Соттан тыс банкроттық процедураны қолдану

Сіз соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін қолдану үшін белгіленген өлшемшарттарына сәйкес бола аласыз.

Банкроттық рәсім қолданылған жағдайда, берешекті өндіріп алу туралы істі қарау тоқтатылуға жатады.

Сұрағынызға рахмет! Жағдайыңыз түсінікті. Егер Заңда белгіленгендей, қарызды 12 ай бойы төлемесеңіз және осы қарыздарды реттеу бойынша банктермен жұмыс жүргізілген болса, әине банкроттыққа арыз бере аласыз. Бірақ, түсініңіз оның салдары бар. Кейін 5 жыл кредит ала алмайсыз, 3 жыл Сіздің қаржылық жағдайыңыз бақылауда болады.

Өтінішті наурыз айында бере аласыз. Әзірше осы кредиттеріңізді реттеу үшін банкке жүгінуіңіз қажет.

Cәлеметсіз бе. Иә, мұндай міндеттемелер тоқтатылмайды, сот шешімдері орындалуға жатады.

Жоқ, Заң 12 айдан астам берешегі бар азаматтарға ғана қарастырылған.

Азаматтың тұрақты табысы бар екенін және сот орындаушысы берешекті өтеу есебіне соманың 50% ұстап қалуды жүргізетінін ескере отырып, берешекті ішінара өтеуі бар, яғни 12 ай ішінде өтемеу фактісі жоқ.

Бұдан басқа, сот шешімі бойынша өндіріп алынатын 45,0 млрд.тенге берешек сомасының  «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы» Заңының 46-бабына сәйкес,  тоқтатылуға жатпайтын қылмыстық құқық бұзушылық құрамы болып табылады.

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы істерді соттар Заңда белгіленген ерекшеліктермен азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалар бойынша қарайды.

Ағымдағы жылға мемлекеттік баж салығы белгіленбеген, қазіргі уақытта Салық кодексіне өзгерістер енгізу, оның ішінде сотқа тиісті арыз берген кезде мемлекеттік баждың мөлшерін белгілеу бөлігі бойынша мәселе қаралуда.

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы арыздар тұрғылықты жер бойынша соттарда (азаматтық) қаралатын болады.

Банкроттық рәсім аяқталғаннан кейін қаржылық жағдайдың мониторингі борышкердің деректері, сондай-ақ уәкілетті органдардың деректері бойынша жүзеге асады. Борышкердің мүлкі мемлекеттік тіркеуден өтіп, бар болған жағдайда кредиторларға тиісті хабарлама жіберіледі. Мәміленің жалған екенін сот анықтайды.

Әдейі банкроттық белгілерін анықтау азаматтың сот арқылы немесе соттан тыс банкроттық рәсімдерін қолдануға арыз бергенге дейін 3 жыл бұрын борышкердің қаржылық жағдайына талдау жүргізу арқылы жүзеге асырылатын болады. Мүлікті жасыру, оны заңсыз иеліктен шығару және банкроттыққа дейінгі кезеңде азаматтың басқа да заңсыз әрекеттері фактілері анықталған кезде соттан тыс банкроттық рәсімі тоқтатылуға жатады. Сот банкроттығы рәсімінде қаржы басқарушысы осы мәмілелерді заңсыз деп тануға және мүлікті мүліктік массаға қайтаруға сот тәртібімен әрекет жасайды. Мәмілені жарамсыз деп тану туралы сот актісінің болуы рәсімнің нәтижелері бойынша банкроттан берешекті есептен шығарудан бас тартуға негіз болады.

Қаржы басқарушысын Мемлекеттік кірістер органдары атынан уәкілетті орган тағайындайды. Осы мақсаттар үшін қаржы басқарушыларын таңдау және тағайындау тәртібі әзірленетін болады.

Заңмен (Заңның 17-бабы)  "электрондық үкіметтің" веб-порталында борышкерге қатысты соттан тыс банкроттық рәсімі қолданылғаны туралы мәліметтер орналастырылған күннен бастап борышкерден соттан тыс банкроттық рәсімін қолдану туралы өтініште көрсетілген кредиторлардың міндеттемелерін орындауын талап етуге тыйым салынатыны туралы норма көзделген. Осыған сәйкес борышкердің соттан тыс банкроттық рәсімін қолдану туралы өтініште көрсетілген кредиторлардың міндеттемелерін орындауын талап етуге кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру шоты, сондай-ақ соттардың борышты өндіріп алу туралы шешімін орындау тоқтатыла тұрады.

Иә, заң нормаларына сәйкес борышкердің мүліктік массасының құрамына меншік құқығындағы барлық мүлік кіреді. Рәсім барысында мүлік сатылуға жатады, түскен қаражат қаржы басқарушысының ағымдағы шығыстарын өтеуге және кредиторлардың талаптарын өтеуге жіберіледі. Қарыздың қалған өтелмеген сомасы есептен шығаруға жатады.

Дегенмен, мүліктің құны қарыз сомасынан көп болса, төлем қабілеттілігін қалпына келтіру процедурасын қолдану үшін сотқа жүгінуге міндеттісіз.

Заңға 2022 жылдың 30 желтоқсанында қол қойылды және 2023 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде жарияланды. Заңның негізгі нормалары 2023 жылғы 3 наурыздан бастап күшіне енеді. Оның қолданылу мерзім аясы осы Заңмен шектелмейді.

Банкроттықтык ешқандай салдары жоқ несиелік рақымшылықтан айырмашылығы -  шектеулерінде. Яғни, 5 жыл ішінде жаңа несиелер алуға тыйым салынауы, 3 жыл ішінде қаржылық жағдайдың бақылануы.

Барлығы банкроттыққа ұшырағаннан кейін азамат өзінің несиелік ұпайын төмендететінін түсінуі қажет. Сәйкесінше, оң және теріс жақтарын өлшеп, банкроттық туралы шешімді ақылмен қабылдау керек.

Егер адам келесі жылдары несие алғысы келсе, онда банктер оның қаржылық мүмкіндіктерін мұқият талдайды.

Заңға 2022 жылдың 30 желтоқсанында қол қойылды және 2023 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде жарияланды. Заңның негізгі нормалары 2023 жылғы 3 наурыздан бастап күшіне енеді.

Бұл жағдайда, егер азаматта банкте және микроқаржы ұйымдарынан басқа, төленетін несиелер мен қарыздар болмаса, соттан тыс банкроттық рәсімін қолдану туралы арыз беруге негіз бар.

Мүмкін, мұндай адамдар үшін қандай да бір ерекше жағдайлар мен шектеулер заңда қарастырылмаған.

Борышкерге сот банкроттығы рәсімін қолдану кезеңінде (6 ай) шығуға тыйым салу белгіленді, себебі, борышкердің мүлкін сатуды жүзеге асыру кезінде тиісті құжаттарға қол қоюға тікелей қатысуы қажет. Сот шығуға тыйым салуды енгізеді, рәсім аяқталғаннан кейін тыйым алынып тасталады.

Банкроттық-бұл барлық несие берушілер алдындағы банкроттық.

Егер соттан тыс немесе сот банкроттығы рәсімдерін қолдануға арналған өтініште қолда бар кредиторлардың бірін көрсетпесеңіз, сізге рәсімдерді қолданудан бас тартылады.

Бұл талап әрбір кредитордың құқықтары мен мүдделерін сақтау мақсатында енгізілді.

Берешекті реттеу рәсімін жүргізуді растайтын құжаттарды ұсыну туралы талап міндетті болып табылады.

Іс сотта қаралғандықтан, тиісінше, бұл құжат істе бар, оны жүргізудің дәлелі ретінде тіркеу қажет.

 Иә, сот арқылы банкроттық рәсімін қолдану мүмкіндігі бар. Жеке тұлғаның жеке тұлға алдындағы берешегі бойынша жағдай сот тәртібімен қаралатын болады.

Сот банкроттығы рәсімін жүргізу кезеңінде (6 ай) борышкер үшін елден тыс жерлерге шығуға тыйым салынатын болады. Сот банкроттық рәсім аяқталған сәттен, тұлғалардың тізімі орналастырылғаннан кейін шектеулер алынып тасталады және азамат елден тыс жерлерге шыға алады.

"Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық туралы" Заң тек Қазақстан Республикасының азаматтарына қолданылады.

Азаматтығы жоқ, сондай-ақ тұруға ықтиярхаты бар адамдарға заң қолданылмайды.

Көші-қон мәселелерін реттейтін заңнама бойынша азаматтардың осы санаты кейіннен азаматтығын алмауы мүмкін, сондықтан Заң ережелері Қазақстан Республикасының азаматтарына және ел ішіндегі борыштарға қолданылады.

Заңның 22-бабының нормаларында кредитордың, оның ішінде борышкерге қатысты төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот банкроттығын қалпына келтіру рәсімдерін қолдану туралы іс қозғалғаннан кейін кепілгерлерге және кепіл берушілерге талаптар қою құқығы көзделген.

Борышкерге қатысты банкроттық рәсімі аяқталғаннан кейін кредитор банкроттық нәтижелері бойынша өтелмеген талаптарды есептен шығаруға байланысты мұндай мүмкіндіктен айырылады.

Бұл ретте кепілгер (кепіл беруші) кіріс параметрлеріне сәйкестігін негізге ала отырып, өзінің (жеке) міндеттемелері бойынша заңда белгіленген рәсімдерді қолдануға өтініш жасау құқығынан айырылмайды

Заңмен борышкердің өзі өзіне қатысты соттан тыс банкроттық/сот арқылы рәсімді немесе азаматтардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіруді қолдауға бастамашы болады.

Кредиторлар және басқа да үшінші тұлғалар азаматты банкрот деп мәжбүрлі түрде тани алмайды.

Яғни, салдарлардың бар болуына қарамастан, аталған шара азаматтың жеке қалауы болып табылады.

Қарыздары бар, бірақ банкроттық туралы арыз бермеген азаматтарға қатысты қаржы ұйымдар коллекторлық қызмет және атқарушылық іс жүргізу туралы заңдарының негізінде берешекті өндіруді талап етуге құқылы.

Осы Заңды іске асыру банктердің қарыз алушыларына да әсер етуі мүмкін. Олар несие алғысы келетін азаматтың қаржылық мүмкіндіктерін терең саралайтын болады.

Банкрот деп тану туралы арыз бермеген азаматтарға қатысты Заңмен ешқандай шаралар қарастырылмаған.

Заңда қаржы басқарушылады уәкілетті орган тағайындайтындығы,  азаматтың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе банкроттық туралы істі қозғау туралы сот ұйғарымынан кейін уәкілетті орган тағайындайтындығы және қаржы басқарушыға ақы төлеу борышкердің мүлкі есебінен 1 ЖТМ (яғни 70 000) мөлшерінде жүзеге асырылатындығы туралы көзделген.

Осыған байланысты, сот банкроттық немесе төлем қабілеттілікті қалпына келіру рәсімін қолдану туралы шешім қабылдаған жағдайда қаржы басқарушының қызметіне ақы төлеу сомасын өндіру қажет.

Сондай-ақ, мүлік болмаған жағдайда банкроттық рәсім ұзаққа созылмайды.

Сот арқылы банкроттық рәсім кезінде борышкердің барлық қарызы есепке алынады, Қарызды өтеу кезек бойынша жүзеге асады. Қалған өтелмеген талаптар, алимент, өмірге немесе денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу, қылмысық істер бойынша келтірілген залал жән сот шешімі негізінде бюджетке өндірілуге жататын қарыздарды қоспағанда шығарылады. Осылайша, егер банкроттық рәсімін жүргізу нәтижесінде борышкердің кредиторларының талаптарының тізіліміне енгізілген салық берешегінің сомасы өтелмеген немесе ішінара өтелген болса, шығаруға жатады.

Егер сот шешімі бойынша туындаған қарыздан басқа тағы да қарыз болатын болса, онда ол сот арқылы банкроттық рәсімін қозғау үшін сотқа жүгінуге құқылы, бірақ оның пайда болған қарызын ескерілуі тиіс. Сот шешімдері, сонымен қатар келісім бойынша өндіріп алынған қарыздар жойылуға жатпайды.

Иә, егер борышкер өзін сот тәртібімен банкрот деп жарияласа және рәсім нәтижелері бойынша аталған қарыз өтелмеген болып қалса, онда ол алынады.

Егер азаматты субсидиарлық жауапкершілікке тарту шеңберінде сот шешімі бойынша өндіріп алынған қарыздан басқа: салықтар бойынша, банктік кредиттер бойынша және басқа да борыштар болса, азамат сот арқылы банкроттық рәсімін қолдану үшін сотқа жүгінуге құқылы, бұл ретте субсидиарлық тәртіппен өндіріп алынған сомалар алынуға жатпайды.

Егер азамат қатарынан 6 ай бойы АӘК алушы болып табылса, сондай-ақ оның мүлкі болмаған жағдайда және банкпен немесе микроқаржы ұйымымен қарызды реттеу рәсімінен өткен болса, онда ол соттан тыс банкроттық рәсімін қолдануға өтініш жасауға құқылы.

Мүлік бар болғандықтан, соттан тыс банкроттық рәсімін қолдану мүмкін емес, себебі ол осы рәсімнің кіріс параметрлеріне сәйкес келмейді.

Сот арқылы банкроттық рәсімін қолдану үшін сотқа жүгіну мүмкіндігі бар. Бұл ретте жалғыз тұрғын үй азаматта қалады және кредиторлар алдындағы қарызды өтеу үшін сатылуға жатпайды.

Сіздің сұрағыңыз бойынша, азамат сот арқылы банкроттығының негіздеріне  жатады. Банк және микроқаржы ұйымымен қарызды реттеуден өткені туралы растайтын құжат міндетті болып табылады.

Кредитормен қарызды реттеу рәсіміне қатысты.

Несиені өтеуде қиындықтарға тап болған азаматтардың мерзімі өткен берешегін реттеу тәртібі Қазақстан Республикасында 2021 жылғы 1 қазаннан бастап қолданылады. Ол банктер мен микроқаржы ұйымдарына таралады.

Мерзімі өткен қарыз алушылар ол басталған күннен бастап 30 күн ішінде қарыз бойынша мәселені шешу үшін банкке және/немесе микроқаржы ұйымына өтінішпен жүгінуге тиіс.

Борышкер өз өтінішінде кешіктірудің пайда болуының себебін көрсетуі керек, мәселені шешудің өз ұсыныстарын ұсынуы керек және кірістердің төмендегені, міндеттемелер бойынша төлем жасай алмайтындығын растайтын құжаттарды ұсынуы керек.

Сұратылған құжаттарды ұсынбау қарыз алушының өтінішін қараусыз қалдыру үшін негіз болып табылады.

Банк немесе МҚҰ өтінішті қарап, 15 күнтізбелік күн ішінде жауап береді:

- шарт талаптарына қарыз алушы ұсынған өзгерістерді қабылдай отырып, келісім бере алады;

- шарт талаптарын өзгерту бойынша өз ұсыныстарын бере алады;

- немесе бас тарта алады, бірақ себептердің дәлелді негіздемесін көрсетеді;

Шартты өзгерту шарттары келесідей болуы мүмкін:

- сыйақы мөлшерлемесін төмендету,

- төлемді кейінге қалдыру;

- қарыз мерзімін ұлғайту және т. б.

Тағы бір ұсыныс ипотека нысанасы болып табылатын жылжымайтын мүлікті өз бетінше сату болуы мүмкін.

Егер қарыз алушы қарыз шарттары бойынша кредитормен келісімге келе алмаса, ол банкпен және МҚҰ-мен барлық құжаттар мен хат-хабарларды қоса бере отырып, ҚР  Қаржы нарығын реттеу және дамыту  агенттігіне жүгінуге құқылы.

Қарызды реттеудің бірыңғай тәртібі туралы толығырақ Агенттікке "1459" нөмірі бойынша call-орталығына немесе " Fingramota Online " мобильді қосымшасы арқылы біле аласыз.

Көрсетілген жағдайға сүйене отырып, банк алдындағы берешекті 5 жылдан астам өтемеуге байланысты соттан тыс банкроттық рәсімін қолдану мүмкіндігі бар.

Бірақ банкроттық рәсімінің салдарын есте ұстанған жөн:

1) 5 жыл ішінде қарыздар мен кредиттер алуға шектеу;

2) банкроттықты 7 жылдан кейін ғана қайта қолдануға болады;

3) банкроттықтан кейін 3 жыл ішінде қаржылық жағдайдың мониторингін жүргізу көзделген.

Азамат несиелер бойынша 1 жылдан астам мерзім өткен жағдайда соттан тыс банкроттық рәсімін қолдануға құқылы. Бұл ретте, бұл мерзім соңғы 6 ай ішінде атаулы әлеуметтік көмек алатын адамдарға қатысты ғана ескерілмейді.

Борышкерге елден тыс шығуға тыйым салу сот банкроттығы рәсімін қолдану және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру кезеңінде ғана белгіленді, өйткені борышкер мүлкін сатуды жүзеге асыру кезінде тиісті құжаттарға қол қоюға тікелей қатысуы қажет.

Рәсім аяқталғаннан кейін (соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық, төлем қабілеттілігін қалпына келтіру) шетелге шығуға шектеулер белгіленбеген.

Қылмыстық жауапкершілік әлі көзделмеген, әкімшілік жауапкершілік айыппұл мөлшері 200 АЕК дейін көзделген.

Заң нормаларына сәйкес, қаржы басқарушылар уәкілетті органның бұйрықтарымен тағайындалады, борышкер үшін қаржы басқарушысын өз бетінше таңдау құқығы көзделмеген.

Сонымен қатар, қаржы басқарушысын тағайындау туралы бұйрық шығарылғаннан кейін борышкер үшін қаржы басқарушысымен рәсімді жүргізуге байланысты мәселелер бойынша (төлем тәртібі және басқалар) келісімдер жасасуда шектеу жоқ.

Борышкердің мәмілелерін жарамсыз деп тану және мүлікті қайтару мәміленің жалған фактісі және ҚР Азаматтық кодексінде көзделген өзге де фактілер анықталған жағдайда қойылуы мүмкін. Жасалған мәміленің ойдан шығарылуы немесе жалған болуы сотта дәлелденуі керек.

Заңның 20-бабына сәйкес, сот арқылы банкроттық немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін қолдану туралы арызда арыз берілетін соттың атауы, кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру мүмкін еместігінің негіздері және де қоса берілетін құжаттардың тізбесі болуға тиіс.

Арызда барлық кредиторлар мен дебиторлардың тізбесі (берешек сомасын және олардың құрылған күнін, тұрғылықты жерінің немесе орналасқан жерінің мекенжайын, электрондық мекенжайларын және оларды кейіннен хабардар ету үшін телефондардың байланыс нөмірлерін (мұндай ақпарат болған кезде) көрсете отырып), мүліктің тізімдемесі, оны бағалау туралы қорытындысын қоса бере отырып (ол болған кезде), барлық кредиторлар мен дебиторлардың тізбесі, борышкердің банктік қарыз шарты және (немесе) микрокредит беру туралы шарт бойынша берешекті реттеуді жүргізу жөнінде шаралар қабылдағанын растайтын құжаттың көшірмесі (азаматтың хаты не Банктің жауабы) қоса беріледі. Өзге құжаттарды (дәлелдемелерді) ұсыну талап етілмейді.

Заң нормаларына сәйкес, төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот арқылы банкроттық рәсімін қолдану туралы сот ұйғарымы шығарылғаннан кейін борышкер мүлікті беруге, төлеуге немесе мүліктік міндеттемелерді өзге де тәсілмен орындауға міндетті мемлекеттік органдардың, өзге де органдар мен ұйымдардың шешімдерін орындау шарасы тоқтатыла тұрады.

Осыған байланысты атқарушылық іс жүргізу бойынша елден тыс жерлерге шығуға шектеу түріндегі шаралар тоқтатыла тұруға жатады.

Мәмілелерді жарамсыз деп тану және мүлікті қайтару – борышкердің де, оның кредиторларының да мүдделерін қорғаудың пәрменді тетігі.

Мәмілелер сот тәртібімен жарамсыз деп танылады, мұндай талап алдау және ҚР Азаматтық кодексінде көзделген өзге де негіздер бойынша жасалған мәмілелердің жалған фактісі анықталған жағдайда қойылуы мүмкін. Жасалған мәміленің ойдан шығарылуы немесе жалған болуы сотта дәлелденуі керек.

Өтініш берушінің талабын қанағаттандыру және мәмілені жарамсыз деп тану туралы сот шешімі шығарылған жағдайда жауапкер мәміле бойынша алынғанның бәрін қайтаруға міндетті.

Бұл ретте жауапкер борышкерге талап қою құқығын алады, ол үшінші кезекте қанағаттандырылуға тиіс.

Іс үшін елеулі маңызы бар мән-жайларды анықтау және сот негізделген шешім шығару мақсатында жауапкерге (сатып алушыға) сот талқылауы барысында оның тарапынан тиісті мінез-құлықтың жоқтығын, мәміленің жалған белгілері жоқ екенін дәлелдеу қажет.

Заңда көзделген рәсімдерді қолдану негіздеріне сәйкес келген жағдайда, сіз тиісті арызбен жүгінуге құқығыңыз бар.

Соттан тыс банкроттық кезінде:

1) борыш 5,5 млн. теңгеден (1600 АЕК) аспайды;

2) 12 ай ішінде өтеу жоқ болу керек;

3) тіркелген мүлік, оның ішінде ортақ меншіктегі мүлік жоқ;

4) банкпен реттеу жүргізілген болса.

Сондай-ақ атаулы әлеуметтік көмек алушылар үшін 6 ай ішінде және берешегі 5 жылдан артық өтелмейтін азаматтар үшін ерекше жағдайлар көзделген.

Соттан тыс банкроттықты тек банктер, микроқаржы ұйымдары және коллекторлық агенттіктер алдындағы қарыздар бойынша қолдануға болады.

Сот банкроттығы, азаматтар қаржы ұйымдары алдындағы борыштар бойынша 1600 АЕК – тен астам (2023 жылы-5 млн 520 мың теңге), Басқа кредиторлар алдындағы борыштардың барлық түрлері бойынша қолдана алады.

Бұл ретте несиені өтеу бойынша мерзімі кемінде 12 ай болуы тиіс және банктерден реттеу рәсімінен өту қажет.

Сондай-ақ, заңда сотта тұрақты табыс болған кезде қарыздарды төлеуге бөліп төлеу мүмкіндігін (5 жылға дейін) көздейтін төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімін қолдану көзделген. Қалпына келтіру жоспары қаржы басқарушысымен бірлесіп әзірленеді және сотта бекітіледі.

Бұл рәсімнің артықшылығы-одан кейін адам "банкрот" мәртебесін алмайды, сондықтан оған банкрот үшін көзделген салдарлар қолданылмайды.

Банкроттықтан кейін пайда болатын салдарға назар аударамыз, бұл:

1) 5 жыл ішінде қарыздар мен кредиттер алуға шектеу;

2) банкроттықты 7 жылдан кейін ғана қайта қолдануға болады;

3) банкроттықтан кейін 3 жыл ішінде қаржылық жағдайдың мониторингін жүргізу көзделген

Банкроттықтың соттан тыс рәсімін қолдану үшін кіріс критерийлеріне сәйкес келген жағдайда азамат E-gov, E-Salyg Azamat веб-порталы және ХҚКО АЖ арқылы аумақтық мемлекеттік кірістер басқармасына жүгінуі қажет.

Сот банкроттығын қолдану негіздеріне сәйкес келген жағдайда азамат тұрғылықты жері бойынша сотқа арызбен жүгіну керек.

Кредиттік ұйыммен қарызды реттеу рәсімін жүргізу міндетті болып табылады. Екінші деңгейдегі банктің, микроқаржы ұйымының банктік қарыз шартының және (немесе) бас тарту себептерін негіздей отырып, микрокредит беру туралы шарттың талаптарын өзгертуден бас тарту туралы жауаптары Заңның 16-бабында көрсетілгендей, кредиттік ұйыммен борышты реттеуден өткенін растайтын құжаттар болып табылады.

Екінші деңгейдегі банк, микроқаржы ұйымы борышкердің өтінішіне жауап ұсынбаған жағдайда, рәсімнің жүргізілгенін растайтын құжат борышкердің өтінішінің көшірмесі немесе өтініштің электрондық форматта жіберілгені растау болып табылады.

Сот шешімі бар және атқарушылық іс қозғалған берешекке қатысты,  іс сотта қаралғандықтан, тиісінше қарызды реттеу туралы құжат бар болғандықтан, оны жүргізудің дәлелі ретінде қоса беру қажет екенін хабарлаймыз.

Қазіргі уақытта дара кәсіпкердің банкроттығына қатысты оңалту және банкроттық туралы заңнамаға өзгерістер енгізілді, дара кәсіпкердің банкроттығы бойынша кредиторлар қатарына жеке тұлға ретінде кредиторлар алдындағы қарызды (жеке борыштар) қосу мүмкіндігі көзделген.

Банкроттық рәсімдерін қолдану және төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкіндігі үшін азаматтың міндеттемелерінің барлық түрлері бойынша өтеу кемінде 12 ай кешіктіру ескеріледі.

"Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы" Заң жеке кәсіпкер ретінде тіркелген азаматтарға қолданылмайды.

Бұл ретте, дара кәсіпкердің банкроттығына қатысты оңалту және банкроттық туралы заңнамаға өзгерістер енгізілді, дара кәсіпкердің банкроттығы бойынша кредиторлар қатарына жеке тұлға ретінде кредиторлар алдындағы қарызды (жеке борыштар) қосу мүмкіндігі көзделген.

Кредитор сот банкроттығы барысында борышкердің жалғыз тұрғын үйін, егер ол кепіл нысанасы болып табылса ғана алып қоюға құқылы. Егер жалғыз тұрғын үй кепіл ретінде болмаса, кредиторлар оны талап ете алмайды.

Несиені өтеу бойынша кешіктіру қатарынан кемінде 12 ай болуға тиіс, кредитор алдындағы берешек бойынша төлем шотына түскен кез келген сома өтеу сомасы болып есептеледі.