Жиі қойылатын сұрақтар
Жер учаскесінің бөлінуі немесе бөлінбеуі нысаналы мақсатын өзгертпей және заңнама талаптарын бұзбай оны бөлу мүмкіндігіне қарай айқындалады. Жер учаскесінің бөлінуін немесе бөлінбейтіндігін жер учаскесінің орналасқан жері бойынша қала немесе аудан әкімдігіне хабарласу арқылы анықтауға болады.
Толық жауап
Жер учаскесінің бөлінуі немесе бөлінбеуі нысаналы мақсатын өзгертпей және заңнама талаптарын бұзбай оны бөлу мүмкіндігіне қарай айқындалады. Жер учаскесінің бөлінуін немесе бөлінбейтіндігін жер учаскесінің орналасқан жері бойынша қала немесе аудан әкімдігіне хабарласу арқылы анықтауға болады.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 51-бабына сәйкес жер учаскесі бөлінетін және бөлінбейтін болуы мүмкін. Өзiнiң нысаналы мақсатын өзгертпей және өртке қарсы, санитарлық, экологиялық, құрылыстық және өзге де мiндеттi нормалар мен ережелердi бұзбай бөлiктерге бөлуге болатын, бөлiнгеннен кейiн әрқайсысы дербес жер учаскесiн құрайтын жер учаскесi бөлiнетiн жер учаскесi болады, бұлай болмаған жағдайда ол бөлiнбейтiн болып табылады.
Егер жер учаскесін нысаналы мақсатын өзгертпей немесе көрсетілген талаптарды бұзбай бөлу мүмкін болмаса, жер учаскесі бөлінбейтін болып танылады.
Жер учаскесiнiң бөлінетіндігі және бөлiнбейтiндiгi сәйкестендіру құжатында көрсетiледi.
Егер жер учаскесінің бөлінуін анықтау немесе өзгерту қажет болса, мемлекеттік қызметті алу үшін жер учаскесінің орналасқан жері бойынша қала немесе аудан әкімдігіне жүгіну қажет. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі 15 жұмыс күнін құрайды.
Маңызды
Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу үшін:
- «Жер учаскелерінің бөлінетіндігін және бөлінбейтіндігін айқындау» мемлекеттік көрсетілетін қызмет қағидаларымен белгіленген нысан бойынша өтініш;
- жер учаскесінің бөлінетін бөліктерінің және қолданыстағы құрылыстардың мөлшерін көрсете отырып, жер учаскесін бөлу схемасын;
- жер учаскесіне сәйкестендіру құжатының көшірмесін ұсыну қажет.
Қарау нәтижелері бойынша учаскені бөлінетін деп айқындау туралы шешім немесе уәжді бас тарту беріледі.
Мысал
Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке (ЖШС) қойма үй-жайларын орналастыруға арналған жер учаскесін бөлу мүмкіндігін анықтау қажет. Бұл үшін ЖШС жер учаскесі орналасқан орын бойынша әкімдікке өтініш және қажетті құжаттармен жүгінеді. Егер бөлгеннен кейін әрбір құрылған бөлік заңнама талаптарына сәйкес келсе, өзінің нысаналы мақсатын сақтап қалса және дербес жер учаскесі ретінде пайдаланылуы мүмкін болса, жер учаскесі бөлінеді деп тану туралы шешім қабылданады. Олай болмаған жағдайда, уәжді бас тарту беріледі. Жер учаскесі бөлінеді деп танылған жағдайда меншік иесі/жер пайдаланушы жобалау және іздестіру жұмыстарымен айналысатын, сондай-ақ жерге орналастыру жобаларын орындауды жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлғаға жерге орналастыру жобасын орындау үшін, бөлу жобасын орындау үшін жүгінуге құқылы.
Терминдердің түсіндірмесі
Бөлінетін жер учаскесі – нысаналы мақсатын өзгертпей және заңнама талаптарын бұзбай дербес жер учаскелеріне бөлуге болатын жер учаскесі.
Бөлінбейтін жер учаскесі – нысаналы мақсатын өзгертпей немесе заңнама талаптарын бұзбай бөлінуі мүмкін емес жер учаскесі.
Жер учаскесіне сәйкестендіру құжаты – жер, құқықтық және қала құрылысы кадастрларын жүргізу мақсаттары үшін қажетті жер учаскесінің сәйкестендіру сипаттамаларын қамтитын құжат.
Жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту үшін меншік иесі немесе жер пайдаланушы ХҚКО не eGov.kz. порталы арқылы өтінішпен жүгінуі қажет.
Нысаналы мақсатын өзгертуге тек жер учаскесін болжамды пайдалануы елді мекеннің бас жоспарына, егжей-тегжейлі жоспарлау жобасына, құрылыс салу қағидаларына және заңнаманың басқа да талаптарына сәйкес келген кезде ғана жол беріледі.
Өтінішті қарау кезінде уәкілетті органдар:
- жаңа нысаналы мақсаттың қала құрылысы құжаттамасына сәйкестігін;
- жер учаскесіне қойылған шектеулер мен ауыртпалықтардың болуын;
- санитариялық, экологиялық және өзге де нормалардың сақталуын;
- жер учаскесін сұратылған мақсат бойынша пайдалану мүмкіндігін тексереді.
Жекелеген жағдайларда жер учаскесінің кадастрлық (бағалау) құнын өзгерту және заңнамаға сәйкес жер учаскесі құнының айырмасын төлеу талап етілуі мүмкін.
Әкімдіктің оң шешімі қабылданғаннан кейін жер учаскесінің жаңа нысаналы мақсаты туралы мәліметтер мемлекеттік жер кадастрына және құқықтық кадастрға енгізіледі.
Іс-қимыл тәртібі
- Жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгертуге өтініш беру.
- Қажетті құжаттарды ұсыну (жеке куәлік, жер учаскесіне құқық белгілейтін құжаттар және талап бойынша өзге де құжаттар). Құжаттардың өзекті тізбесін ХҚКО-да немесе eGov.kz. порталы арқылы өтініш берген кезде нақтылауға болады.
- Өтініштің қаралуын күту.
- Әкімдіктің шешімін алу.
- Өзгерістерді құқықтық кадастрда тіркеу.
Мысал
Азамат жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскесіне иелік етеді және оны кәсіпкерлік қызмет объектісін орналастыру үшін пайдалануды жоспарлап отыр. Ол үшін ол учаскенің нысаналы мақсатын өзгерту туралы өтінішпен жүгінеді. Әкімдіктің оң шешімін алғаннан кейін жаңа нысаналы мақсаты туралы мәліметтер мемлекеттік кадастрларға енгізіледі.
Терминдерге түсіндірме
Жер учаскесінің нысаналы мақсаты – жер учаскесін пайдалану мақсаты мен шарттарын айқындайтын, заңнамада белгіленген рұқсат етілген пайдалану түрі.
Жер учаскесінің су қорғау аймағына немесе су қорғау белдеуіне түсетінін оның қоғамдық кадастрлық картада және мемлекеттік геоақпараттық жүйелерде орналасқан жерін тексеру арқылы білуге болады.
Қазақстан Республикасы Су кодексінің 85-бабына сәйкес жергілікті атқарушы органдар су қорғау аймақтары мен белдеулерінің шекаралары туралы деректерді қалыптастыруды және өзектендіруді қамтамасыз етеді. Бұл мәліметтер орналастырылады:
* Ұлттық кеңістіктік деректер инфрақұрылымының мемлекеттік геопорталында map.gov.kz
* жылжымайтын мүліктің бірыңғай мемлекеттік кадастрының жария кадастрлық картасында map.gov4c.kz/egkn/
Қалай тексеруге болады
Учаскенің су қорғау аймағына кіретінін анықтау үшін сізге:
* қоғамдық кадастрлық картаны ашыңыз;
* өзіңіздің жер учаскеңізді кадастрлық нөмір немесе мекен-жай бойынша табыңыз;
* су қорғау аймақтары мен жолақтары бар қабаттарды көрсетуді қосыңыз;
* көрсетілген аймақтармен учаске шекараларының қиылысын тексеріңіз.
Қажет болса, сіз де жүгіне аласыз:
* Белгіленген су қорғау аймақтары мен белдеулері туралы Кеңістіктік деректерді қалыптастыруды, жинауды, сақтауды және өзектендіруді қамтамасыз ететін облыстардың жергілікті атқарушы органы (облыс әкімдігі)
Маңызды
Егер жер учаскесі су қорғау аймағына немесе белдеуге түссе, онда оны пайдалану және салу бойынша шектеулер қолданылады.
Нәтижесі
Тексеру нәтижелері бойынша өтініш беруші су қорғау аймағына байланысты шектеулердің болуы немесе болмауы туралы ақпарат алады.
Мысал
Азамат өзенге жақын жерде құрылыс салуды жоспарлап отыр. Жұмысты бастамас бұрын ол қоғамдық кадастрлық картадағы учаскені тексереді және аумақтың бір бөлігі су қорғау белдеуіне түсетінін анықтайды. Осыған байланысты ол шектеулерді ескереді және келісу үшін уәкілетті органдарға жүгінеді.
Терминдерді түсіндіру
Су қорғау аймағы-пайдаланудың ерекше режимі қолданылатын су объектісіне іргелес аумақ.
Су қорғау белдеуі-қатаң шектеулері бар су қорғау аймағының бөлігі (әдетте жағадан 35 метрге дейін).
Жария кадастрлық карта-жер учаскелері және олардың шекаралары туралы мәліметтерді қамтитын онлайн-карта.
Ұлттық кеңістіктік деректер инфрақұрылымы-аумақтар мен шектеулер туралы ақпараты бар мемлекеттік геодеректер жүйесі.
Егер: топырақ құнарлылығын жоғалтса, батпақты, тұзды немесе тасты;
учаске төмен өнім береді және оны тиімді пайдалану мүмкін емес;
жер улы заттармен ластанған және дақылдарды өсіруге жарамсыз болса егістікті аз құнды ауылшаруашылық жерлеріне (мысалы, жайылымға немесе тыңайған жерге) ауыстыруға болады.
Ауыстыруды жүргізу үшін жер пайдаланушы аудан немесе қала әкімдігіне өтініш береді:
негіздемесі бар түсіндірме жазба;
учаскенің сипаттамасы және схемасы;
жерді зерттеу актісі;
топырақ пен суару жүйелерінің жай-күйі туралы деректер.
Құжаттар тексергеннен және мамандардың қорытындыларын кейін әкімдік жерді ауыстыру туралы шешім қабылдайды.
Мысал:
Егер егістік жер тасты немесе батпақты аумақта болса және онда өнім өспесе, оны жайылымға ауыстыруға болады.
Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес қоныс аударушыларға ҚР Үкіметі айқындаған өңірлерде шаруа немесе фермер қожалығын жүргізу үшін жер учаскелері уақытша қысқа мерзімді өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығымен мерзімі бес жылға дейін беріледі. Жер конкурстан тыс тәртіпте, өңірге байланысты өзгеретін белгіленген минималды мөлшер шегінде беріледі. Мысалы, Шығыс Қазақстан облысында учаскелердің мөлшерлері 0,9 гектардан 6,3 гектарға дейін құрауы мүмкін.
Учаскелер:
- иеліктен шығару;
- шаруашылық серіктестіктің жарғылық капиталына салым ретінде беру;
- акционерлік қоғамның акцияларын төлеуге беру;
- өндірістік кооперативке жарна ретінде беру құқығынсыз беріледі.
Бұл шаралар жерді тек қоныс аударушылардың өздері ауылшаруашылық мақсаттары үшін тиімді пайдалануды қамтамасыз етуге бағытталған.
Жария сервитут жер учаскесін пайдалану халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру немесе инфрақұрылымның жұмыс істеуі үшін қажет болған кезде қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ету мақсатында белгіленеді, бұл ретте меншік немесе жер пайдалану құқығы учаске иесінде сақталады.
Қауымдық сервитуттар: ортақ пайдаланудағы объектiлерге, зираттарға, ғибадат объектiлерiне;
коммуналдық, инженерлiк, электр және басқа да желiлерді салу, пайдалану және қызмет көрсету;
магистральдық құбырларды орналастыру және пайдалану;
байланыс желілерін салу және пайдалану;
жер учаскесiнде межелік белгілер мен геодезиялық пункттерді және оларға кірме жолдарды орналастыру;
су алу және суат;
жер учаскесi арқылы мал айдап өту;
аң аулау, балық аулау, жабайы өсiмдiктердi жинау;
жағалау белдеуiне еркiн өту;
мемлекеттiк органдардың шешiмiмен жер учаскесiн мәдени-көпшiлiк iс-шаралар өткiзу;
қоғамдық және мемлекеттiк мүдделерге байланысты өзге де жағдайлар үшiн белгiленуi мүмкiн.
Жария сервитут белгілеу туралы шешімді жергілікті атқарушы орган (әкімдік) немесе уәкілетті мемлекеттік орган учаскенің меншік иесін (жер пайдаланушысын) міндетті түрде хабардар ете отырып және мәліметтерді мемлекеттік жер кадастрына енгізе отырып қабылдайды.
Мысал:
Аудан әкімдігі көрші елді мекенді қосу үшін қажетті электр беру желісін тарту үшін ауыл шаруашылығы кәсіпорнының жер учаскесінің бір бөлігіне жария сервитут белгілеу туралы шешім қабылдады. Учаскенің меншік иесіне жер пайдалану құқығы сақталды, бұл ретте сервитут белдеуінде жерді алып қоймай ЭБЖ орналастыруға және пайдалануға жол беріледі.
Павильондар, кискілер және өзге де шағын бизнес объектілерін орнатуды қоса алғанда, коммерциялық мақсаттар үшін жер учаскелерін беру сауда-саттықта (аукциондарда) жүзеге асырылады. Бұл Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген негізгі және міндетті тәртіп.
Аукциондар «Мемлекеттік тізілім» веб-порталында (https://gosreestr.kz) электрондық форматта өткізіледі және барлық өтініш берушілердің ашықтығы мен тең қолжетімділігін қамтамасыз ететін автоматтандырылған рәсім болып табылады.
Жер учаскесін сауда-саттыққа шығару үшін өтініш беруші учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке мүдделі аумақты аукционға шығарылатын учаскелер тізбесіне енгізу туралы өтініш береді. Бұл ретте өтініш беруші елді мекен шекаралары шегінде жария кадастрлық картада жер учаскесін бөлу схемасын дербес қалыптастыра алады.
Аукционға қатысу үшін «Мемлекеттік тізілім» порталында тіркелу, лотты таңдау, электрондық өтінім беру және оған электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қою қажет. Сауда-саттық қорытындысы бойынша жеңімпазға мәлімделген коммерциялық мақсаттарды іске асыру үшін жер учаскесі ұзақ мерзімді жалға беріледі.
Жекелеген жағдайларда, егер өтініш беруші уәкілетті орган таныған инвестициялық жобаны іске асырса немесе учаске инвестициялық келісімшарт негізінде мемлекеттік заттай грант ретінде берілсе, жер учаскесі аукцион өткізбей берілуі мүмкін.
Мұндай жағдайларда өтініш «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекет меншігіндегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет шеңберінде «Электрондық үкімет» порталы арқылы беріледі
Мысал:
Өтініш беруші тұрмыстық қызмет көрсету үшін павильон орнатуды жоспарлап отыр. Ол әкімдікке аукционға арналған учаскелер тізбесіне ауданы 0,03 га жер учаскесін қосу туралы өтінішпен жүгінеді. Сауда-саттық туралы ақпарат жарияланғаннан кейін өтініш беруші «Мемлекеттік тізілім» порталында тіркеледі, өтінім береді және электрондық аукционды ұтып алады. Әкімдік шешімінің негізінде оған учаске 5 жыл мерзімге ұзақ мерзімді жалға беріледі.
Бұрын жеке тұрғын үй салу үшін жалға берілген жер учаскесі құрылыс аяқталғаннан және объект пайдалануға берілгеннен кейін жеке меншікке ресімделуі мүмкін. Ол үшін жалға алушы жер учаскесінің орналасқан жері бойынша әкімдікке учаскені жеке меншікке беру туралы өтінішпен жүгінеді. Өтінішке:
тұрғын үйге құқық белгілейтін құжаттар (пайдалануға беру актісі, меншік құқығы туралы куәлік);
жер учаскесін жалдау шарты немесе жер пайдалану құқығын растайтын өзге де құжат;
жер учаскесінің кадастрлық жоспары (бар болса) қоса беріледі.
Ұсынылған материалдарды тексергеннен кейін және жалдау шарттарын бұзушылық болмаса әкімдік учаскені жеке меншікке беру туралы шешім қабылдайды. Шешім негізінде жер учаскесіне жеке меншік құқығы туралы акт беріледі.
Мысал:
Өтініш беруші жеке тұрғын үй салу үшін 0,10 га жер учаскесін жалға алды. Құрылыс аяқталғаннан кейін және үйді пайдалануға беру актісі алынғаннан кейін ол «e-Otinish» жүйесі арқылы учаскені жеке меншікке беру туралы өтініш берді. Құжаттарды қарағаннан кейін әкімдік учаскені өтініш берушінің меншігіне беру туралы шешім қабылдады және оған жерге жеке меншік құқығына мемлекеттік акт берілді.
Шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін жер учаскелері конкурстық негізде ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға беріледі. Учаске алу үшін жарияланған конкурстарға қатысу не жердің орналасқан жері бойынша әкімдікке мүдделі учаскені конкурсқа шығару туралы өтініш (өтінішхат) беру қажет. Жер учаскелерін беру жөніндегі конкурстар Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген тәртіппен өткізіледі. Өтініш берушілердің материалдарын жер комиссиясы қарайды, ол ұсынылған құжаттарды бағалайды және қатысушыларға жұмыс тәжірибесіне, ауыл шаруашылығы техникасының, өндірістік жоспардың, еңбек ресурстарының және басқа да өлшемшарттардың болуына байланысты балл береді.
Жер комиссиясының отырыстары хаттамамен ресімделеді, оның негізінде конкурс жеңімпазына жер учаскесін беру туралы шешім қабылданады. Егер бірнеше қатысушы бірдей балл жинаған жағдайда, жеңімпаз комиссия мүшелерінің дауыс беруі арқылы анықталады.
Мысал:
Өтініш беруші әкімдікке шаруа қожалығын жүргізу үшін ауданы 200 гектар жер учаскесін беру туралы өтініш береді. Комиссия барлық қатысушылардың құжаттарын қарайды, олардың өндірістік мүмкіндіктері мен ауыл шаруашылығындағы жұмыс тәжірибесін бағалайды. Қарау қорытындысы бойынша ең көп балл жинаған өтініш берушіге 49 жыл мерзімге ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға учаске беріледі.
Жайылымдар мен шөп шабуға арналған жер учаскелері өтініш берушінің пайдалану мақсаты мен санатына қарай беріледі.
Ауыл шаруашылығы құрылымдары (шаруа және фермер қожалықтары) үшін жайылымға арналған жер учаскелері конкурстық негізде ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға беріледі. Конкурсқа қатысу үшін өтініш беруші учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке оны конкурсқа шығару туралы өтініш береді немесе жарияланған конкурсқа қатысады. Конкурстар жер комиссиясымен өтінімдерді міндетті түрде қараумен, жер заңнамасында белгіленген тәртіппен өткізіледі.
Жеке қосалқы шаруашылықтың малын жаю үшін жекелеген жайылымдық учаскелер жеке жер пайдалануға берілмейді. Мал жаю жергілікті атқарушы органдар әзірлейтін және халықтың жайылымдық жерлерді пайдалану тәртібі мен шекарасын айқындайтын Жайылымдарды басқару жөніндегі жоспарларға сәйкес жүзеге асырылады.
Азаматтарға шөп шабу үшін жер учаскелері өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығымен 5 жылға дейінгі мерзімге конкурс өткізбей беріледі. Шөп дайындау үшін учаске алу үшін азамат учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке оның орналасу схемасын қоса бере отырып өтініш береді. Өтініш «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекет меншігіндегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік қызмет көрсетілетін шеңберінде «Электрондық үкімет» порталы арқылы беріледі.
Мысал:
Шаруа қожалығына иелік ететін өтініш беруші әкімдікке ауданы 150 гектар жайылым үшін жер учаскесін беру туралы өтінішпен жүгінеді. Құжаттарды тексергеннен кейін учаске конкурсқа шығарылады, оның қорытындысы бойынша шаруашылыққа ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалану құқығы беріледі. Басқа азамат «Электрондық үкімет» порталы арқылы шөп шабу үшін ауданы 10 гектар учаскеге өтініш береді. Әкімдікпен келісілгеннен кейін учаске өтеусіз жер пайдалану құқығымен 5 жыл мерзімге беріледі.