#ТСР

Қазақстанда мүгедектігі бар азаматтарды техникалық оңалту құралдарымен (ТСР) қамтамасыз ету жүйесі кезең-кезеңімен жетілдіріліп келеді. Осы жұмыстың маңызды бағыттарының бірі — ТСР-ды қайтару тетігін енгізу және дамыту. Бұл тетік әлеуметтік қолдаудың атаулылығын, тұрақтылығын және тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Техникалық оңалту құралдары — жай ғана бұйымдар емес. Олар азаматтардың қозғалуына, өз бетінше өмір сүруіне және лайықты өмір сапасын қамтамасыз етуге бағытталған нақты құралдар. Арбалар, балдақтар, жүріп-тұруға арналған құралдар, есту аппараттары және басқа да ТСР түрлері адамдарға қоғам өміріне белсенді қатысуға, білім алуға, еңбек етуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар тәжірибе көрсетіп отырғандай, уақыт өте келе берілген құралдардың бір бөлігі пайдаланылмай қалады. Бұған денсаулық жағдайының өзгеруі, жаңа әрі заманауи құралмен ауыстырылуы немесе өзге де өмірлік жағдайлар себеп болуы мүмкін. Осындай жағдайларда ТСР-ды қайтару тетігі іске қосылады.

Тетіктің мәні қарапайым әрі түсінікті: егер техникалық құрал пайдаланылмаса, ол мемлекетке қайтарылады. Одан кейін оның техникалық жағдайы бағаланып, қажет болған жағдайда санитарлық өңдеу мен жөндеу жүргізіледі де, басқа мұқтаж азаматқа беріледі.

Бұл тәсіл бірнеше маңызды міндетті шешеді.

Біріншіден, бұл — бюджет қаражатын тиімді пайдалану. Қайта пайдалануға жарамды құралдарды айналымға енгізу мемлекеттік шығындарды оңтайландыруға мүмкіндік береді.

Екіншіден, ТСР-ға мұқтаж азаматтарды күту мерзімі қысқарады. Қайтарылған құралдар арқылы көмек көрсету жеделдейді.

Үшіншіден, мемлекеттік ресурстарға жауапкершілікпен қарау мәдениеті қалыптасады. ТСР-ды қайтару — басқа азаматтарға қолдау көрсетуге қосылған үлес.

Қазіргі кезеңде қайтару тетігі пилоттық режимде енгізілуде. Пилоттық өңірлер ретінде Ақтөбе облысы, Қарағанды облысы және Павлодар облысы айқындалды. Аталған өңірлерде тетікті сынақтан өткізу ұйымдастырушылық процестерді пысықтауға, рәсімдердің ашықтығын арттыруға және болашақта оны бүкіл ел бойынша кеңінен енгізуге мүмкіндік береді.

Бұл ретте қайтару тетігінің азаматтар үшін барынша қолайлы әрі түсінікті болуына ерекше көңіл бөлінуде. Рәсімдер жеңілдетілуде, түсіндіру жұмыстары жүргізілуде, барлық кезеңдерде сүйемелдеу қамтамасыз етіледі. Сонымен бірге барлық ТСР түрлері қайтаруға жатпайтынын атап өткен жөн. Жеке дайындалатын бұйымдар, мысалы протездер, пайдаланушының өзінде қалады.

Бүгінде ТСР-ды қайтару тетігі — жай ғана әкімшілік рәсім емес. Бұл — тиімділікке, әділеттілікке және адамға қамқорлық жасауға бағытталған заманауи әлеуметтік саясаттың ажырамас бөлігі.

Оны одан әрі дамыту оңалту қызметтерінің қолжетімділігін арттырып, қоғамдағы әлеуметтік жауапкершілік пен өзара қолдау қағидаттарын нығайта түседі.

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру бойынша тұрақты негізде жұмыс жүргізуде.

Негізгі мақсат – оңалтудың сапасын, қолжетімділігін және тиімділігін арттыру, сондай-ақ адамның нақты қажеттіліктеріне бағдарлану.

Қазіргі уақытта әлеуметтік қызметтер порталы арқылы мүгедектігі бар адамдарға ұсынылатын техникалық оңалту құралдарының құнын өтеу ретінде берілетін кепілдендірілген соманы айқындау әдістемесіне өзгерістер енгізілуде.

Бұған дейін кепілдендірілген соманы айқындау өткен қаржы жылындағы бағаның орташа мәні туралы үш ақпарат көзі негізінде комиссия арқылы жүргізілетін: әлеуметтік қызметтер порталының деректері, тауарларды мемлекеттік сатып алу деректері және әлеуетті өнім берушілердің коммерциялық ұсыныстары негізінде.

Жаңа әдістемеге сәйкес кепілдендірілген сома әлеуметтік қызметтер порталының деректері мен электрондық дүкеннің деректері ескеріле отырып айқындалатын болады.

Осыған байланысты тауарлардың нарықтық құны бойынша электрондық сауда алаңдарының жинақталған деректерін алу үшін әлеуметтік қызметтер порталын Қаржы министрлігінің цифрлық жүйелерімен интеграциялау жұмыстары жүргізілуде.

Алдағы уақытта кепілдендірілген сома нақты нарықтық деректер негізінде цифрлық платформалардан автоматты түрде, қолмен араласусыз қалыптастырылатын болады. Бұл ашықтықты, объективтілікті және бірыңғай тәсілді қамтамасыз етеді.

Күтілетін негізгі нәтижелер:

• техникалық оңалту құралдарының құнын қалыптастыру процесін толық цифрландыру;
• адами фактор мен субъективтілікті болдырмау;
• әділ баға қалыптастыруды қамтамасыз ету;
• бюджет қаражатын ұтымды пайдалану.

Сонымен қатар, мемлекет мұқтаж азаматтарды сапалы техникалық оңалту құралдарымен қамтамасыз ету үшін негізсіз шығыстарды қысқартуға бағытталғанын атап өткен жөн.

Босатылған қаражат жүйені дамытуға, оның ішінде оңалтудың тиімділігі мен қалпына келу жылдамдығын арттыруға мүмкіндік беретін заманауи, технологиялық және қымбат тұратын оңалту құралдарын енгізуге бағытталатын болады.

Қосымша ақпарат ретінде, жаңа тәсілдер әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығы арқылы іске асырылуда. Бұл – халықты әлеуметтік қорғау саласындағы заманауи шешімдер әзірленіп, енгізілетін мамандандырылған алаң.

Сондай-ақ биылғы жылы Ғылыми орталық арқылы техникалық оңалту құралдарын қайтарымды пайдалану тетігі пилоттық режимде іске қосылады.

Бұл тетік қауіпсіз түрде қайта пайдалануға болатын техникалық оңалту құралдарының жекелеген түрлеріне ғана қолданылады және жеке пайдалануға арналған құралдарға (мысалы, жөргектер, протездер және т.б.) қатысты емес.

Аталған тетік, мысалы, техникалық оңалту құралы жөндеуде болған кезеңде немесе уақытша қажеттілік туындаған жағдайда (мысалы, жаңа құрал жеткізілгенге дейін күту кезеңінде), ұзақ рәсімдерді күтпей-ақ адамды жедел түрде қажетті құралмен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, техникалық оңалту құралдарының нақты жағдайы мен адамның жеке қажеттіліктері негізінде шешім қабылдауға мүмкіндік беретін әлеуметтік-техникалық сараптама қызметі енгізілуде. Бұл формалды мерзімдерге емес, нақты жағдайларға сүйене отырып шешім қабылдауға жағдай жасап, алушылардың мүдделерін қорғайды.

Осылайша, техникалық оңалту құралдарын қайтару тетігін енгізудің күтілетін нәтижелері:

1. техникалық оңалту құралдарының қолжетімділігін арттыру және күту мерзімдерін қысқарту;
2. бюджет қаражатын неғұрлым тиімді пайдалану;
3. ресурстарды ұтымды пайдалану;
4. техникалық оңалту құралдарын пайдалану мерзімін ұзарту;
5. техникалық оңалту құралдарының техникалық жай-күйі мен тиімділігіне мониторинг жүргізу жүйесін қалыптастыру;
6. техникалық оңалту құралдарымен қамтамасыз ету жүйесінің ашықтығы мен басқарылуын арттыру.

Өзгерістердің негізгі мәні – оңалтудың қолжетімділігі мен сапасын арттыру, әлеуметтік қорғау жүйесінің ұтымдылығы мен әділеттілігін қамтамасыз ету.