#денсаулықсақтау

Алматы қаласы №4 ҚЕ 2 педиатрия бөлімшесінің меңгерушісі, жоғары санатты педиатр дәрігер Минура Иманбаева аса қауіпті ауру - қызылшаның алғашқы белгілері туралы айтты.

Оның айтуынша, бұл мойында, құлақ артында, содан кейін дененің басқа бөліктерінде пйда болатын спецификалық бөртпе. Педиатр дәрігер атап көрсеткендей, қызылша - тез таралатын қауіпті вирусты инфекциялық ауру. Көптеген адамдарда иммунитет жоқ ортада бір науқас 12-18 адамға жұқтыруы мүмкін. Екпе алмаған адамдардың вирусты қабылдауға бейімділігі аса жоғары, 100%. Қызылша ауа-тамшы жолы арқылы беріледі. Науқаста аурудың белгісі болып саналатын бөртпе пайда болғанға дейін ауру жұғуы мүмкін.

Минура Иманбаеваның айтуынша, ауру жұқтырған соң аурудың жасырын кезеңі 8 күннен 3 аптаға дейін созылады. Негізінен вирус мұрын, ішек және асқазанның шырышты қабатын, жүйке клеткаларын зақымдайды. "Қызылшаның алғашқы белгісі әлсіздік, сырқаттылық болып табылады. Баланың дене қызуы көтеріліп, ЖРА (жедел респираторлық ауру - ред.ескертуі) белгілері пайда болады, аурудың 4-5 күндері жағдайы нашарлайды, жөтел күшейеді, мұрын бітуі, конъюнктивит, спецификалық бөртпе пайда болады. Терідегі бозғылт-қызыл бөртпе біртіндеп ашық қызыл түске айналады. Бөртпе мойында, құлақ артында, содан кейін бетте, кеудеде, іште, арқасында пайда болады, үшінші күні аяқ-қолына шығады. Біртіндеп бөртпе қоңырланады, пигментация 1-3 аптаға дейін тұрады. Жалпы жағдайы жақсарады, дене қызуы түсіп, жөтел, мұрын бітуі басылады",- деп түсіндірді дәрігер.

Қызылша вирусы иммунитетті біршама төмендетеді, сондықтан асқынулар болуы мүмкін, оның ішінде пневмония, бронхит, отит, есту жүйкесінің невриті. Кейбір адамдарда қызылша пневмония мен мидың ісігін тудырады, бұл ми бұзылысына немесе есту қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. "Қызылшаның арнайы емі жоқ, тек оның симптомдарын жеңілдете аласыз. Ауру белгілерін жою үшін ыстық түсіретін, аллергияға қарсы дәрілер тағайындайды. Асқынулар болған кезде - антибиотиктер. Балаға төсектік режим қажет",- деп қосты Минура Иманбаевна.

Сонымен қатар, дәрігер бөлмені жиі желдетуге, балаға жайлы көлеңке болу үшін (конъюнктивит кезінде жарықтан сақтау) терезені пердемен жабуға кеңес береді. Бұдан басқа, науқасқа жиі сусын ішкізіп, сұйық және жартылай сұйық тағамдармен тамақтандыру керек.

"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының пікірінше, екпеден бас тарту адамзатқа аса қауіпті он қатердің бірі болып табылады. Қызылшаға қарсы дәрі-дәрмек жоқ, бірақ вакцина бар, ол аурудан сақтайды және міндетті егу күнтізбесіне кіреді",- деп атап көрсетті педитар дәрігер.

2022 жылы науқастарға 70 000-нан астам клиникалық диагностикалық зерттеу жүргізілді

Фото: Алматы онкологиялық орталы

2022 жылы Алматы онкологиялық орталығында (АОО) 19 914 онкологиялық науқас емделді. 5 жыл ішінде ем қабылдағандардың өсу динамикасы 62,6 %-ды құрады (2018 жылы 12 248 науқас емделген).

Өткен жылы АОО хирургиялық бөлімшеcінде 2,5 мыңнан астам хирургиялық ота жасалды. Операциялардың 50%-ға дерлігі шағын инвазивті әдіспен жүзеге асырылды.

Хирургиялық науқастарды жеделдетіп сауықтыру бағдарламасы енгізіліп, белсенді түрде қолданылып келеді, бұл стационарда жату ұзақтығын қысқартып, операциядан кейін науқастың сауығу үдерісін жылдамдатады.

Бүгінгі күні онкологиялық орталықта химиотерапияның 50-ге жуық түрі, 40-тан астам мақсатты және гормондық препарат қолданылады, соның арқасында 2022 жылы 16 427 онкологиялық науқас химиотерапиялық ем алды.

АОО-да онкологиялық науқастарды емдеу кезінде сәулелік терапия белсенді қолданылады. Мәселен, 2022 жылы радиология бөлімшесінде 1084 онкологиялық науқасқа 18 890 сәулелік терапия сеансы жүргізілді.

AOО бүгінгі таңда заманауи диагностикалық жабдықтардың кең спектрін пайдаланады және диагностикалық мүмкіндіктерді үнемі жаңартып, жетілдіріп отырады.

2022 жылы қатерлі ісікке күдікті және онкологиялық науқастарға КТ, МРТ, ультрадыбыстық, эндоскопиялық, цитологиялық, иммуногистохимиялық зерттеу сияқты 70 000-нан астам клиникалық диагностикалық зерттеу жүргізілді.

«AOО-да күзетші лимфа түйінінің биопсиясы немесе Sentinel Lymph Node Biopsy (SLNB) сияқты қатерлі ісіктің таралуын анықтауға мүмкіндік беретін, яғни алғашқы, ең ерте процестерді (метастаздарды) анықтауға мүмкіндік беретін шағын инвазивті хирургиялық араласулар жүзеге асырылады. Бұл аурудың сатысын нақтылау және оңтайлы кешенді терапияны таңдау кезінде өте маңызды. Ең тиімдісі ICG биопсиясы сүт безі қатерлі ісігі кезінде қолданылады және ісік хирургиялық жолмен жойылғанға дейін де, одан кейін де жүргізілуі мүмкін. Қажет болған жағдайда ICG  биопсиясы ісіктің басқа түрлеріне де тағайындалады», – дейді маммология бөлімінің меңгерушісі Серік Бәйдібеков.

Маманның айтуынша, «күзетші» лимфа түйіндерінің биопсиясы жоғары сезімталдық пен ерекшелікпен сипатталады. Бірқатар зерттеулерде әдістің сезімталдығы 100%, ал ерекшелігі 97% деп бағаланады.

Сонымен қатар, бұл әдіс ісік жасушалары болған жағдайда ғана кесуге жататын күзетші түйіндерді жою қажеттілігін анықтауға мүмкіндік береді. Олар болмаған жағдайда лимфа түйіндерін сақтау және науқасты қажетсіз стреске ұшыратпау маңызды.

«SLNB биопсиясы сүт безі обырын диагностикалау мен емдеудегі «алтын стандарт» болып табылады. Сапалы және сауатты орындалған процедураның арқасында дәрігер дәл диагноз қойып, барабар емдеуді тағайындайды және рецидив қаупін азайтады, яғни аурудың қайталану қаупін төмендете түседі. Сондай-ақ асқынулардың дамуына әкелетін қажетсіз қосымша араласуды болдырмауға септігін тигізеді», – дейді Бәйдібеков.

2022 жылы науқастарға 70 000-нан астам клиникалық диагностикалық зерттеу жүргізілді

Фото: Алматинский онкологический центр

2022 жылы Алматы онкологиялық орталығында (АОО) 19 914 онкологиялық науқас емделді. 5 жыл ішінде ем қабылдағандардың өсу динамикасы 62,6 %-ды құрады (2018 жылы 12 248 науқас емделген), деп хабарлайды Almaty.tv.

Өткен жылы АОО хирургиялық бөлімшеcінде 2,5 мыңнан астам хирургиялық ота жасалды. Операциялардың 50%-ға дерлігі шағын инвазивті әдіспен жүзеге асырылды.

Хирургиялық науқастарды жеделдетіп сауықтыру бағдарламасы енгізіліп, белсенді түрде қолданылып келеді, бұл стационарда жату ұзақтығын қысқартып, операциядан кейін науқастың сауығу үдерісін жылдамдатады.

Бүгінгі күні онкологиялық орталықта химиотерапияның 50-ге жуық түрі, 40-тан астам мақсатты және гормондық препарат қолданылады, соның арқасында 2022 жылы 16 427 онкологиялық науқас химиотерапиялық ем алды.

АОО-да онкологиялық науқастарды емдеу кезінде сәулелік терапия белсенді қолданылады. Мәселен, 2022 жылы радиология бөлімшесінде 1084 онкологиялық науқасқа 18 890 сәулелік терапия сеансы жүргізілді.

AOО бүгінгі таңда заманауи диагностикалық жабдықтардың кең спектрін пайдаланады және диагностикалық мүмкіндіктерді үнемі жаңартып, жетілдіріп отырады.

2022 жылы қатерлі ісікке күдікті және онкологиялық науқастарға КТ, МРТ, ультрадыбыстық, эндоскопиялық, цитологиялық, иммуногистохимиялық зерттеу сияқты 70 000-нан астам клиникалық диагностикалық зерттеу жүргізілді.

«AOО-да күзетші лимфа түйінінің биопсиясы немесе Sentinel Lymph Node Biopsy (SLNB) сияқты қатерлі ісіктің таралуын анықтауға мүмкіндік беретін, яғни алғашқы, ең ерте процестерді (метастаздарды) анықтауға мүмкіндік беретін шағын инвазивті хирургиялық араласулар жүзеге асырылады. Бұл аурудың сатысын нақтылау және оңтайлы кешенді терапияны таңдау кезінде өте маңызды. Ең тиімдісі ICG биопсиясы сүт безі қатерлі ісігі кезінде қолданылады және ісік хирургиялық жолмен жойылғанға дейін де, одан кейін де жүргізілуі мүмкін. Қажет болған жағдайда ICG  биопсиясы ісіктің басқа түрлеріне де тағайындалады», – дейді маммология бөлімінің меңгерушісі Серік Бәйдібеков.

Маманның айтуынша, «күзетші» лимфа түйіндерінің биопсиясы жоғары сезімталдық пен ерекшелікпен сипатталады. Бірқатар зерттеулерде әдістің сезімталдығы 100%, ал ерекшелігі 97% деп бағаланады.

Сонымен қатар, бұл әдіс ісік жасушалары болған жағдайда ғана кесуге жататын күзетші түйіндерді жою қажеттілігін анықтауға мүмкіндік береді. Олар болмаған жағдайда лимфа түйіндерін сақтау және науқасты қажетсіз стреске ұшыратпау маңызды.

«SLNB биопсиясы сүт безі обырын диагностикалау мен емдеудегі «алтын стандарт» болып табылады. Сапалы және сауатты орындалған процедураның арқасында дәрігер дәл диагноз қойып, барабар емдеуді тағайындайды және рецидив қаупін азайтады, яғни аурудың қайталану қаупін төмендете түседі. Сондай-ақ асқынулардың дамуына әкелетін қажетсіз қосымша араласуды болдырмауға септігін тигізеді», – дейді Бәйдібеков.

Операция бөлімінің медбикесі дәрігердің бас көмекшісі болып табылады. Бұл мамандық иесіне үлкен жауапкершілік жүктейді әрі физикалық және эмоционалдық төзімділікті талап етеді. Өйткені медбике операциялық үстелде 15 сағатқа дейін тұра алады. Операция кезінде науқастың қауіпсіздігі көп жағдайда оның әрекетіне тікелей байланысты.

Алматы онкологиялық орталығының ота жасау бөлімінде медбике болып істейтін Динара Құсайынова, оталық медбике хирургпен бір толқында болып, оны жақсы түсініп, жағдайды алдын ала есептеп алуы керек екеніне сенімді. Осының бәріне жету үшін, ең алдымен, адамға көмектесуге деген үлкен ықылас керек.

Динара Жәметқызының айтуынша, операция жасайтын медбикеге көптеген кәсіби міндеттер жүктеледі және олар операцияның тікелей процесімен ғана емес, хирургиялық араласудың алдындағы жұмыстармен де байланысты.

- Операция бөлімі медбикесінің міндетіне науқас пен операция бөлмесін отаға дайындау да жатады. Мұнда барлық іс-әрекет қатаң алгоритмге бағынып, түпсанаға еніп кетуі керек, - деп түсіндіреді медбике.

Динара Құсайынованың айтуынша, операция - бұл келісілген әрекеттердің қатаң алгоритмі, мұнда ешкімнің қателесуге құқығы жоқ, сондықтан операциялық бөлмеде өзара сенім атмосферасының болуы маңызды.

Операцияның негізгі кезеңінде патологиялық немесе зардап шеккен органға хирургиялық әсер жасалады. Соңғы кезеңде операция кезінде зақымдалған органдар мен тіндер қалпына келтіріледі.

- Операцияның ұзақтығы әр түрлі, мен қатысқан ең ұзақ операция 15 сағатқа созылды. Мұндай жұмысқа төтеп беру үшін психологиялық тұрғыдан тұрақты болып, жетістікке жетуге ниеттену керек - қазір осы операциялық бөлмеде сіз адамның өмірін аман алып қалуға тырысып жатырсыз, хирургиялық араласу және одан кейінгі ем науқастың қалпына келуіне, оның өмір сапасын жақсартуға көмектесетініне сену керек.

Сауыққан адам өзі үшін де, жақындары үшін де үлкен қуаныш, - деп сенеді ота жасау бөлімінің медбикесі.

Бүгінде денсаулықты қалпына келтіруге бағыттылған медициналық реабилитацияға деген сұраныс жоғары. Қазіргі таңда Алматы қаласында оңалту қызметін көрсететін 76 клиника Медициналық сақтандыру қорымен келісімшарт бекіткен.
Медсақтандыру арқылы көрсетілетін реабилитациялық көмек кімдерге қолжетімді? Оны пайдалану үшін не істеу қажет? Осы және өзге де сұрақтарға №11 Қалалық емхананың оңалту бөлімшесі меңгерушісі Дамиля Бердібаева жауап берді.

Айтуынша, медициналық оңалтудан төмендегідей жағдайларда өтуге болады:
- негізгі немесе созылмалы сырқатты емдеу барысында;
- хирургиялық манипуляциялардан кейін;
- жарақат алғаннан кейін;
- өмір сүру сапасын төмендетіп, қимыл-қозғалысты шектейтін сырқаттар кезінде.

Реабилитациядан өту үшін не істеу қажет?
1. Медициналық көмектің кез-келген түрі сияқты, реабилитациядан өту үшін де алдымен тіркелген емханаға бару керек.
2.Учаскелік дәрігер реабилитологқа немесе мультидисциплинарлық топ мамандарына жолдама береді.
3. Олар аурудың пайда болуына, асқыну деңгейіне, сырқаттың денсаулық жағдайына қатысты мәліметтерді негізге ала отырып, бастапқы реабилитациялық диагноз қояды, денсаулықты қалпына келтіру жоспарын жасайды, курстың мерзімін белгілейді.
4. Оңалту курсын амбулаторияда, стационарда, стационарды алмастыратын емдеу мекемесінде, үйде немесе санатория-курорттарда өтуге болады. Жоспарлы түрде ем қабылдайтын пациент стационарға «Ауруханаға жатқызу бюросы» порталы арқылы жатқызылады.
Маман сөзіне сүйенсек, оңалту курсын емханалар мен ауруханалардан бөлек, оңалту орталықтары, спорттық-оңалту кешендері, санаторлық кешендер мен әлеуметтік-медициналық мекемелер де жүргізеді.
«Мәселен, біздің бөлімшеде токпен емдеу, парафинотерапия, жиілігі жоғары ультратерапия (УВЧ/КВЧ), лектрофарез, диадинамотерапия (ДДТ), синусоидалды-модульденген ток (СМТ-терапия), соллюкс, ингаляция, рессотерапия, магнитотерапия, оттегі концентраторы, аппараттық және кәдімгі емдік массаж, тұз шахтасы сынды т.б. ем-дом түрлері қолданылады. Сонымен қатар, емдік-шынықтыру залы балалар мен ересектерге арналған тренажерлармен жабдықталған», - деп қорытты дәрігер.

Жатыр мойны обыры 10 жылға «жасарып» кетті, егер бес жыл бұрын бұл ауру 30-50 жас аралығындағы әйелдерде анықталса, қазір онкологиялық патология тіпті 20 жастағы қыздарда да кездеседі екен. Әйелдердегі мұндай ерте патология гинеколог мамандарды алаңдатады.

Алматы теміржол ауруханасы емханасының акушер гинекологы Мәдина Бейсеқұлова кез келген әйел ауруының сыртқы және ішкі арандатушы факторлары болатынын айтты.

Қандай аурулар туралы «жасара түсті» деуге болады? Жатыр мойны обырының ерте скринингі туралы айтқан дұрыс па?

- Жатыр мойны обырын «жасара түскен» аурулар қатарына жатқызуға болады. Жатыр мойны обыры 35 жас пен 55 жас аралығында жиі кездессе, жас әйелдерде бұл ауру әлдеқайда аз кездеседі. Статистикаға жүгінсек, аталған патология бойынша жыл сайын шамамен 500 000 жаңа жағдай анықталады, оның 1700-і Қазақстанда, бұл 100 000 халыққа 1-2 жағдай. Қазақстанда жыл сайын жатыр мойны обырының 1700-ге жуық жаңа жағдайы анықталып, 600 әйел осы дерттен көз жұмады. Дегенмен, жатыр мойны обыры қатерлі ісіктің алдын алуға болатын түріне жатады, өйткені жатыр мойны обырының себебі көп жағдайда адам папилломавирусы болып табылады. Қазақстан Республикасында 2008 жылдан бастап 5 жыл сайын 30 жастан 60 жасқа дейінгі әйелдер үшін жатыр мойны обырын ерте анықтау бойынша Ұлттық скринингтік бағдарлама жұмыс істейді. Жатыр мойны обырының скринингі тегін әрі тұрғылықты жер бойынша емханада жүргізіледі. Әдетте бұл ауру 30-50 жас аралығындағы әйелдерде кездеседі, бірақ жақында ауру «жасара түсті» - қазір ол 20 жастағы қыздарда да кездесетін болған.

Эндометриоз қаншалықты жасарды? Жатыр мойны эрозиясы қазіргі кезде қай жастан бастап анықталады?

- Дәрігерлер аналық без немесе басқа ішкі органның эндометриозын жиі анықтайды: әрбір үшінші әйел осы аурудан зардап шегеді. Оған патологиялық босану, түсік түсіру, жатыр қуысын диагностикалық тазалау және қабыну процестері себеп болады. Бедеу әйелдердің 5%-ына аналық без, тік ішек, қуық немесе басқа органның эндометриозы диагнозы қойылған. Статистика бойынша жатыр мойны эндометриозы осы аурудың басқа түрлеріне қарағанда сирек кездеседі. Бедеуліктен басқа, бұл ауру қатерлі ісікке, мәселен, жатыр мойны обырына әкелуі мүмкін. Эндометриоз жатыр миомасымен бірге жиі анықталады. Жатыр мойны эрозиясы жыныстық қатынаста белсенді жас әйелдердің 80%-дан астамында кездеседі. Әйелдер аурулары жасаруының себебі жыныстық белсенділіктің ерте басталуы болып табылады.

Әйелдер жүйесі патологиясының ерте белгілері қандай, алғашқы сигналды жіберіп алмау үшін не істеу керек?

Сыртқы және ішкі қоздырғыш факторлары болады.

Аурудың дамуының сыртқы себептері:

• қолайсыз экологиялық орта;
• невроздар, психологиялық жүктемелер, созылмалы стресс және жиі депрессия;
• ретсіз жыныстық қатынас;
• сыртқы және ішкі жыныс мүшелерінің механикалық жарақаттары;
• вирустық және бактериялық инфекциялар, соның ішінде ЖЖБИ;
• жыныстық белсенділіктің ерте басталуы;
• іш киімді қате таңдау;
• интимдік аймақтың жеткіліксіз гигиенасы;
• мата, косметикалық құралдарға жергілікті аллергиялық реакция;
• дәрілік заттарды, әсіресе ішке қабылданатын контрацептивтер мен антибиотиктерді жиі және бұрыс қабылдау.

Ішкі қоздырғыш факторлар:

• ағзадағы инфекция көзі болып табылатын қабыну процестері: созылмалы тонзиллит, гайморит, пиелонефрит және т.б.;
• гинекологиялық, эндокриндік ауруларға байланысты гормоналды тепе-теңдіктің бұзылуы;
• ішкі органдар анатомиялық құрылымының аномалиялары;
• жиі түсік тастау, түсік түсіру;
• жүйелі аурулардың болуы (мысалы, қант диабеті).

Қазір гинекологқа қаншалықты жиі барған дұрыс? Кіші жамбас мүшелерінің ультрадыбыстық зерттеуін қаншалықты жиі жасау керек? Әйелдерге арналған дәрумен, тағамдық қоспа, шөптер аурудың алдын алуға көмектеседі ме?

Гинекологқа жылына 2 рет көріну керек. Кіші жамбасқа ультрадыбыстық зерттеу көрсеткіштер бойынша жасалған дұрыс. Әйелдерге арналған дәрумен мен диеталық қоспалар жалпы әл-ауқатты жақсартуға көмектеседі. Әйелдерге арналған жоғары сапалы дәрумен және теңдестірілген минералды кешен денсаулықты қолдау, гормоналды деңгейді қалыпқа келтіру, тонусты арттыру және иммунитетті нығайту, жүрек-тамыр жүйесі мен барлық органдардың жұмысын қолдау үшін қажет.

Дәрігерге түрлі шағыммен жүгінетін жастар көбейген.  

Бүгінде шағыммен дәрігерге жүгінетін жастар көбейген