойнауын игеруге инвестициялар тарту, сондай-ақ индустриялық сектордың инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін заңнаманы және рәсімдерді айтарлықтай оңайлату болып табылады.
Заң жобасын пысықтау шеңберінде жұмыс тобының қарауына 102 түзету келіп түсті, оның ішінде:
- жер қойнауын пайдалану мәселелері бойынша жер қойнауын пайдаланушылардың, мемлекеттік органдардың, жергілікті атқарушы органдардың ұсыныстарын қоса алғанда, 66 түзету.
- өнеркәсіптік саясат мәселелері бойынша 36 түзету.
Бастамашылық жасалған түзетулерді келісу қорытындысы бойынша 2024 жылдың соңына дейін аталған заңды қабылдау жоспарлануда
Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу үшін шектелген аумақтардың толық тізбесі "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 25-бабымен регламенттелген.
"Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 188-бабына сәйкес өтініш беруші пайдалы қатты қазбаларды барлау жөніндегі операциялардың салдарын жою жөніндегі міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етуді хабарлама жіберілген күннен бастап қырық жұмыс күнінен кешіктірмей құзыретті органға ұсынуға тиіс.
Қатты пайдалы қазбаларды барлауға/өндіруге арналған лицензияларды қайта ресімдеу "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 32-бабы шеңберінде реттеледі, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 24 мамырдағы № 384 бұйрығына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияны қайта ресімдеуге өтініш нысаны бекітілді.
Қатты пайдалы қазбаларды өндіруге лицензия алу процесі "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 28-тарауымен, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 23 мамырдағы № 366 бұйрығымен бекітілген қатты пайдалы қазбаларды барлауға лицензия беруге өтініштерді беру және қарау қағидаларымен регламенттелген.
Қатты пайдалы қазбаларды барлауға лицензия алу процесі "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 27-тарауымен, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2018 жылғы 23 мамырдағы № 365 бұйрығымен бекітілген қатты пайдалы қазбаларды барлауға лицензия беруге өтініштерді беру және қарау қағидаларымен регламенттелген.