Өтімділікті басқару мәселелері бойынша ҚР Бюджет кодексіне өзгерістер енгізу бойынша түсініктемелер. ҚР ҚМ ҚК төрағасының орынбасары Айвар Зейнуллинмен сұхбат
Қайырлы күн, Айвар Талғатұлы, биыл наурыз айында Қазақстанда жаңа Бюджет кодексі қабылданды. Жаңа Бюджет кодексімен бюджеттік өтімділікті басқаруға қатысты қандай жаңалықтар енгізілді?
Айвар Зейнуллин: Иә, биыл 15 наурызда қабылданған Бюджет кодексі бюджеттік өтімділікті басқару бойынша қаржы құралдарын едәуір кеңейтуді көздейді. Бюджет кодексінің 113-бабы (9-тармағы) қазір мемлекеттік қазынашылық Бірыңғай қазынашылық шоттан уақытша бос бюджет ақшасын орналастыруды ҚР Ұлттық Банкімен және АРРФР-мен келісім бойынша ҚР Үкіметі айқындаған тәртіппен жүзеге асыратынын көздейді.
Бұл уақытша бос бюджеттік ақша енді Ұлттық Банктің депозиттерінде ғана емес, екінші деңгейлі банктерде (ЕДБ) де орналастырылуы мүмкін. Осы уақытқа дейін БСЖ – ның уақытша бос бюджеттік қалдықтарын орналастырудың жалғыз құралы Ұлттық Банктің сыйақының ең төменгі пайызы-жылдық 0,25% депозиттері ғана болды.
Өздеріңіз білетіндей, ЕДБ депозиттерінің ағымдағы нарықтық мөлшерлемесі Ұлттық Банктің айтылған мөлшерлемесінен едәуір асып түседі, осылайша Бюджет кодексінің бұл жаңашылдығы Бірыңғай қазынашылық шоттың бос бюджеттік қалдықтарын орналастырудан алынған бюджет кірістерінің айтарлықтай өсуін бере алады.
Шын мәнінде, Қазынашылықтың ЕДБ депозиттеріне бюджет қаражатын орналастыруы әлемдік тәжірибеде бірегей прецедент болып табылмайды. Бұл қаржы құралын басқа инвестициялық құралдармен қатар басқа елдердің қазынашылықтары, соның ішінде біздің жақын көршілеріміз: Қырғызстан, Өзбекстан, Ресей, Грузия және т.б. табысты қолданады.
Осылайша, жаңа бюджеттік нормаларды қабылдай отырып, біз ұзақ уақыт бойы алыс және жақын шетелдердің көптеген елдерінде кеңінен қолданылатын озық әлемдік тәжірибені қабылдаймыз және бейімдейміз.
Сондай-ақ, Бюджет кодексімен квазимемлекеттік сектор субъектілеріне қатысты қызықты жаңалықтар енгізілді. Бүгінгі күнге дейін олар өздерінің инвестициялық қызметін, оның ішінде бұрын алған бюджет қаражатына қатысты да жүргізді. Атап айтқанда, енді Бюджет кодексінің 113-бабының 10-тармағына сәйкес олар уақытша бос бюджет қаражатын ЕДБ депозиттеріне немесе басқа қаржы құралдарына орналастырған жағдайда, мемлекеттік Қазынашылықты алдын ала келісу қажет болады.
Міне, сіз квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қаражатын орналастыруды келісу туралы норманы айттыңыз, олар енді барлық қаражатын тек мемлекеттік қазынашылық арқылы орналастыруы керек пе?
Айвар Зейнуллин: жоқ, бұл талап квазимемлекеттік сектор субъектілерінің барлық қаражатына қатысты емес, тек бюджеттен бұрын бөлінген, Бірыңғай қазынашылық шотта болмайтын және ағымдағы қаржы жылының белгілі бір уақыт кезеңі ішінде пайдаланылмайтын қаражатқа ғана қатысты. Бұл ретте, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің осы уақытша бос бюджет қаражатын Ұлттық почта операторындағы немесе ЕДБ-дегі депозиттерге және басқа да қаржы құралдарына орналастырудан алынған сыйақылар квазимемлекеттік сектор субъектілерінің кірістері болып табылмайды, акциялардың мемлекеттік пакеттеріне дивидендтер төлеу есебіне есепке алынбайды және міндетті түрде Республикалық бюджеттің кірісіне жіберіледі.
Бюджет көздерінен алынбаған квазимемлекеттік сектор субъектілерінің өзге де қаражатына бұл талап қолданылмайды.
Сонымен, осы саладағы Сіздің іс-әрекетіңізді дамытудың жақын болашағы туралы бірнеше сөз бар ма?
Айвар Зейнуллин: қазіргі уақытта біз бюджет қаражатын банктік депозиттерге орналастыруды реттейтін ережелерді әзірлеу сатысындамыз. Бастапқыда біз Ұлттық банкпен келісім бойынша бюджет қаражатының аз мөлшерін тек ҚР ең ірі және тұрақты банктерінде орналастыруды жоспарлап отырмыз, бұл бізге қаражатты орналастыру бойынша барлық тетіктерді пысықтауға, банктермен өзара іс-қимылды жолға қоюға, орналастырылған қаражаттың есебін енгізуге және автоматтандыруға, ең бастысы, қажетті теориялық және практикалық дағдылар мен құзыреттерді қалыптастыруға мүмкіндік береді персонал.
Келесі кезеңде біз депозиттік аукциондар құралын енгізе отырып, қазақстандық ЕДБ-нің көп санын тарта отырып, инвестициялық көлемді кеңейте аламыз, мүмкін тіпті Қазақстан қор биржасы алаңындағы қолда бар құралдар негізінде. Содан кейін біз, мысалы, Мажарстан, Ресей, АҚШ-та және басқа да көптеген дамыған елдерде қолданылатын биржалық сауда құралдарына (кері репо) көшу перспективасын қарастыра аламыз.
Бұл бізге өтімділікке сұраныстың жаңа көздерін береді, сондай-ақ бюджет қаражатын орналастырудың сенімділігін арттырады және Ұлттық Банк жүргізетін ақша-кредит саясатына әсерін азайтады.
