Биржалық сауда

Қысқа жауап:
Биржалық тауарлар – бұл  біртекті және стандартталған тауарлар, орлардың сапасы мен сипаттамалары әр түрлі өндірушілерде бірдей. Олар арнайы мемлекеттік тізімге енгізілген және тауар биржасында еркін сатыла алады. Мұндай өнімдерге, мысалы, астық, көмір, мұнай өнімдері, цемент, қант және тағы басқа да жаппай тауар саннаттары.

Толық жауап:
Тауар биржалары туралы» 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес биржалық тауар бұл биржалық тауарлар тізбесіне енгізілген стандартталған біртекті тауар және (немесе) бірліктері барлық жағынан бірдей, ұқсас сипаттамалары бар және ұқсас компоненттерден тұратын әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлардың тізбесі, бұл оларға партиялардың әртүрлі өндірушілерден толық бірін-бірі алмастыру қасиетіне ие функцияларды орындауға мүмкіндік береді.

Биржалық тауарлар екі тізімге бөлінеді:

1. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2026 жылғы 27 наурыздағы № 148-НҚ бұйрығымен бекітілген биржалық тауарлардың тізбесі тауар биржасында еркін сатылуы мүмкін өнімді қамтиды. Бұған мыналар кіреді: ауыл шаруашылығы тауарлары: бидай және меслин, қант, арпа, соя бұршақтары, ұнтақталған немесе ұнтақталмаған мақта, жаңа піскен немесе тоңазытылған картоп, мақта талшығы; Энергия тасығыштар: көмір; Минералдық өнімдер: портландцемент, сазбалшықты цемент, қож цемент, суперсульфатты цемент және боялмаған немесе боялған, дайын немесе клинкер нысанында ұқсас гидравликалық цементтер; Мұнай өнімдері: битум, автомобиль бензині, реактивті қозғалтқыштарға арналған отын, дизель отыны; Көміртегі бірліктері.
2. Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 27 маусымдағы № 207-НҚ бұйрығымен бекітілген әлеуметтік маңызы бар биржалық тауарлардың тізбесі халық пен ел экономикасы үшін ерекше маңызды өнімді қамтиды. Олардың болуы мен бағалары тұрмыс деңгейiне тiкелей әсер етедi, сондықтан олар Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ерекше қадағалауында болады. Оған мыналар кіреді: көмір, битум, автомобиль бензині, реактивті қозғалтқыштарға арналған отын, дизель отыны, қант.

Мысалы,биржалық тауарларға астық, көмір, цемент және отын сияқты стандартты өнімдер жатады, олардың сапасы қай зауыт өндіргеніне қарамастан бірдей болып табылады. Сондай-ақ, бензин мен қант кіретін әлеуметтік маңызы бар тауарлардың жеке тізбесі бөлінеді, өйткені олардың бағасы азаматтардың өміріне тікелей әсер етеді және мемлекеттің қатаң бақылауында болады.

«Тауар биржалары туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Заңы

http://10.61.42.188/rus/docs/Z090000155_ 

Қысқа жауап: 
Егер биржалық мәміле бойынша даулы жағдай туындаса, тауар биржасында жұмыс істейтін биржалық арбитражға жүгіну керек. Ол мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 30 күн ішінде құрылады және мұндай дауларды шешуге көмектеседі.

Толық жауап:
Егер биржалық сауданың қатысушылары арасында дау туындаса — мысалы, келісімшарттың шарттары немесе оның орындалуына байланысты — оны сот арқылы емес, биржалық арбитраж деп аталатын арнайы орган арқылы шешуге болады.

Қазақстан Республикасының «Тауар биржалары туралы» Заңына сәйкес, әрбір тауар биржасы мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін 30 күн ішінде тұрақты жұмыс істейтін биржалық арбитражды құруы тиіс. Бұл арбитраж биржалық мәмілелерге қатысты дауларды қарайды және тұрақты негізде жұмыс істейді.

Сондықтан, егер сізде тауар биржасында жасалған мәмілеге қатысты дау болса, сол биржа жанындағы биржалық арбитражға жүгінуіңізге болады. Ол мәселені заң шеңберінде қарап, шешуге көмектеседі. Бұл — биржа қатысушылары арасындағы дауларды шешудің ыңғайлы әрі жылдам тәсілі.

Мысалы,егер серіктес биржадағы мәміле шарттарын бұзса және тұрақсыздық айыбын төлеуден бас тартса, сіз шиеленісті кәдімгі сотқа жүгінбестен ішкі биржалық төрелік (арбитраж) арқылы шеше аласыз. Сондай-ақ, бұл орган кәсіпкерлер арасындағы осындай дауларды жедел әрі кәсіби түрде қарау үшін әрбір биржа жанынан міндетті түрде құрылуы тиіс.

«Тауар биржалары туралы» Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 мамырдағы № 155-IV Заңы

1) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z090000155_