Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрі міндетін атқарушысының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 423 бұйрығымен бекітілген «Апелляциялық комиссия туралы ереженің» (бұдан әрі – Ереже) 17-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033328 конкурсқа қатысушылардан келіп түскен өтініштер Ұлттық ғылыми кеңестің (ҰҒК) шешімі қабылданған күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде, «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының» АҚ (бұдан әрі – ҰМҒТСО) ақпараттық жүйесіндегі жеке кабинетте көрсетілген сәттен бастап, жұмыс органы арқылы қабылданады.
Сондай-ақ Ереженің 14-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі мәселелерді қарайды:
1) ҰҒК қабылдаған шешімдермен келіспеуге байланысты конкурсқа қатысушылардың өтініштері;
2) ҰҒК мүшелерінің Әдеп кодексін сақтау мәселелері;
3) ҰҒК тарапынан ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру бойынша аралық және қорытынды есептерді қарау нәтижелері бойынша берілген өтініштер.
Ереженің 15-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі өтініштерді қарамайды:
1) ҰҒК қарауына жіберілмеген конкурс қатысушыларының өтініштері;
2) жобалар мен бағдарламаларды қаржыландыру көлемін азайту мәселелері бойынша өтініштер;
3) «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ (бұдан әрі – орталық) ұсынатын ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын іске асыру мониторингі нәтижелерін қарау мәселелері бойынша өтініштер;
4) анонимді өтініштер;
5) мәселенің мәні көрсетілмеген және жеткілікті негіздемелер мен фактілер ұсынылмаған өтініштер;
6) ҰҒК қойған немесе мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама нәтижелері бойынша алынған балдарды арттыру немесе азайтуға байланысты өтініштер.
Егер өтініш осы Ереженің 16-тармағында көрсетілген талаптарға сәйкес келмесе, Комиссия оны қараусыз қалдырады.
Мысалы, егер ғалым Ахметов С.А. ҰҒК шешімімен келіспесе және шағымданғысы келсе, ҰМҒТСО-ның ақпараттық жүйесі арқылы өтініш беруі қажет.
«Үздік ғылыми қызметкер» жыл сайынғы сыйлығын беру конкурсы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2024 жылғы 27 желтоқсандағы № 599 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035570). Үміткерлер конкурсқа қатысу үшін уәкілетті органның ақпараттық жүйесі (бұдан әрі – АЖ) арқылы келесі құжаттарды тапсырады:
1) өтінім;
2) сыйлық беруге үміткердің ғылыми жетістіктерін бағалау көрсеткіштеріне сәйкес мәліметтер;
3) ұйымның консультативтік-кеңесші органының өтінішхаты (ұсынысы);
4) жеке басын куәландыратын құжаты.
Конкурсқа құжаттар уәкілетті орган конкурс туралы хабарландыруды жариялаған күннен бастап күнтізбелік 20 күн ішінде АЖ арқылы қабылданады.
Мысалы, университет қызметкері халықаралық рецензияланатын журналдарда мақаласы жоқ. «Үздік ғылыми қызметкер» сыйлығына ол талап ете ала ма? Жоқ, мүмкін емес, өйткені халықаралық рецензияланған журналдарда мақалалардың болуы ғылыми жетістіктерді бағалау көрсеткіштерінің бірі болып табылады.
«Ғылым және технологиялық саясат туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z477 ғылыми жобаны конкурсқа қатысуға өтінім түрінде беру қажет. Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған конкурсты өткізу тәртібі, мерзімдері мен рәсімдеріне қойылатын талаптар Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 бұйрығымен бекітілген Қағидаларда айқындалған. Гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруға арналған конкурстарды жариялау жөніндегі ақпараттар ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің ресми сайтында орналастырылады: www.gov.kz/memleket/entities/science.
Мысалы, ғылыми қызмет субъектісін аккредиттемей, ғылыми ұйым ғылыми жобаны қолдауға ие бола ала ма?
Қаржыландыруға арналған конкурсқа аккредиттелген ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері қатысуға құқылы.
Ғылыми жобаның мақсаттарын өзгерту құқығынсыз оның тиімді орындалуын және түпкілікті нәтижелеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету мақсатында жобаның ғылыми жетекшісінің қаражатты ғылымды қаржыландыру қағидаларына сәйкес күнтізбелік жылға бекітілген жалпы көлем шеңберіндегі шығын баптары арасында қайта бөлуге құқығы бар. Осы ақпарат «Ғылым және технологиялық саясат туралы» ҚР Заңының 36-бабы 11-тармағында көрсетілген. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z477
Мысалы, бастапқыда қаражат шығындарды үш бабына бөлінді. Жоба бойынша жұмыс кезінде басқа мақалаға қаражат бөлу қажеттілігі туындады. Ұйым басқа мақалаға қаражат бөле ала ма, атап айтқанда үнемделген ақшаны қайта бөле ала ма?
Ия, ғылыми жетекшісінің қаражатты ғылымды қаржыландыру қағидаларына сәйкес күнтізбелік жылға бекітілген жалпы көлем шеңберіндегі шығын баптары арасында қайта бөлуге құқығы бар.
Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыратын ғылыми қызметкерлерге қосымша ақылар қарастырылған. Бұл «Ғылым және технологиялық саясат туралы» ҚР Заңының 28-бабының 2-тармағында, ҚР Үкіметінің 17.07.2024 ж. № 569 қаулысында көзделген. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z407
Қосымша ақы іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру жобалары бойынша базалық қаржыландыру және қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыратын ғылыми қызметкерлерге біліктілігі жоғары ғылыми кадрларды аттестаттау саласындағы уәкілетті орган берген тиісті диплом немесе білім туралы құжатты тану туралы куәлік болған кезде белгіленеді және білім туралы негізгі жұмыс орны.
Мысалы, өтініш беруші жоғары оқу орнының академиялық мәселелер жөніндегі департаментінің директоры болып табылады, оның университет кафедрасында ассоциацияланған профессор доцентінің 0,5 ставкасы бар, ол ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізбейді. Бұл қызметкер ғылыми дәрежесі үшін қосымша ақы талап ете алмайды, өйткені ол ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналыспайды.
Салықтық жеңілдіктер мен шегерімдерді алу үшін хабарламалар беру тәртібіне сәйкес субъектілер ғылым саласындағы уәкілетті органға өтінім береді. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035329 Уәкілетті органнан хабарлама алу үшін ұсынылатын құжаттар автоматтандырылған ақпараттық жүйеде (бұдан әрі – ААЖ) бірыңғай папкаға қалыптастырылады. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды (әрі қарай – ҒЗТКЖ) жүзеге асыруға арналған шығыстарды растау үшін өтініш беруші ААЖ ға мынадай құжаттарды береді:
1) жобаның ақпараттық картасын;
2) ҒЗТКЖ жүргізуге арналған техникалық тапсырманың (техникалық ерекшеліктің) көшірмесін;
3) ҒЗТКЖ жүргізуге орындалған жұмыстар (көрсетілген қызметтер) актісінің көшірмесін (бар болса);
4) ҒЗТКЖ нәтижесін өндіріске енгізу актісінің көшірмесін;
5) мәлімделген ҒЗТКЖ жүргізу кезінде алынған, қолданылу мерзімі расталған өнеркәсіптік меншік объектісіне қорғау құжатының көшірмесін;
6) ҒЗТКЖ жүргізуге, оның ішінде жылдар, салық кезеңдері бойынша бөлінген, қосылған құн салығын көрсете отырып, тікелей және ілеспе шығыстар бойынша нақты шығыстардың сметасын береді.
Мысалы, хабарламаны алу үшін құжаттарды тапсырған кезде ҒЗТКЖ нәтижесін өндіріске енгізу актісінің көшірмелерінің болуы қажет пе?
Ия, ҒЗТКЖ шығындарын растау үшін бұл құжат міндетті болып табылады.
Ғылыми жоба немесе өнертабыс идеясының авторына қаржылық қолдау үшін:
1. Ғылыми-практикалық маңыздылығын негіздей отырып, идеяны/өнертабысты ғылыми жоба түрінде ресімдеу. 6 (TRL 6) төмен емес технологиялық дайындық деңгейі туралы құжаттық растау қажет
2. Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметтің аккредиттелген субъектісі болу;
3. Ағымдағы конкурстың конкурстық құжаттамасының талаптарына сәйкес келу;
4. Барлық қажетті құжаттар өтінім түрінде ресімделсін және конкурстарға қатысу үшін белгіленген тәртіппен конкурс жариялаған уәкілетті органға немесе салалық уәкілетті органға, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруды гранттық қаржыландыру конкурсына жібереді. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z457
Мысалы, ғылыми жоба идеясының авторы өнертабысқа және оны өндіріске енгізуге қандай қаржылық қолдау ала алады?
Авторға гранттық немесе бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру конкурстарына ғылыми жұмысты ұсынуға болады. Конкурстың шарттары мен талаптары туралы мәліметтермен Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің (www.gov.kz) және Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының (www.ncste.kz) ресми ресурстарында танысуға болады.
«Ғылым және технологиялық саясат туралы» ҚР Заңның 31-бабына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000103#z430), көтермелеу мақсатында ғылым мен техниканы дамытуға үлес қосқан ғылыми ұйымдар мен жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғалымдары, ғылыми қызметкерлері:
- Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайтын Ғылым және техника саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығын алуға ұсынылуы;
- үздік ғылыми зерттеулері мен жұмыстары, ғылым саласындағы аса зор жетістіктері үшін жыл сайынғы сыйлықтарды алуға ұсынылуы;
- республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 2000 еселенген мөлшерінде «Үздік ғылыми қызметкер» жыл сайынғы сыйлығын алуға ұсынылуы мүмкін.
Мысалы, ғылыми қызметкер, оның пікірінше, білімнің бір саласында жаңа бағыт ашқан монографиялар мен ғылыми жұмыстарға ие бола отырып, әл-Фараби атындағы Ғылым мен техника саласындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын алуға құжаттар бере алатынын нақтылай алғысы келеді.
Иә, құжаттарды тапсыра алады. Толығырақ келесі сілтеме арқылы танысуға болады https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1500000993.
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығымен бекітілген Басшылар, мамандар және өзге де қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығының 794-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000022003), ғылыми ұйымның бас директор, ұйымның директорының біліктілігіне қойылатын келесі талаптар қарастырылған:
кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) бiлiм және мамандығы бойынша жұмыс өтілі кемінде 5 жыл болуға тиіс, доктор, ғылым кандидаты, философия докторы (PhD) немесе бейіні бойынша доктор ғылыми дәрежесі (немесе дәрежесі) болған кезде ғылыми-педагогикалық кемінде 3 жыл жұмыс өтілі.
Мысалы,өтініш беруші зерттеу зертханасы бастығының біліктілік талаптарымен танысқысы келеді. Өтініш беруші adilet.zan.kz. сайтқа кіруі кіріп, 44-параграфты ашады, онда зерттеу зертханасы бастығының лауазымына қойылатын талаптар берілген, атап айтқанда: кадрлар даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі және маман лауазымдарында мамандығы бойынша кемінде 3 жыл жұмыс өтілі көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (бұдан әрі – Комитет) ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын ғылыми басылымдардың тізбесі (бұдан әрі – Комитет басылымдарының тізбесі) ғылыми журналдардан қалыптастырылады және оны Комитет бекітеді. Оны көбінесе ВАК тізімі деп атайды.
Ғылыми журналды Комитет басылымдарының тізбесіне енгізу үшін журнал ғылыми қызметтің нәтижелерін жариялау үшін ұсынылатын басылымдар тізбесіне енгізу үшін ғылыми басылымдарға қойылатын талаптарға (бұдан әрі – Ғылыми басылымдарға қойылатын талаптар) сәйкес келуі тиіс (https://www.gov.kz/memleket/entities/quality/activities/directions?lang=kk).
Әр түрлі уақыт кезеңдерінде Комитет басылымдарының тізімінде әр түрлі журналдар болды.
Комитет сайтында «қызмет» қойындысында басылымдар тізімінің 4 нұсқасын табуға болады:
- Комитеттің 2012 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі басылымдарының тізбесі;
- Комитеттің 2020 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі басылымдарының тізбесі;
- Комитеттің басылымдар тізімі 1 қаңтар 2021-27 маусым 2024;
- Комитет басылымдарының өзекті тізімі, Қазіргі уақытта жарамды.
Журнал көрсетілген тізімдердің біріне кіруі мүмкін, ал екіншісіне кірмеуі мүмкін.
Мысалы, «Қазақстан ғылымының жаңалықтары» журналы 2012 жылғы 31 желтоқсанға дейін Комитет басылымдарының тізіміне енгізілген, бірақ Комитет басылымдарының өзекті тізбесіне кірмейді.
Сондықтан осы тізімдердегі журналдарды Сіз жарияланған мақалаңыздың кезеңіне байланысты іздеуіңіз керек.