Жиі қойылатын сұрақтар
Бала тууды ынталандыру және балаларды отбасында тәрбиелеуге жәрдемдесу мақсатында 2003 жылдан бастап бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақы енгізілді, оның мөлшері отбасындағы балалардың санына қарай сараланды.
Мәселен, бүгінгі күні бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақы мөлшері:
- бірінші бала, екінші, үшінші бала 38 айлық есептік көрсеткішті (бұдан әрі – АЕК) немесе 110 846 теңгені құрайды;
- төртінші және одан көп балаға 63 АЕК немесе 183 771 теңге төленеді.
Сондай-ақ, жұмыс істемейтін ата-аналар үшін бір жасқа дейінгі бала күтімі бойынша мемлекеттік жәрдемақы төлеу қарастырылған. Ол отбасының табысына қарамастан тағайындалады және туылған балалар саны көбейген сайын төртінші балаға дейін артады, мысалы:
- бірінші балаға – 5,76 АЕК немесе 16 802 теңге;
- екінші балаға - 6,81 АЕК немесе 19 865 теңге;
- үшінші балаға - 7,85 АЕК немесе 22 899 теңге;
- төртінші және одан да көп балаларға-8,9 АЕК немесе 25 962 теңге.
Жұмыс істейтін ата – аналар үшін жүктілігіне және босануына байланысты табысынан айырылған жағдайда Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (бұдан әрі-МӘСҚ) олардың табысының 40% - ын құрайтын төлем көзделген. Сондай-ақ бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты жұмыс істейтін ата-аналар үшін МӘСҚ-дан төленетін төлемдер.
Сонымен қатар, 2014 жылдың басынан бастап жұмыс істейтін әйелдер үшін олардың бір жасқа дейінгі бала күтімі бойынша демалыста болған кезеңінде міндетті зейнетақы жарналарын субсидиялау енгізілді, бұл олардың зейнетақы жинақтарының ұлғаюына, зейнетақымен қамсыздандырудың барабар деңгейіне қол жеткізуге ықпал етеді.
Қайта куәландыру мерзімінсіз мүгедектік он сегіз жастан асқан адамдарға:
1) ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 30 қаңтардағы № 44 бұйрығымен бекітілген медициналық-әлеуметтік сараптама жүргізу қағидаларының 5-қосымшасына сәйкес қалпына келтірілмейтін анатомиялық ақаулардың тізбесіне сәйкес;
2) организм функцияларының тұрақты, орны толмас өзгерістері мен бұзылуы, толық көлемде жүргізілген оңалту іс-шараларының тиімсіздігі, мүгедектік тобының тұрақтылығы және бірінші топтағы мүгедекті кемінде төрт жыл, екіншісін - кемінде бес жыл, үшіншісін - кемінде алты жыл динамикалық байқау кезінде;
3) зейнеткерлік жастағы адамдарға оңалту болжамы қолайсыз болған кезде белгіленеді.
Мүгедектік келесі мерзімге белгіленеді:
Он алты жасқа дейінгі адамдарға мүгедектік 6 айға, 1 жылға, 2 жылға, 5 жылға және он алты жасқа толғанға дейін белгіленеді;
Он алты жастан он сегіз жасқа дейінгі адамдарға – 6 айға, 1 жылға, он сегіз жасқа толғанға дейін.
Егер еңбек кітапшасында жұмыс кезеңі туралы мәліметтер енгізілмесе, еңбек қызметін растау үшін жұмыс орнынан анықтама беру негізі көрсетіле отырып, қол қойылған және жұмыс берушінің мөрімен расталған қызметкердің еңбек қызметі туралы мәліметтерді растайтын анықтама ұсынылуы мүмкін. Егер кәсіпорын енді жоқ болса, онда ақпарат алу үшін мемлекеттік мұрағатқа жүгіну қажет. Мұрағаттық мәліметтер болмаған жағдайда еңбек өтілі сот тәртібімен расталады.
"Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Заңға сәйкес зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтілін есептеу кезінде жоғары оқу орындарындағы (дайындық курстарынан бастап), орта арнаулы оқу орындарындағы, училищелердегі, мектептердегі және кадрлар даярлау, біліктілігін арттыру және қайта даярлау жөніндегі курстардағы, аспирантурадағы, докторантурадағы және клиникалық ординатурадағы, сондай-ақ рухани (діни) білім беру ұйымдарындағы оқыту есептеледі. Оқу кезеңін растау үшін келесі құжаттар ұсынылуы мүмкін: диплом, куәлік, аттестат, сертификат.
"Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Заңға сәйкес Семей сынақ полигонына іргелес аудандардағы жұмыс және әскери қызмет жасына байланысты зейнетақы тағайындау үшін еңбек өтілін есептеу кезінде 1949 жылғы 29 тамыз бен 1963 жылғы 5 шілде аралығындағы кезеңде үш есе, ал 1963 жылғы 6 шілдеден бастап 1992 жылғы 1 қаңтар аралығында бір жарым есе мөлшерде есепке алынады.
Көп балалы отбасы ретінде мемлекеттік жәрдемақы құрамында 4 немесе одан да көп кәмелетке толмаған балалары немесе 23 жасқа дейінгі күндізгі оқу бөлімінің студенттері бар барлық көп балалы отбасыларға төленеді. Жәрдемақы мөлшері балалар санына байланысты.
4 баласы бар отбасылар 46 760 теңге (16,03 АЕК), 5 баласы бар отбасылар-58 457 теңге (20,04 АЕК), 6 баласы бар отбасылар-70 154 теңге (24,05 АЕК), 7 баласы бар отбасылар – 81 852 теңге (28,06 АЕК), 8 және одан да көп балаға-4 АЕК (11 668 теңге) алады.
Жәрдемақы тағайындау үшін қажетті құжаттармен тұрғылықты жері бойынша Мемлекеттік корпорацияның бөлімшесіне жүгіну қажет.
ҚР "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы" Заңына сәйкес жұмыс өтілін растайтын құжаттар: еңбек кітапшасы, білімі туралы құжат (диплом), әскери билет, бала туу туралы куәлік (әйелдер үшін – бала күтімі уақыты, егер ол жұмыс істемесе), мұрағаттық анықтамалар, жұмыс орнынан анықтамалар және басқалар болып табылады. Сондай-ақ, жұмыс өтілі сот шешімімен расталуы мүмкін.
2018 жылдан бастап әйелдердің зейнеткерлік жасын жыл сайын 6 айға кезең-кезеңімен арттыру көзделген. 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап әйелдер үшін зейнетақы жасы 60 жасты құрайды және осы жылы 1961 жылғы екінші жартыжылдықта туылған әйелдер зейнетке шығады.
Сонымен қатар, әйелдер үшін ерте зейнетке шығу мүмкіндігі сақталды:
1) 45 жаста – 1949 жылғы 29 тамыз бен 1963 жылғы 5 шілде аралығындағы кезеңде Семей ядролық сынақ полигонының аумақтарында (төтенше және ең жоғары радиациялық қатер аймақтарында) кемінде 5 жыл тұрған әйелдер үшін;
2) 53 жаста – 5 және одан да көп бала туған (асырап алған) және оларды сегіз жасқа дейін тәрбиелеген көп балалы аналар үшін;
3) 52 жаста (2021 ж.) - зейнетақы жинақтарының жеткіліктілігі кезінде және зейнетақы аннуитетін сатып алу шартымен;
Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 26 желтоқсандағы № 229 Жарлығымен орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап 2023 жылғы 1 қаңтарға дейін шағын кәсіпкерлік субъектілеріне, оның ішінде микрокәсіпкерлік субъектілеріне барумен тексерулер мен профилактикалық бақылау мен қадағалауды тоқтатуға қаулы етті.