ҚПК-нің 105-бабына сәйкес сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамдардың әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне өздерінің немесе өкілдік еткен құқықтары мен мүдделерін қорғайтын адамдардың шағымдары тергеу бөлімінің бастығына, анықтау органының басшысына, прокурорға немесе сотқа беріледі.
Өзінің әрекетіне (әрекетсіздігіне) немесе шешімдеріне шағымды алған сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адам шағымды өзінің түсініктемелерімен бірге дереу тергеу бөлімінің бастығына, анықтау органының басшысына жіберуге міндетті.
Тергеу бөлімі бастығының, анықтау органы басшысының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне шағымдар прокурорға беріледі. Өзінің әрекетіне (әрекетсіздігіне) немесе шешімдеріне шағымды алған тергеу бөлімінің бастығы немесе анықтау органының басшысы өз түсініктемелерімен бірге шағымды дереу тиісті прокурорға жіберуге міндетті.
Прокурор, тергеу бөлімінің бастығы, анықтау органының басшысы шағымды қарауға және оны алған күннен бастап жеті күн ішінде шағым берген адамға қабылданған шешім туралы хабарлауға міндетті. Ұстау, сезікті деп тану, күдіктінің іс-әрекетін саралау, қызметтен шеттету, рұқсатсыз тексеру жүргізу, тінту, алу, мүлікке билік етуді уақытша шектеу, мүлікпен мәмілелер мен өзге де операцияларды тоқтата тұру кезіндегі заңды бұзу туралы шағымдар олар келіп түскен кезден бастап үш тәулік ішінде қаралуға жатады. Шағымды тексеру үшін қосымша материалдарды талап ету немесе өзге де шаралар қабылдау қажет болған ерекше жағдайларда, бұл туралы шағым берген адамға хабарлай отырып, шағымды он бес тәулікке дейінгі мерзімде қарауға жол беріледі.
Шағымды қарау нәтижесiнде тергеу бөлiмiнiң бастығы, анықтау органының басшысы прокурорға даулы шешiмнiң күшiн жою немесе өзгерту туралы өтiнiш жасауға, анықтау органына сотқа дейiнгi тергеп-тексерудi жүзеге асыратын адамның орындауы үшiн мiндеттi нұсқаулар мен ұйғарымдар беруге құқылы.
Шағымды қарау нәтижесінде даулы шешімнің күшін жою немесе өзгерту туралы шағымды толық немесе ішінара қанағаттандыру не шағымды қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім қабылдануы мүмкін.
Бұл ретте, егер бұл шағым берген адамның немесе оның мүдделерi үшiн берiлген тұлғаның жағдайының нашарлауына әкеп соқтыратын болса, бұрын қабылданған шешiмдi өзгертуге болмайды. Шағым берген тұлға шағым бойынша қабылданған шешім және одан әрі шағымдану тәртібі туралы хабардар етілуге тиіс. Шағымды қанағаттандырудан бас тарту дәлелді болуы керек.
ҚПК-нің 106-бабына сәйкес құқықтары мен бостандықтары прокурордың, тергеу және анықтау органдарының әрекеті (әрекетсіздігі) мен шешімімен тікелей қозғалатын адам қылмыстық құқық бұзушылық туралы арызды қабылдаудан бас тартуға, сондай-ақ сотқа дейінгі тергеп-тексеру туралы заңды бұзуға шағым жасауға құқылы. мерзім, қылмыстық істі тоқтату, сот-медициналық сараптама жүргізу үшін медициналық ұйымға мәжбүрлеп орналастыру, тінту және (немесе) алу, өзге де әрекеттерді (әрекетсіздікті) жасау және шешім қабылдайды.
Қылмыстық процесті жүргізуші органның орналасқан жері бойынша аудандық сотқа адам келіспеген шешіммен танысқан күннен бастап он бес күн ішінде не оның атына берілген шағымды қанағаттандырудан бас тарту туралы прокурор хабарлама алғаннан кейін сол мерзімде не прокурорға жауап берілмеген күннен бастап он бес күн өткеннен кейін шағым берілуі мүмкін алады.
Шағымды тергеу судьясы үш күн ішінде сот отырысын өткізбей жалғыз өзі қарайды. Заңды және дәлелді шешім қабылдау үшін маңызы бар мән-жайларды зерделеу қажет болған жағдайда, тергеу судьясы шағымды он күн ішінде тиісті адамдардың және прокурордың қатысуымен жабық сот отырысында қарайды, олардың келмеуі шағымды қарауға кедергі келтірмейді.
Шағымды қарау нәтижелері бойынша тергеу судьясы мынадай қаулылар шығарады: 1) заңсыз деп танылған процестік шешімнің күшін жою туралы; 2) тиісті лауазымды адамның әрекетін (әрекетсіздігін) заңсыз немесе негізсіз деп тану және оның жіберілген бұзушылықты жою жөніндегі міндеті туралы; 3) салу туралы азаматтың немесе ұйымның құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуын жою жөніндегі прокурордың міндеті; 4) шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы
