2026 жылғы 6 сәуірде СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Т.Л. Горлованың төрағалығымен сумен жабдықтау объектілерінің су тасқыны кезеңіне дайындығы мәселелері бойынша жұмыс кеңесі өтті.
Аталған іс-шараға аумақтық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармаларының басшылары және облыстың сумен қамтамасыз ету ұйымдарының өкілдері қатысты.
Кеңес барысында сумен жабдықтау объектілерінің су тасқыны кезеңіне дайындығы, зертханалық бақылауды жүргізу, дезинфекциялау құралдары мен реагенттердің жеткілікті қорының болуы мәселелері талқыланды.
Кеңес қорытындысы бойынша халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қолданыстағы заңнама шеңберінде Солтүстік Қазақстан облысы аумағында ауыз су сапасын бақылау бойынша қажетті іс-шараларды жүргізу жөнінде тапсырмалар берілді.
Сарып – адамдар мен жануарлардың жүйке жүйесі мен тірек – қимыл аппаратын зақымдайтын, ұзаққа созылатын жұқпалы ауру.
Сарып ауруының алғашқы белгілері жалпы ауырсыну, дене қызуының 39 - 40°С дейін көтерілуімен басталады. Науқас әлсіздікке, басының, буындарының ауырсынуына шағымданады. Ауру шамамен 3 айға созылады, бірақ 1 – 2 жылға дейін ұзаруы да мүмкін.Адамға сарып ауруының жұғу жолдары әр түрлі. Инфекция негізінен ауру малды күту немесе сою кезінде жанасу жолы арқылы, сондай-ақ ет, шикі сүт және сүт өнімдерін пайдалану арқылы жұғады. Уақытылы дәрігерге қаралып, емделмеген жағдайда ауру созылмалы түрге өтіп, мүгедектікке және бедеулікке әкелуі мүмкін.
Аурудың негізгі алдын алу шаралары:Осы күтінімдерді сақтамаған жағдайда адамдар өзінің және жақындарының денсаулығына қатер туғызады.Солтүстік Қазақстан облысының Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің басталғаны туралы хабарлайды. Талдау жүргізу жоспарланған: ағымдағы жылдың сәуір-маусым аралығында.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері мен әкімшілік кедергілер туралы мәліметтер, сондай-ақ талданатын саланы жетілдіру бойынша ұсыныстар, талдау объектісінің қызметін регламенттейтін нормативтік құқықтық актілер болған жағдайда ақпаратты электрондық поштаға жіберуді сұраймыз: s.barmenbaev@dsm.gov.kz, құпиялылық пен анонимділікке кепілдік беріледі.
Келіп түскен ақпарат сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою бойынша ұсынымдар әзірлеу үшін пайдаланылатын болады.
Қазақстан Республикасында өнімнің сапасын бақылау – құжаттар мен сертификаттарды тексеру ғана емес. Бақылау және қадағалау органдарының маңызды құралдарының бірі – бақылау сатып алу. Бұл халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған тауарлардың санитариялық талаптарға сәйкестігін тексеру.Бақылау сатып алу:Бақылау сатып алу процесі бірнеше қадамнан тұрады:өнімді алдын ала талдау;БАҚ және әлеуметтік желілерден алынған ақпарат;мемлекеттік органдардан, азаматтардан және ұйымдардан келіп түскен хабарламалар;ЕАЭО елдерінде анықталған бұзушылықтар туралы деректер.Бақылау сатып алу мыналардың болуы кезінде жүргізілуі мүмкін:Егер сараптама қауіпті өнімді анықтаса, бақылау органдары:Сатып алуға және сараптамаға жұмсалған барлық шығындар мемлекеттік бюджеттен өтелуі мүмкін, бұл процедураның объективтілігін қамтамасыз етеді.Ауыз су қауіпсіз таза, химиялық құрамы жағынан зиянсыз және қолайлы органолептикалық қасиеттерге ие болуы керек. Өйткені, таза су энергия беріп, денені пайдалы минералдармен байыта алады.
Халықты сумен жабдықтау жағдайын бақылау Солтүстік Қазақстан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдарының басым міндеттерінің бірі болып табылады. Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 20 ақпандағы № 26, 2020 жылғы 13 қарашадағы № ҚР ДСМ-193/2020 бұйрығымен бекітілген санитариялық қағидалардың талаптарына сәйкес Солтүстік Қазақстан облысының санитариялық қызметі облыс халқына берілетін ауыз су сапасына ай сайынғы санитариялық-эпидемиологиялық мониторингті жүзеге асырады.
2025 жылы Солтүстік Қазақстан облысының аумағындағы су құбыры ауыз суының сапасы ұсынылған гигиеналық нормалар шегінен асқан жоқ. Микробиологиялық көрсеткіштерге 2589 сынама зерттелді, оның ішінде гигиеналық нормативтерге 4 немесе 0,1% сәйкес келмеді; санитариялық-химиялық көрсеткіштерге 2516 сынама зерттелді, оның ішінде гигиеналық нормативтерге 83 немесе 3,3% сәйкес келмеді. Барлық анықталған нормаларға сәйкес келмейтін су сынамалары бойынша жуу, дезинфекция жүргізу бойынша шаралар қабылданды, кейін суды қайта зерттеу кезінде су сынамалары гигиеналық нормативтердің талаптарына сәйкес келді.
Су сапасының нашарлауының көптеген себептері бар, бұл белгілі бір минералдар бойынша жер үсті және жер асты суларының табиғи минералдануы, маусымдық сипаты (су тасқыны, қардың еруі кезінде), сондай-ақ су құбыры желілерінің, құдықтардың тозуы кезінде, апаттар салдарынан және басқа да көптеген себептер бойынша қайта ластану.
Эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына жол бермеу және су арқылы жұғатын жаппай жұқпалы аурулардың алдын алу мақсатында қарапайым алдын алу шараларын сақтауды ұсынамыз, яғни қайнатылған немесе бөтелкедегі суды тұтыну, тамақ дайындау, көкөністерді жемістерді жуу үшін тазартылған суды пайдалану, қол жуудың қарапайым гигиеналық ережелерін сақтау.
Ауыз су денсаулыққа барынша пайда әкелуі үшін суды өте мұқият таңдау керек.
Қауіпсіз таза суды ішіңіз және дендеріңіз сау болсын!
Қазақстандағы балалардың ұтымды тамақтану мәселесі жағымсыз үрдістер аясында ерекше өзектілікке ие болуда: тұз, қант және трансмайлардың мөлшері жоғары өнімдерді тұтыну артып келеді, бұл өсіп келе жатқан ұрпақтың денсаулығы мен елдегі жалпы қоғамдық денсаулық деңгейіне кері әсерін тигізуде.
Мәселелер мен ауқымы
Заманауи зерттеулер мен ресми деректер алаңдатарлық үрдістерді көрсетеді:
- Орта есеппен қазақстандық ересектер тәулігіне шамамен 17 грамм тұз тұтынады, бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған тәуліктік нормадан (5 г) шамамен 4 есе жоғары - бұл отбасындағы, соның ішінде балалардың тамақтану әдеттеріне де әсер етеді.
- Қазақстанда 6–9 жас аралығындағы әрбір бесінші бала артық салмаққа ие, ал шамамен 7 %-ы семіздікке шалдыққан,бұл жағдай тәтті сусындар мен жоғары калориялы тағамдарды тұтынумен байланыстырылады.
- Тәтті сусындар мен қант мөлшері жоғары өнімдерді балалардың 17 %-дан астамы күн сайын, ал 50 %-дан астамы апта сайын тұтынады.
- Құрамында қант пен қаныққан майлар үлесі жоғары өнімдер нарығы қарқынды дамуда, ал балаларға көкөністер, жемістер және сүт өнімдері жеткілікті деңгейде ұсынылмайды.
Бұл үрдістер дене белсенділігінің төмендігімен ұштасып, жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті және басқа да созылмалы сырқаттардың бала жастан даму қаупін арттырады.
Үкіметтің жауабы және қабылданған шаралар
Қазақстан билігі осы сын-қатерлерге жауап ретінде нақты қадамдар жасауда:
📌 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап мектептерде, мектепке дейінгі ұйымдарда және лагерьлерде енгізілген жаңа ұлттық тамақтану стандарты:
• Мектеп асханаларындағы тұз мөлшерін 5 есеге, қант мөлшерін 3,6 есеге төмендету;
• Көкөністер, жемістер және сүт өнімдерінің үлесін арттыру;
• Құрамында тұзы мен қанты жоғары өнімдерді мәзірден алып тастау, тәтті сусындарды пайдалы баламалармен (су, сүт, қантсыз компоттар) алмастыру.
📌 Балалар тағамының қауіпсіздігіне қатысты мемлекеттік регламенттер балаларға арналған өнімдердегі тұз, қант және трансмай қышқылдарының мөлшеріне шектеулер белгілейді.
📌 Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) сияқты халықаралық ұйымдардың жобалары мектептерде дұрыс тамақтану тәжірибесін енгізуге қолдау көрсетеді, соның ішінде білім беру бастамалары мен мектеп мәзірін жақсартуға арналған пилоттық бағдарламалар бар.
Неге бұл дәл қазір маңызды
Балалық шақтағы дені сау тамақтану әдеттеріне көшу — бұл тек семіздік пен аурулардың алдын алу ғана емес, сонымен қатар Қазақстанның қоғамдық денсаулығының болашағына қосқан үлес. Ерте жастан дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру денсаулық сақтау жүйесіне түсетін жүктемені азайтып, жас ұрпақтың өмір сапасын арттыруға және елдің әлеуетін нығайтуға ықпал етеді.
— Көкөністерге, жемістерге, тұтас дәндерге бай және тұз, қант және трансмайлардың төмен деңгейімен ерекшеленетін тағам денсаулықтың жақсаруымен және созылмалы аурулардың төмендеуімен байланыстырылады.
Қорытынды
Қазақстандағы балалар арасындағы зиянды тамақтану әдеттері — шынайы әрі жүйелі шешімдерді талап ететін мәселе. Тамақтану бойынша мемлекеттік стандарттар, халықаралық серіктестермен бірлескен бағдарламалар және ағартушылық бастамалар — дұрыс бағыттағы қадамдар. Дегенмен, тұрақты өзгерістердің негізінде отбасылардағы және білім беру мекемелеріндегі тамақтану мәдениеті жатыр, оны қалыптастыру бүкіл қоғам үшін басымдыққа айналуы тиіс.
Мереке күндері тек мол дастархан жайып қана қоймай, қауіпсіздікке де мән беру маңызды.Тағамнан уланудың алдын алу мақсатында халық үшін:Ауа райын ескеріңіз:Іс-шараларды ұйымдастырушылар мен қатысушыларға: тағамды дайындау және сату кезінде санитариялық талаптарды қатаң сақтау, үй жағдайында дайындалған өнімдерді сатуға жол бермеу, қызметкерлерді арнайы киіммен қамтамасыз ету және медициналық тексеруден өткізу, бір реттік ыдыстарды пайдалану және жеке гигиена ережелерін сақтау, жеткілікті тоңазытқыш жабдықтарымен қамтамасыз ету, өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін растайтын құжаттардың болуы, қалдықтарды жинауға арналған орындарды ұйымдастыру және қоқысты уақытылы шығару қажет.Наурыз құтты болсын! Сізге және жақындарыңызға зор денсаулық пен амандық тілейміз!СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде ведомство басшысы Әсет Жұматаевтың төрағалығымен Алқа отырысы өтті. Отырыста 2025 жылғы қызметтің қорытындылары шығарылып, алдағы кезеңге басты міндеттер анықталды.Алқа отырысына департаменттің орынбасарлары, «Ұлттық сараптама орталығы» ШЖҚ РМК филиалының директоры, департамент бөлімдерінің басшылары, сондай-ақ онлайн режимде (Zoom) — департаменттің аумақтық басқармаларының басшылары қатысты.Алқа отырысында қызметтің негізгі бағыттары қаралды.
Департамент басшысының орынбасары Татьяна Горлова «2025 жылғы санитариялық-гигиеналық бақылау саласындағы проблемалық мәселелер және 2026 жылға міндеттер» тақырыбында баяндама жасады. Департамент басшысының орынбасары Арман Күшбасов «2025 жылғы эпидемиологиялық бақылау саласындағы проблемалық мәселелер және 2026 жылға міндеттер» тақырыбында баяндама жасады. «Ұлттық сараптама орталығы» ШЖҚ РМК филиалының директоры Қаирғали Исенеев филиалдың 2025 жылғы жұмыс қорытындылары мен 2026 жылға міндеттерді таныстырды. Департамент басшысының орынбасары Самат Барменбаев этикалық нормалар мен ережелерді сақтау, сондай-ақ жемқорлыққа қарсы профилактикалық шаралар туралы баяндады. Отырыстың қорытындысы бойынша жұмыстың тиімділігін арттыруға және облыс тұрғындарының санитарлық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етуге бағытталған нақты міндеттер анықталды.СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары, әдеп жөніндегі уәкілСеминар барысында «Қолданыстағы заңнамаға сәйкес мемлекеттік қызметте болуға байланысты сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер» тақырыбында департаменттің құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы С.М. Әріпхан баяндама жасады.С.М. Барменбаев мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдеп қағидаттары мен стандарттарын сақтау мәселелері туралы айтып өтті. Сонымен қатар, ол мемлекеттік қызметке алғаш рет немесе қайта қабылданатын азаматтарға қатысты кәсіпкерлік қызметпен айналысуға қойылатын шектеулер мен мүлікті сенімгерлік басқаруға беру мәселелеріне тоқталды.Кездесу соңында қатысушылар пікір алмасты. Қойылған барлық сұрақтарға толық әрі нақты жауаптар берілді.Жеке қабылдау барысында азаматтардың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы мәселелері бойынша өтініштері қаралды.
Жеке қабылдауға келген азаматтарға қолданыстағы заңнама шеңберінде түсіндірмелер беріліп, құқықтық реттеу тетіктері мен алдағы іс-қимыл алгоритмдері түсіндірілді. Жекелеген мәселелер бақылауға алынып, тиісті сала мамандарына оларды жан-жақты әрі объективті қарауды қамтамасыз ету жөнінде тапсырмалар берілді.
Жеке қабылдаулар өткізу халықпен ашық диалог орнатуға және санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық мәселелері бойынша өзекті сұрақтарға жедел әрекет етуге бағытталған.