Қызылша — ауа-тамшы жолы арқылы берілетін, қызбамен, катаральды синдроммен, сондай-ақ тері жабындарын тән зақымдануымен сипатталатын жедел вирустық ауру.
Инфекция көзі — науқас адам, оның ішінде аурудың жасырын симптомсыз түрімен ауыратындар да жатады.
Қызылша вирусы жөтелгенде, түшкіргенде, тығыз жеке қарым-қатынас кезінде немесе мұрын-жұтқыншақтан бөлінетін жұқпалы бөлінділермен тікелей байланыс арқылы таралады.
Облыстағы қызылша бойынша эпидемиологиялық жағдай бақылауда.
Жыл басынан бері облыста қызылшаның зертханалық расталған 15 жағдайы тіркелді. (салыстыру үшін: 2025 жылы 26 жағдай тіркелді, бұл 42% төмендегенін көрсетеді).
Аумақтық тиістілігі бойынша 6жғ.немесе 40% Петропавл қаласында тіркелген, 2 жағдайдан Ақжар, Мамлют, Уәлиханов аудандарында және 1 жағдайдан Қызылжар, Шал ақын, Ғ. Мүсірепов атындағы аудандарда тіркелген.
Жас құрылымы бойынша науқастардың ең көп саны 5 жасқа дейінгі балалар арасында тіркелді – 60% немесе 9 жағдайды құрайды.
Қызылшамен ауыратындардың 94%-да осы инфекцияға қарсы вакцинацияның толық курсы болмаған.
Эпидемиологиялық жағдайды тұрақтандыру мақсатында Қазақстан Республикасының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігері 2026 жылғы 19 ақпанда қызылша бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы және санитарлық-профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу жөніндегі шаралар туралы Қаулыға қол қойды.
Қаулы шеңберінде қызылшаға, қызамыққа және паротитке қарсы вакцинациялауды кеңейту көзделген.
Қосымша иммундау: 6 айдан бастап 10 ай 29 күнге дейінгі балалар арасында — жағдай тұрақтанғанға дейін жүргізіледі, облыста жылдың басынан бастап осы жас тобында 232 адам егілді;
ҚР Ұлттық профилактикалық егу күнтізбесіне сәйкес егілмеген 2 жастан 5 жасқа дейінгі және 7 жастан 18 жасқа дейінгі балалар арасында;
облыста толықтыра және тазартатын иммундау аясында 119 бала егілді;
егілгені туралы деректері жоқ 30 жасқа дейінгі егілмеген денсаулық сақтау ұйымдарының медицина қызметкерлері мен қызметшілері арасында жүргізілуде.
Балаларды жоспарлы емдеуге жатқызуға қойылатын талаптар күшейтілді. Енді тұрақты медициналық қарсы көрсетілімдері бар балаларды қоспағанда, балаларды емдеуге жатқызу алдында кемінде 21 күн жүргізілген қызылшаға, қызамыққа және эпидемиялық паротитке қарсы вакцинация болған кезде балаларды жоспарлы түрде стационарларға жатқызылады.
Білім беру ұйымдарына ұжымдық иммунитетті қалыптастыру үшін балалардың кемінде 90% - екпелермен қамтуды қамтамасыз ету ұсынылды.
Мектептер мен балабақшаларда аурудың белгілерін анықтау үшін «таңертеңгі сүзгі» жүргізілуі керек. Қызылша жағдайларын тіркеу кезінде екпе алмаған балаларды уақытша шеттету көзделген. Сонымен қатар, ата-аналар арасында ақпараттық-түсіндіру жұмыстары күшейтіледі.
Қызылша вирусы өте құбылмалы. Вирус ауада немесе жұқтырған беттерде 2 сағат бойы белсенді және жұқпалы болып қала береді. Ол тек бір бөлмеде ғана емес, сонымен қатар төменгі қабаттан жоғарғы қабатқа, дәліздер мен жалпы баспалдақтар арқылы желдету шахталары арқылы таралуы мүмкін.
Қызылшадан кейін иммунитет төмендеуі мүмкін, бұл асқынулардың дамуына және созылмалы аурулардың өршуіне негіз болады.
Қызылшадан кейін келесі асқынулар: пневмония, көбінесе екі жасқа дейінгі балаларда бронхиолиттер (ұсақ бронхтардың қабынуы), плевриттер (плевраның қабынуы), отит пайда болуы мүмкін. Ең ауыр - орталық жүйке жүйесінің асқынуы, атап айтқанда менингит және менингоэнцефалит.Олар ауыр өтеді және жиі өліммен аяқталады.
Балаларды және барлық ересектерді қызылшадан қорғаудың жалғыз сенімді және тиімді әдісі - вакцинация, Ұлттық профилактикалық егу күнтізбесіне сәйкес алғашқы жоспарлы егу 12-15 айда, эпидемиялық паротит пен қызамықтан қоса қорғайтын аралас қайта вакциналау аясында 6 жаста қайта егілу керек. Екпені тіркелген жері бойынша емханада тегін алуға болады.
Көп жылдық тәжірибе егу жиілігі мен егу аралықтарын сақтау қажеттілігін растайды. Осы шарттарды ескерсек, ағзаның қызылша ауруына қарсы жеткілікті иммунитет қалыптасады.
Құрметті ата-аналар, балаңыздың денсаулығы сіздің қолыңызда екенін ұмытпаңыз. Балаңыздың екпені уақтылы алуына және еліміздің дені сау азаматы болып өсуіне көмектесіңіз.
20 ақпанда СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде Әдеп жөніндегі уәкіл – Департамент басшысының орынбасары
«Жедел әрекет ету шараларын қолдану»тақырыбында құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы С.М. Әріпхан баяндама жасады.
Ұйымдастыру жұмысы және қызметті талдау бөлімінің басшысы В.А. Дзубан Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің СҚО бойынша департаментінің ақпараттық хаты бойынша ақпаратты ұсынды, сондай-ақ ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі талаптар және пайдаланылуы шектелген құжаттармен жұмыс істеуді түсіндірді.Құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы А.В. Барданова ҚР ӘҚБтК 803-бабына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды ресімдеу тәртібі туралы айтып берді.Семинар барысындаКездесу қорытындысы бойынша қатысушылар пікір алмасып, өздерін қызықтырған сұрақтарға жауап алды.Оқушылар арасында темекі шегу мен алкоголь тұтынудың алдын алу – білім беру және денсаулық сақтау жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі. Зиянды әдеттер жасөспірімдердің денсаулығына елеулі зиян келтіреді, олардың физикалық және психикалық дамуына кері әсер етеді, оқу үлгерімін төмендетеді және тәуелді мінез-құлықтың қалыптасуына әкеледі.
Алдын алудың негізгі мақсаты – темекі шегу мен алкоголь тұтынудың басталуын болдырмау, сондай-ақ мектеп оқушыларында салауатты өмір салтына тұрақты мотивация қалыптастыру болып табылады. Бұл мақсатқа жету үшін мектептерде кешенді жұмыс жүргізіледі.Негізгі бағыттардың бірі – ақпараттық-ағартушылық қызмет: сынып сағаттары, дәрістер, әңгімелер арқылы темекі мен алкогольдің зиянын түсіндіру. Салауатты өмір салтын қалыптастыруда спортпен шұғылдану, үйірмелер мен секцияларға қатысу, белсенді әрі пайдалы бос уақытты ұйымдастыру маңызды рөл атқарады.Психологиялық профилактика да маңызды: бұл жасөспірімдерге өзіне деген сенімділікті, құрдастарының қысымына қарсы тұру және саналы шешім қабылдау қабілетін дамытуға көмектеседі. Ата-аналардың белсенді қатысуымен профилактиканың тиімділігі артады, өйткені отбасының жеке үлгісі балалардың мінез-құлқына үлкен әсер етеді.Алдын алудың негізгі бағыттарыОсылайша, зиянды әдеттердің алдын алуға бағытталған кешенді тәсіл оқушылардың денсаулығын сақтауға және олардың өз болашағына жауапкершілікпен қарауын қалыптастыруға ықпал етеді.Ботулизм - бұл Clostridium botulinum бактерияларының токсині туғызатын ауыр тағамдық улану, бұл бактериялар табиғатта кең таралған және спора түрінде өмір сүреді. Бұл микроорганизмдердің споралары ұзақ уақыт бойы топырақта, суда, көкөністер мен жемістердің бетінде, сондай-ақ жануарлар өнімдерінде сақталуы мүмкін және төмен температураға, қатыруға және кептіруге төзімді. Тағам өнімдеріне түскен кезде споралар белсенді болмайды, егер ауаға қолжетімділік болса, ал алайда жабық ыдыстарда немесе адамның ішегінде мұнда оттегі аз болғандықтан олар вегетативті формаға айналып, белсенді көбейіп, қатты токсин шығарады.
Ботулотоксин өте қауіпті: ол жүйке жүйесіне әсер етіп, бұлшықеттерге сигнал беруді бөгейді, бұл әлсіздік пен параличке әкелуі мүмкін. Токсин төмен температураға төзімді, бірақ термиялық өңдеу кезінде толық жойылады: ол үшін 80 °C температурада 30 минут немесе 100 °C температурада 10 минут жеткілікті.
Ауру зарарланған тағамды жегеннен кейін бірнеше сағаттан бес күнге дейін біртіндеп дамиды. Ботулизмнің басталуы жедел сипатта — науқаста іштің ауыруы, жүрек айну, құсу және температураның көтерілуі байқалады. Кейінірек метеоризм, іштің кебуі, ауыздың кебуі, бұлшықеттердің әлсіздігі және көру қабілетінің бұзылуы пайда болады. Симптомдардың ауырлығына қарамастан, науқас басқалар үшін қауіпті емес, себебі ауру адамнан адамға жұқпайды. Ботулизмнен кейін иммунитет қалыптаспайды, сондықтан токсинді тағамды қайта тұтыну арқылы қайта жұқтыру мүмкін.
Ең қауіпті — ережелерге сай стерилизация және сақтау жүргізілмеген үйде дайындалған көкөніс, саңырауқұлақ, балық және ет консервілері. Көрініс жағынан тағамдар қалыпты болып көрінуі мүмкін — ботулотоксин дәмін, иісін немесе түсін өзгертпейді, сондықтан негізгі қорғаныс тәсілі — оларды тұтынар алдында міндетті түрде қыздыру. Үйде дайындалған консервілерді кемінде 15–20 минут қайнату ұсынылады, ал консервілеуден бұрын өнімдерді мұқият жуу және тазалау, ласты кетіру, топырақты және зақымдалған бөліктерді алып тастау қажет. Балық пен етті де мұқият өңдеп, тоңазытқышта сақтау керек.
Термиялық өңдеуден басқа, консервілеу ережелерін сақтау маңызды: бұзылған немесе сапасы нашарлаған көкөністер, жемістер, саңырауқұлақтар мен етті қолдануға болмайды; ыдыстарды дұрыс стерильдеу, қол мен ас үй құралдарын мұқият жуу қажет. Саңырауқұлақтар мен көкөністер үшін герметикалық консервілеудің орнына кептіру, ашық ыдыста тұздау немесе жеткілікті мөлшерде сірке қышқылымен маринадтау баламасы болуы мүмкін. Қолдан дайындалған өнімдерді базардан немесе қолдан сатып алудан бас тарту айтарлықтай жұқтыру қауіпін азайтады.
Ботулизмнің алғашқы және ерекше белгілері:
- әлсіздік;
- бас айналу;
- көздің қосарланып көруі;
- жұту қиындығы;
- тыныс жеткіліксіздігі;
- сөйлеу бұзылысы;
- ауыздың кебуі.
Жоғарыда көрсетілген белгілер пайда болса, дереу дәрігерге жүгіну қажет. Ботулизм — бұл дереу емдеуді қажет ететін қауіпті ауру. Емдеу медициналық мекемеде жүргізіледі және антиботулиндік сарысуды енгізуді, симптоматикалық терапияны және басқа шараларды қамтиды. Ботулизмді өз бетімен емдеуге болмайтынын есте сақтау маңызды.
Гигиена, дұрыс термиялық өңдеу және үйде дайындалған консервілерге абай болу - адамды ботулизм мен қауіпті уланулардан қорғаудың қарапайым, бірақ сенімді жолы.
2026 жылғы 9 ақпанда СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінде департамент басшысы Әсет Жұматаевтың төрағалығымен ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары, Әдеп жөніндегі Кеңес хатшылығының меңгерушісі Бахыт Қайролаұлы Жанбуловтың, қалалық Ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары Иманғали Сұлтанұлы Татваевтың қатысуымен «Мемлекеттік қызмет саласындағы заңнаманы түсіндіру және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, сондай-ақ ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті қызметі бойынша ақпарат» тақырыбына семинар өтті.
Санитариялық-эпидемиологиялық бақылаудың аумақтық бөлімшелері семинарға бейнеконференция режимінде қосылды, департамент мамандары офлайн режимінде қатысты.
Семинар барысында Әдеп жөніндегі Кеңес хатшылығының меңгерушісі Бахыт Қайролаұлы Жанбулов мемлекеттік қызметке іріктеудің жаңа жүйесі, мемлекеттік қызметшілердің қызметін бағалау, Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметін дамытудың 2024-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасының бағыттары, мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексінің нормалары туралы түсіндірді. Сондай-ақ, мемлекеттік қызметте болуға байланысты шектеулер туралы сөз қозғалып, лудомания туралы айтылды.
Сондай-ақ іс-шараға қалалық Ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары Иманғали Сұлтанұлы Татваев қатысып, көп жылдық қызметіндегі тәжірибесімен бөлісті.
Іс-шара барысында департамент қызметкерлері тарапынан сұрақтар қойылып, барлық сұрақтарға толық жауап берілді.
Ғ. Мүсірепов атындағы ауданның санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының басшысы Айгүл Меңдібайқызы Жақсыбаеваның ұзақ уақыт ауыр дертпен күресіп, дүниеден өткені туралы қайғыра хабарлаймыз.
Өзінің еңбек жолын Айгүл Меңдібайқызы 1996 жылы бактериолог-дәрігер болып бастады. 28 жылдан астам өмірін халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы жұмысқа арнады:
– 1996-1997 жылдары – Ғабит Мүсірепов атындағы ауданның санитарлық қызметінде бактериолог-дәрігер;
– 1997-2003 жылдары – Ғабит Мүсірепов атындағы ауданның санитарлық қызметінде эпидемиолог-дәрігер;
– 2004 - 2022 жылдары - Ғабит Мүсірепов атындағы ауданның санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасында бас маман және бөлім бастығы лауазымдарында жұмыс істеді;
– 2022 жылдан - Ғабит Мүсірепов атындағы ауданның санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының басшысы болды.
Көп жылғы адал еңбегі мен жоғары кәсібилігі үшін «Халық алғысы» медалімен, «Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалімен, сондай-ақ ведомстволық және көтермелеу наградаларымен марапатталды.
СҚО санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің ұжымы Айгүл Меңдібайқызының отбасы мен жақын туыстарына қайғырып, көңіл айтады.
Айгүл Меңдібайқызы - өз ісінің шебер маманы, жанашыр әріптес, жүрегі кең әрі жауапкершілігі мол жан, оның жарқын бейнесі мәңгі есімізде сақталады.
2026 жылғы 02 ақпанда Солтүстік Қазақстан облысында Нипах вирусы бойынша эпидемиологиялық жағдай, оның диагностикасы, емі және профилактикасы бойынша медициналық қызметкерлер мен департаменттің аумақтық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармаларының аса қауіпті инфекцияларға эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын мамандары үшін on-line режимінде облыстық семинар ұйымдастырылып өткізілді.
Семинардың мақсаты - медициналық қызметкерлердің кәсіби дайындық деңгейін арттыру, сонымен қатар медициналық қызметкерлердің Нипах вирусына күдіктену жағдайында әрекет ету алгоритмі болды.
Семинар соңында қатысушылар өзара пікір алмасып, қойылған сұрақтарға жан-жақты жауаптар берілді.
2025/2026 эпидемиологиялық маусымында 44 159 ЖРВИ жағдайы тіркелді. Өткен эпидемиологиялық маусымның сәйкес кезеңімен салыстырғанда аурушаңдық 9,4%-ға төмендеген (өткен эпидмаусымда — 48 786 жағдай). Ауруға шалдыққандардың ең көп бөлігі 14 жасқа дейінгі балалар арасында тіркелді — 29 074 жағдай, бұл 65,8%-ды құрайды. Соңғы аптада 2 424 ЖРВИ жағдайы тіркелді. 2025/2026 эпидемиологиялық маусымында A(H3N2) типті тұмаудың 215 жағдайы тіркелді. Алғашқы жағдай 2025 жылғы 7 қарашада тіркелді. Жас топтары бойынша:
ЖРВИ мен тұмау ауруының негізгі белгілері: жоғары температура, жалпы интоксикация, әлсіздік, тамақ ауруы, мұрын бітелуі.ЖРВИ мен тұмаудың алғашқы белгілері байқалған кезде өзін-өзі емдеуге болмайды, дереу медициналық көмекке жүгіну қажет, дәрігерді үйге шақыру керек, ауруды таратпау үшін науқас баланы балабақшаға немесе мектепке жібермеу керек. Ұзақ мерзімді ауру көбінесе асқынулар тудырады. Олардың ішіндегі ең көп таралғаны және қауіптісі – өкпенің қабынуы.ЖРВИ мен тұмаудың алдын алу үшін: үй-жайды күн сайын желдету, қолды мұқият жуу, антисептик құралдарды пайдалану, аурудың көтерілу кезеңінде адамдар көп жиналатын іс-шаралардан бас тарту не бетперде тағу, иммунитетті нығайту, спортпен шұғылдану және уақытында ұйықтап, тамақтану сапасын бақылау қажет.