Бурабай кентінде Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ұйымдастыруымен «Денсаулық сақтау саласындағы тиімді коммуникациялар» атты семинар-тренинг өтті. Іс-шара өңірлік баспасөз қызметтері қызметкерлерінің және денсаулық сақтау органдарындағы ақпараттық жұмысқа жауапты мамандардың кәсіби құзыреттерін арттыруға бағытталды.
Тренингтің негізгі мақсаты – бұқаралық ақпарат құралдарымен тиімді өзара іс-қимыл жасау бойынша практикалық дағдыларды дамыту, сондай-ақ дағдарыстық коммуникациялар құралдарын жетілдіру.Екі күндік бағдарлама аясында қатысушылар коммуникациялық стратегияны қалыптастырудың заманауи тәсілдерін, дағдарыстық жағдайларда әрекет ету алгоритмдерін, ақпараттық күн тәртібін қалыптастыру және қоғамдық пікірді басқару әдістерін меңгерді. Сондай-ақ нақты жағдайларды (кейстерді) практикалық тұрғыда талдауға, бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс істеуге, түсініктемелер мен баспасөз хабарламаларын дайындауға, журналистермен тиімді қарым-қатынас орнатуға ерекше назар аударылды.Спикерлер мен сарапшылар ретінде медиакоммуникациялар, PR және дағдарысқа қарсы басқару салаларының мамандары сөз сөйледі.Тамақтан улану халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Улану патогендермен, токсиндермен немесе химиялық заттармен ластанған тағамды жеу салдарынан пайда болады.Тамақтан улану - сапасыз немесе ластанған тағамдарды жегеннен кейін пайда болатын ауру. Оған себеп көбінесе сальмонеллалар, стафилококктар, ішек таяқшасы сияқты бактериялар, сондай-ақ олардың токсиндері. Тамақтан уланудың негізгі себептері - азық-түлікті сақтау шарттарының бұзылуы (температуралық режим), термиялық өңдеудің жеткіліксіздігі, сақтау мерзімдерінің бұзылуы, жеке гигиена ережелерінің бұзылуы, тоғыспалы ластану (шикі өнімнің дайын өніммен байланысы), сапасыз суды пайдалану және қоғамдық тамақтану объектілерінде санитариялық талаптардың сақталмауы. Тамақтан улану белгілері - жүрек айну, құсу, диарея, іш ауруы, дене температурасының жоғарылауы, жалпы әлсіздік.Егер бұл белгілер пайда болса, уақтылы медициналық көмекке жүгіну керек.
Тамақтан уланудың алдын алу үшін келесі алдын алу шараларын сақтау қажет:Осы ұсыныстардың барлығын орындау Сіздің денсаулығыңызды сақтайды! Өзіңізді сақтаңыз және сау болыңыз!Балалардың және жасөспірімдер арасындағы жарақаттану медициналық-әлеуметтік проблемалардың бірі болып қалады, себебі бұл көбінісіне денсаулық жағдайына, өмір сапасына әсер ететін ауыр зардаптарға әкеледі, ал кейбір жағдайларда мүгедектік пен өлімге әкеледі.
Балалардың жарақаттануының ең көп таралған себептерінің бірі тұрмыстық жарақаттар, құлаулар, суға батуы, жол-көлік оқиғалары, күйіктер, уланулар және электр тогының соғуы болып табылады. Жазатайым оқиғалардың көп бөлігі ересектердің жеткіліксіз бақылауы және қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтамау салдарынан болады.
Ең қауіпті жағдайлардың бірі – балалардың терезеден құлауы. Жыл сайын мұндай жағдайлар балалардың ауыр жарақаттануына және қаза болуына әкеледі.
Жазатайым оқиғалардың алдын алу үшін:
- кішкентай балаларды қараусыз қалдырмау;
- жиһазды терезелерге жақын қоймау;
- терезелерді ашуды шектеуге арналған арнайы құлыптағыштарды пайдалану; · масаға қарсы торлар балаларды құлаудан қорғамайтынын есте ұстау;
- балалармен қауіпсіздік ережелері туралы үнемі түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Балалардың белсенді ойындар ойнағанда, спортпен айналысқанда және серуендегенде жарақаттанудың ең көп кездесетін себептерінің бірі құлаулар болып табылады.
Жарақаттану тәуекелін азайту үшін:
- балалардың қауіпті жерлерде ойнауына жол бермеу;
- велосипед, роликтер мен самокаттарды тепкен кезде қорғау құралдарын (шлемдер, шынтақ және тізелік қорғағыштар) пайдалану;
- үйде және ойын алаңдарында қауіпсіздік шараларын сақтау қажет.
Ерекше назар күйіктің алдын алуға бөлу:
- балалардың қолы жетпейтін жерде сіріңке, оттық және жанғыш заттарды сақтау;
- ыстық тамақты, шәйнектерді, үтіктерді және электр құралдарын қараусыз қалдырмау;
- балалардың ашық отқа және жылыту құралдарына қол жеткізуін шектеу қажет.
Жазғы маусымда балалардың өліміне себеп болатын негізгі факторлардың бірі суға бату болып табылады.
Негізгі профилактикалық шаралар:
- балаларды су айдындардың жанында қараусыз қалдырмау;
- балаларды суда қауіпсіз мінез-құлық дағдыларына үйрету;
- суда жүзу кезінде және қайықпен жүргенде құтқару жилеттерін пайдалану;
- тек рұқсат етілген және жабдықталған жерлерде ғана жүзу;
- балалардың ересектердің қадағалаусыз суға жақындауына жол бермеу.
Ересектердің тіпті қысқа мерзімді бақылаудың жоқтығы салдарынан трагедиялық оқиғаларға әкелуі мүмкін. Тұрмыстық химиялық заттар, дәрі-дәрмектер, қышқылдар және басқа да қауіпті заттар балалардың қолы жетпейтін, жабық жерде:
- дәрі-дәрмектерді және химиялық заттарды тағамдық өнімдерден бөлек сақтау;
- қауіпті сұйықтықтарды сусын бөтелкелеріне құймау;
- электр розеткаларын арнайы тығындармен жабу;
- балалардың бұзылған электр құралдарымен және сымдармен қатынасуына жол бермеу қажет.
Профилактиканың маңызды бағыты – балалардың жолдарда қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Ата-аналарға:
- балаларын ерте жастан жол қозғалысы ережелерімен таныстыру;
- жолды тек белгіленген жерлерде ғана кесіп өту;
- автокөлікте балаларға арналған ұстағыштарды және қауіпсіздік белдіктерін пайдалану;
- өз үлгісімен жол қозғалысы ережелерін сақтауды көрсету керек.
Жасөспірімдер арасында темекіні, алкогольдік өнімдерді, электрондық темекілерді, вейптерді және психоактивтік заттарды қолданудың таралуы алаңдаушылық тудырады. Бұл заттарды қолдану денсаулыққа кері әсер етеді:
- жүрек-қан тамырлар және тыныс алу жүйесінің жұмысын бұзады;
- тәуелділіктің қалыптасуына әкеледі;
- психоэмоционалдық жағдайды нашарлатады;
- жасөспірімдердің оқу үлгерімін және әлеуметтік бейімделуін төмендетеді.
Алдын алу үшін:
- балалар, жасөспірімдер және ата-аналар арасында үнемі ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу;
- жастардың денсаулыққа пайдалы өмір салтына деген құштарлығын қалыптастыру;
- спорттық және ойын-сауық шараларын дамыту;
- тәуекел тобын уақтылы анықтау;
- кәмелетке толмағандарға темекі және алкогольдік өнімдерді сатуды бақылауды күшейту қажет.
Жарақаттанудың, суға батудың, балалардың терезеден құлауының алдын алу, сондай-ақ темекіні, алкогольді және психоактивтік заттарды тұтынудың алдын алу қоғамдық денсаулық сақтаудың маңызды міндеттері болып табылады. Ата-аналардың, педагогтардың, медицина қызметкерлері мен қоғамның бірлескен жұмысы ғана балалардың денсаулығы мен өмірін сақтауға мүмкіндік береді.
Өзіңізді және балаларыңызды сақтаңыз!
Іс-шара барысында Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің Дін істері басқармасының өкілі мемлекеттік қызметшілердің деструктивті діни ағымдардың қызметіне тартылуына жол бермеу мәселесі бойынша баяндама жасады.Сондай-ақ Департамент басшысының орынбасары – Әдеп жөніндегі уәкілБұдан бөлек, қатысушылар прокуратура органдарының ұсынуларын, әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі соттың жекеше қаулысын, сондай-ақ 2026 жылдың I тоқсанындағы әкімшілік іс жүргізу нәтижелерін талқылады.Семинар-кеңес қорытындысы бойынша заңнама талаптарын сақтау, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және қызметтік әдеп нормаларын сақтау мәселелері бойынша тиісті түсіндірмелер мен ұсынымдар берілді.Сіздерді шын жүректен келе жатқан қасиетті Құрбан айт мерекесімен құттықтаймыз! Бұл ұлық мереке мейірімділік, ізгілік, бірлік пен рухани тазарудың символы болып табылады. Құрбан айт әр шаңыраққа тыныштық, береке, татулық пен молшылық әкелсін!Қасиетті Құрбан айт мерекесі қарсаңында тұрғындарға мал сату, сою және тағам дайындау кезінде санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды сақтау қажеттігін еске саламыз. Бұл тағамнан уланудың, жіті ішек инфекциялары мен аса қауіпті жұқпалы аурулардың алдын алуға көмектеседі.Мал сату және сою кезінде: малды сату мен құрбан шалуды тек арнайы белгіленген орындарда жүргізу, жануарларға ветеринариялық құжаттардың болуы, сою орындарында санитариялық талаптарды сақтау: су, кәріз жүйесінің болуы, қалдықтарды уақтылы шығару және жою, қызметкерлердің медициналық кітапшаларының болуын және жеке гигиенаны сақтауын қамтамасыз ету қажет.Үй жағдайында: қол жууға жағдай жасау, бөлмелерді тұрақты түрде желдетіп отыру, өнімдерді тек қауіпсіздігін растайтын құжаттары бар сенімді орындардан сатып алу, үйде дайындалған консервілерді қолданар алдында 15-20 минут термиялық өңдеуден өткізу, тез бұзылатын тағамдарды дайындалғаннан кейін бірден тұтыну және сақтау талаптары бұзылған жағдайда пайдаланбау, инфекциялық және тері ауруларының белгілері бар адамдарды тағам дайындауға жібермеу ұсынылады.Тамақтану нысандары мен мешіттерде: суық және ыстық сумен үздіксіз қамтамасыз ету, қол жууға және кептіруге арналған құралдардың болуы, желдету және кондиционерлеу жүйелерінің жарамды жұмыс істеуі, тағам өнімдеріне құжаттардың болуы, санитариялық талаптардың сақталуы, қызметкерлерде медициналық кітапшалардың болуы және күнделікті ауысым алдындағы медициналық тексеруден өтуін қамтамасыз ету қажет.Санитариялық талаптарды сақтамау тағамнан улануға және жұқпалы аурулардың халық арасында таралуына әкелуі мүмкін.Жедел ішек инфекциялары — бактериялар мен вирустар арқылы туындайтын және көбінесе ластанған азық-түлік, су, лас қолдар мен тұрмыстық заттар арқылы таралатын аурулар тобы.Аурудың жасырын кезеңі 6 сағаттан 2 тәулікке дейін созылуы мүмкін. Ең жиі кездесетін қоздырғыштарға сальмонеллалар, шигеллалар (дизентерия қоздырғыштары), ротавирустар мен энтеровирустар жатады. Ішек инфекцияларына 5 жасқа дейінгі балалар, егде жастағы адамдар, асқазан-ішек жолдарының созылмалы аурулары бар тұлғалар және иммунитеті әлсіреген азаматтар аса бейім келеді.Жұқтырудың алдын алу үшін қарапайым профилактикалық шараларды сақтау қажет: азық-түлік өнімдерінің жарамдылық мерзімін мұқият тексеру, көкөністер мен жемістерді ағын сумен жақсылап жуу, бұзылу белгілері бар өнімдерді тұтынбау, тағамды сақтау талаптарын сақтау және дайын тағамдарды бөлме температурасында екі сағаттан артық қалдырмау.Тамақ ішер алдында тағамды мұқият қыздыру, сондай-ақ шикі және дайын өнімдердің жанасуына жол бермеу ұсынылады. Жеке бас гигиенасына ерекше көңіл бөлу қажет — тамақтанар алдында, дәретханаға барғаннан кейін және ас дайындау кезінде қолды сабынмен үнемі жуу керек.Азық-түлікті жәндіктер мен кеміргіштерден қорғау маңызды. Ішуге және ас дайындауға тек қайнатылған немесе бөтелкедегі суды пайдалану, ашық су көздерінен су ішпеу және тек арнайы жабдықталған орындарда шомылу, судың ауызға түсуінен сақтану қажет.Қарапайым профилактикалық шараларды сақтау денсаулықты қорғауға және жедел ішек инфекцияларының таралуының алдын алуға мүмкіндік береді. Аурудың алғашқы белгілері пайда болған жағдайда уақытылы медициналық көмекке жүгіну қажет.Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Конго Демократиялық Республикасында және Угандада тіркелген Эбола қызбасының өршуіне байланысты халықаралық маңызы бар төтенше жағдай жариялады. Аурудың таралуына Эбола вирусының сирек түрі — Bundibugyo штаммы себеп болып отыр. Қазіргі таңда бұл штаммға қарсы арнайы вакцина да, нақты емі де жоқ.Эбола вирусы жұқтырған адаммен немесе жануарлармен тығыз байланыс кезінде, олардың биологиялық сұйықтықтары арқылы беріледі. Сондықтан жеке бас гигиенасын сақтау, сапар кезінде сақтық шараларын ұстану және дер кезінде медициналық көмекке жүгіну аса маңызды.Сапарға шығар алдында баратын елдегі эпидемиологиялық жағдаймен алдын ала танысып алған жөн.Шетелден оралғаннан кейін денсаулық жағдайын бақылауда ұстау қажет. Егер қандай да бір белгілер пайда болса, дереу дәрігерге қаралып, сапар фактісін міндетті түрде хабарлау керек. Өз бетінше емделуге болмайды.Шетелге шығар алдында сақталуы тиіс негізгі алдын алу шаралары карточкаларда берілген.
Көктем мезгілінің басталуымен кенелердің белсенділік кезеңі басталады. Қазіргі таңда облыста кене шағуына байланысты 419 адам дәрігерлерге жүгінген, алайда кене энцефалиті жағдайлары тіркелген жоқ.
СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті мынаны ескертеді: қарапайым алдын алу шаралары ауыр салдардың алдын алуға және денсаулықты сақтауға көмектеседі.
Кене энцефалиті — кененің шағуы арқылы берілетін вирустық ауру, ол ми мен жұлынды зақымдауы мүмкін. Ауыр жағдайларда бұл дерт күрделі асқынуларға әкелуі ықтимал, сондықтан дер кезінде қорғану шараларын қабылдау маңызды. Бүгінгі таңда эпидемиологиялық жағдай тұрақты:
Кене шағуының профилактикасы шаралары қарапайым әрі қолжетімді: Егер кене теріге жабысып қалса, сабыр сақтап, дұрыс әрекет ету қажет:
Өзіңізді сақтаңыз және табиғат аясында демалу кезінде мұқият болыңыз.Сүт және сүт өнімдері халықтың рационында маңызды орын алады және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік санатына жатады. Олар ақуыздың, кальцийдің, витаминдердің және басқа да қажетті заттардың көзі болып табылады, сондықтан олардың сапасы мен қауіпсіздігі ерекше маңызға ие.
Қазақстан Республикасында осы өнім санатына қойылатын талаптар «Сүт және сүт өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» КО ТР 033/2011 техникалық регламентпен реттеледі. Бұл құжат өнімнің өмірлік циклінің барлық кезеңдеріне – өндірістен бастап соңғы тұтынушыға сатуға дейін қатысты міндетті нормаларды белгілейді. Регламент талаптарына сәйкес, сүт өнімдерінің құрамында сүт емес компоненттерді, соның ішінде өсімдік тектес майлар мен ақуыздарды пайдалануға рұқсат етіледі. Алайда, бұл жағдайда өндіруші тұтынушыны дұрыс хабардар етуге міндетті. Мұндай өнімнің атауы «сүтті май алмастырғышы бар сүтті өнімі» деген сөздермен басталуы керек, бұл сатып алушыға өнімнің құрамы туралы жаңылыспай, саналы таңдау жасауға мүмкіндік береді.
Жекелеген өнім түрлеріне қатысты белгілі бір талаптар қойылады. Мысалы, спредтер үшін ораманың алдыңғы немесе көруге қолайлы бөлігіне 2,5 мм-ден кем емес мөлшерде оқылмалы шрифтпен атауын міндетті түрде жазу көзделген. Бұл ақпараттың ашықтығын қамтамасыз ету және тұтынушылардың құқықтарын қорғау үшін қажет.
Сүт және сүт өнімдерін міндетті түрде таңбалау толық, дұрыс және оқуға оңай болуы тиіс. Ол:
- өндіруші туралы және оның орналасқан жері туралы мәліметтер, шығу елін, сондай-ақ шағымдарды қабылдайтын ұйым туралы ақпаратты;
- тауар таңбасын (сауда белгісі) (бар болған жағдайда);
- таза салмағын (брутто салмағы – өндірушінің қалауынша);
- сүт немесе сүт өнімдерінің партия нөмірін;
- тағамдық және энергетикалық құндылық көрсеткіштерін;
- майдың массалық үлесі туралы ақпаратты (өнімнің жеке категориялары үшін - құрғақ заттағы май);
- сүт емес майдың құрамы туралы мәліметтер – сүт өнімдері бар өнімдер үшін;
- өндірілген күні және жарамдылық мерзімін;
- қаптама ашылғаннан кейін ерекшеліктері қоса отырып, сақтау шарттарын;
- өнім өндірілген нормативтік құжаттың таңбасын;
- ЕАЭО нарығында өнімді айналымға енгізу белгісін (ЕАО);
- ГМО-ның болуы туралы ақпаратты (қолданылған жағдайда) қамтиды.
Тұтынушылар сүт өнімдерін таңдағанда сақтық танытуы қажет. Рұқсат етілмеген сауда орындарында, соның ішінде «қолынан» өнім сатып алу ұсынылмайды, себебі мұндай жағдайда оның қауіпсіздігіне және сақтау шарттарының сақталуына кепілдік жоқ. Қаптаманың сыртқы түріне және таңбалаудың оқылғыздығына ерекше назар аудару қажет: кез келген зақымданулар, мәтіннің нашар оқылғыздығы немесе міндетті ақпараттың болмауы бұзушылықтарды көрсете алады.
Сондай-ақ сақтау температуралық режимін сақтау маңызды. Сүт өнімдері өндіруші ұсынған температурада тоңазытқыш жабдығында болуы керек. Сақтау шарттарының бұзылуы өнімнің тез бүлінуіне және денсаулыққа қауіп тудыруына әкелуі мүмкін.
Қаптаманы ашқаннан кейін көрсетілген сақтау мерзімі мен шарттарын қатаң сақтау қажет, өйткені ауамен жанасу бүліну процестерін жылдамдатады. Базарларда шикі сүт сатып алғанда сатушыдан ветеринарлық-санитариялық сараптамадан өткенін растайтын құжаттарды талап ету міндетті. Мұндай сүтті термиялық өңдеусіз ішуге рұқсат етілмейді – пайдалану алдында оны қайнату қажет.
Өнімнің сапасы немесе қауіпсіздігіне қатысты күмәні туған жағдайда, тұтынушы оның белгіленген талаптарға сәйкес екенін растайтын құжаттарды сұрауға құқылы. Мұндай құжаттардың бірі – сәйкессіздік туралы декларация. Оның түпнұсқалығын Еуразиялық экономикалық комиссиясының ресми тізілімінен тексеруге болады.
Осылайша, таңбалау талаптарын сақтау және сүт өнімдерін таңдауға жауапкершілікпен қарау тұтынушылардың тамақ қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және денсаулығын қорғауға мүмкіндік береді.