Жиі қойылатын сұрақтар
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) Кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларына сәйкес, https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V1100006976 ЖЖОКБҰ студенттермен бірлесіп жеке оқу жоспарын (бұдан әрі – ЖОЖ) – білім беру бағдарламасы және элективті пәндер каталогы негізінде эдвайзердің көмегімен әрбір оқу жылына студенттің оқу жоспарын дербес қалыптастырады;
Мысалы: Мен Нархоз университетінің студентімін, жеке оқу жоспарын жасауым керек. Кімге жүгіне аламын?
Сіз университеттің тіркеушісіне немесе эдвайзеріне хабарласуыңыз керек.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) Кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006976 ЖЖОКБҰ элективті пәндер каталогын (бұдан әрі – ЭПК) қалыптастырады. ЭПК білім алушыларға жеке білім беру траекториясын жедел және икемді құру және жеке оқу жоспарын дербес қалыптастыру үшін элективті оқу пәндерін балама таңдау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Элективті пәндерді ЖЖОКБҰ кафедралары білім беру бағдарламасы аясында ұсынады. Элективті оқу пәндерінің барлық тізімінен білім алушы өзіне қызықты пәндерді таңдай алады.
Мысалы:
Ағымдағы жылы Л.Гумилева атындағы Еуразия ұлттық университетіне оқуға түстім, маған элективті пәндер каталогынан білім беру бағдарламамның бейіні бойынша пәндерді таңдау керек. Қалай өтініш беремін?
Сіз өзіңіздің тобыңыздың эдвайзеріне жеке оқу жоспарын құруға өтініш беруіңіз керек. Өтініш семестрдің басында беріледі.
Қазақ тілінде дұрыс жазу мәдениетін қалыптастыру, сөздерді дұрыс айту және жалпы тілдік мәдениетті арттыру мақсатында «Emle.kz» https://emle.kz/kz электрондық базасы құрылды. Аталған база «Онлайн диктант», «Ережелер», «Аббревиатура», «Мақалалар», «Кітапхана», «Форум» атты бөлімдерді қамтиды. Бұл базада кез келген сөздің дұрыс жазылуын тексеруге болады.
Мысалы, М. есімді азамат «удивляться» сөзі қазақ тілінде қалай дұрыс жазылатынын білгісі келді делік: «таң қалу» ма, әлде «таңғалу» ма? Сол себепті ол сілтеме арқылы сайтқа өтіп, іздеу жүйесіне «таң қалу» сөзін жазады. Егер бұл сөз табылмаса, демек ол қате жазылған сөз. Дұрыс нұсқасы – «таңғалу».
«Termincom.kz» сайты https://termincom.kz/ – бұл ғылым мен білім, техника мен экономика, қоғамдық-әлеуметтік өмір салаларындағы терминдер мен сөздердің, сөз тіркестерінің бірыңғай терминологиялық базасы. Сайт пайдаланушылары өз жұмыстарында қолдану үшін бекітілген терминдермен және сөздермен таныса алады, сондай-ақ жаңа терминдерді талқылау мен талдауға қатыса алады. Сонымен қатар сайттың міндеті – Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминология комиссиясы ұсынған терминдер мен сөздерді талқылаудың ашықтығын қамтамасыз ету. Сайт жұмысын Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жүргізеді.
Мысалы, азамат С. мемлекеттік тілде су шаруашылығы саласындағы кітап жазып жатыр. Кітап мазмұнында ол су шарушылығына қатысты түрлі терминдерді қолданады. Ол «жемірілу» сөзін қолдануға болатынын және оның термин ретінде бекітілгенін не бекітілмегенін тексергісі келеді. Сол үшін ол сілтеме арқылы сайтқа өтіп, іздеу жүйесіне «жемірілу» сөзін жазады да, бұл терминнің 2005 жылы бекітілгенін көреді.
Республикалық терминология комиссиясына (бұдан әрі – Комиссия) бекітуге ұсынылатын терминдерге қатысты ұсыныстар беру үшін Termincom.kz сайтына https://termincom.kz тіркелу қажет. Тіркелген соң, сайттың «Алаң» бөліміне өтіп https://termincom.kz/alan, Комиссия мүшелері үшін алдын ала дауыс беруге шығарылған терминдерге қатысты пікір білдіріп, ұсыныс жасауға болады. Ұсыныстар Комиссия отырысында қаралады.
Мысалы, Комиссияға медицина саласына қатысты терминдер қарауға ұсынылды. Соның ішінде орыс тіліндегі «печеночная сумка» терминінің қазақ тіліндегі баламасы «бауырқап» деп берілген. Алайда бұл термин бойынша Сіз басқа балама ұсынғыңыз келеді. Ол үшін сізге төмендегі қадамдарды орындау қажет:
- Termincom.kz сайтына тіркелу.
- «Алаң» бөліміне өту.
- «Талқылау тақырыбы» жолына қысқаша тезис жазу. Мысалы: «Бауырқап» медицина саласының терминіне балама ұсынамын.
- Төменде орналасқан «Ұсыныс» батырмасын басу.
- Ашылған жолақтарға орыс және қазақ тілдеріндегі нұсқаларды жазу. Егер термин бойынша бірнеше ұсынысыңыз болса, оң жақтағы «қосу» батырмасын басу арқылы оларды тізіп шығасыз.
- Барлық мәліметті толтырған соң, «Жариялау» батырмасын басу.
Содан кейін сіздің ұсыныстарыңыз көпшілікке көрінетін болады. Сонымен қатар сіз берген ұсыныстарыңыз бойынша сайтта көрсетілген сарапшы мамандардан жауап ала аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі № 457 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының (бұдан әрі – ҚР ҰҒА) академиктерін сайлау қағидалары мен критерийлеріне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035119 сәйкес Ұлттық ғылым академиясының академигі болып ғылыми жетістіктері, ғылыми дәрежесі (PhD, ғылым докторы) және ғылыми/білім беру ұйымдарында кемінде 10 жыл жұмыс тәжірибесі бар атағы (профессор, қауымдастырылған профессор) бар ірі ғалым болып табылатын Қазақстан азаматы сайлана алады.
ҚР ҰҒА академигі болып сайлау конкурстық негізде өтеді және мынадай кезеңдерден тұрады: үміткерлердің құжаттарының өлшемдерге сәйкестігін қарау (ғылыми жетістіктер, ғылымға қосқан үлесі, кадрлар даярлау мектебі), үміткерлерді балдық жүйе бойынша сараптамалық комиссияның бағалауы, Академия Төралқасының үміткердің даму бағдарламасын бағалауы.
Сайлау туралы шешімді кандидатураны мақұлдайтын немесе қабылдамайтын жалпы жиналыс қабылдайды.
Мысал: PhD дәрежесі бар және қауымдастырылған профессор болып табылатын азамат Қ. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі болып сайлануға құжаттар тапсырды.
Бірақ оның кандидатурасы қабылданбады, өйткені оның жұмыс өтілі құжаттарды тапсыру кезінде 9,5 жыл болды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 18 қыркүйектегі № 451 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035193 бекітілген Философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияларды мемлекеттік тіркеу қағидаларына сәйкес жеке және заңды тұлғалар философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияны қорғағаннан кейін күнтізбелік 7 (жеті) күнтізбелік күннің ішінде мемлекеттік тіркеу үшін қажетті құжаттарды Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығына (бұдан әрі – ҰМҒТСО) жібереді.
ҰМҒТСО жоғарыда аталған құжаттарды алып, философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияларға мемлекеттік тіркеу нөмірін береді.
Дәлелді себептермен философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеу мерзімін өткізіп алған жағдайда, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, қорғаушының өтінішхаты бойынша бұл мерзімді философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеуді жүзеге асыратын ұйым ұзартуы мүмкін.
Ауру, еңсерілмейтін күш мән-жайлары және адамды қызмет алуға өтініш беру мүмкіндігінен айыратын өзге де себептер дәлелді себептер ретінде танылады.
Мысал: азамат А. философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. Алайда, ауруға байланысты ол философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияны тіркеу мерзімін кешіктірді.
А. азаматы ауруды растайтын құжаттарды ұсынғаннан кейін диссертацияны тіркеуге құжаттар қабылданды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 18 қыркүйектегі № 451 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2400035193 бекітілген Философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияларды мемлекеттік тіркеу қағидаларына сәйкес жеке және заңды тұлғалар философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияны қорғағаннан кейін күнтізбелік 7 (жеті) күнтізбелік күннің ішінде мемлекеттік тіркеу үшін қажетті құжаттарды Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығына (бұдан әрі – ҰМҒТСО) жібереді.
ҰМҒТСО жоғарыда аталған құжаттарды алып, философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияларға мемлекеттік тіркеу нөмірін береді.
Дәлелді себептермен философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеу мерзімін өткізіп алған жағдайда, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, қорғаушының өтінішхаты бойынша бұл мерзімді философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеуді жүзеге асыратын ұйым ұзартуы мүмкін.
Ауру, еңсерілмейтін күш мән-жайлары және адамды қызмет алуға өтініш беру мүмкіндігінен айыратын өзге де себептер дәлелді себептер ретінде танылады.
Мысал: Біздің ғылыми-зерттеу институтында жаңа консультативтік-кеңесші орган бекітілді. Құрамды басшы мен оның орынбасары таңдады.
Бұл консультативтік-кеңесші орган өкілетті ме?
Жоқ, ол өкілетті емес, өйткені құрамды ұжым таңдауы керек.
«Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанынан Жоғары ғылыми-техникалық комиссия құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 7 қазандағы № 826 қаулысының 5-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000826
Жоғары ғылыми-техникалық комиссия (бұдан әрі – ЖҒТК) мемлекеттік қорғаныс тапсырысы шеңберінде қалыптастырылатын жобаларды қоспағанда, ғылымды дамытудың басым бағыттары бойынша қаржыландыру көлемін бюджет қаражаты есебінен айқындайды және бөледі.
Мысалы, бюджетте ғылыми қызметке белгілі бір сома қарастырылған, ЖҒТК қай бөлігі іргелі зерттеулерге, ал қай бөлігі қолданбалы жобаларға және ғылыми нәтижелерді коммерцияландыруға бағытталатынын шешеді.
«Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанынан Жоғары ғылыми-техникалық комиссия құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 7 қазандағы № 826 қаулысының 5-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000826
Жоғары ғылыми-техникалық комиссия (бұдан әрі – ЖҒТК) Қазақстан Республикасында ғылым мен ғылыми зерттеулерді дамытудың басым бағыттарын айқындайды.
Мысалы, ғылымды дамыту мәселелерін қарастыру кезінде Жоғары ғылыми-техникалық комиссия алдағы жылдары жасанды интеллект және киберқауіпсіздік саласындағы зерттеулер басымдық болып табылатынын және дәл осы бағыттар бойынша мемлекеттік қолдау қалыптастырылатынын анықтай алады.